Για την Ηθική...

«Αυτό που οι νεότεροι φιλόσοφοι ονομάζουν ηθική (λέξη που δε χρησιμοποιώ σχεδόν ποτέ) και στην οποία αφιερώνουν μάλιστα ιδιαίτερα κεφάλαια στη φιλοσοφία τους, δεν έχει καμιά σχέση με το Χριστιανισμό. Θαυμαστά και επιγραμματικά την αλήθεια αυτήν τη διατυπώνει ο Μπλέηκ: “If Morality was Christianity, Socrates was the Saviour". (Μπορεί αυτός να είναι ένας από τους λόγους που ο Νίτσε δεν κατάλαβε γρυ και από τον Χριστιανισμό και από τον Σωκράτη)».

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (200). Collectanea. Αθήνα: Δόμος, σ. 250 [494].

Μὲ ἂλλα λόγια: ἕνας ἄνθρωπος γνησίως ἐναντιούμενος στὶς ἀδικίες καὶ παρανομίες τῆς πολιτείας δὲ θὰ δεῖ ἄσπρη μέρα, θὰ τὸν ἀφανίσουν

«[…] ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ ἐγὼ πάλαι ἐπεχείρησα πράττειν τὰ πολιτικὰ πράγματα, πάλαι ἂν ἀπολώλη καὶ οὔτ᾽ ἂν ὑμᾶς ὠφελήκη [31e] οὐδὲν οὔτ᾽ ἂν ἐμαυτόν. καί μοι μὴ ἄχθεσθε λέγοντι τἀληθῆ· οὐ γὰρ ἔστιν ὅστις ἀνθρώπων σωθήσεται οὔτε ὑμῖν οὔτε ἄλλῳ πλήθει οὐδενὶ γνησίως ἐναντιούμενος καὶ διακωλύων πολλὰ ἄδικα καὶ παράνομα ἐν τῇ πόλει γίγνεσθαι, ἀλλ᾽ [32a] ἀναγκαῖόν ἐστι τὸν τῷ ὄντι μαχούμενον ὑπὲρ τοῦ δικαίου, καὶ εἰ μέλλει ὀλίγον χρόνον σωθήσεσθαι, ἰδιωτεύειν ἀλλὰ μὴ δημοσιεύειν».

ΠΛΑΤΩΝ, Ἀπολογία Σωκράτους (31d-32).

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Wikipedia

«Εγώ και Εαυτός»

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Έχω την ταπεινή γνώμη ότι ένα μεγάλο μέρος των σχολίων, που για ζητήματα της επικαιρότητας, δημοσιεύονται στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, εσκεμμένως είναι σχόλια τα οποία νοθεύουν και διαστρεβλώνουν θέσεις και απόψεις που εκφράζει κανείς· με άλλα λόγια θίγουν την επιστημονική δεοντολογία αλλά και αξιοπρέπειά του. Στόχος όσων σκοπίμως επιχειρούν αυτή τη νόθευση είναι η δημιουργία πλασματικών εντυπώσεων. Κι όταν ετούτες οι πλασματικές εντυπώσεις σχετίζονται με πανανθρώπινες αξίες όπως είναι η πίστη στο Θεό, στην πατρίδα και στην ελευθερία να στοχάζεται κανείς χωρίς τσιτάτα, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο. Στην εποχή μας όπου θριαμβεύει η κρίση του συστήματος και οι βίαιες κοινωνικές συγκρούσεις γίνονται όλο και περισσότερες, όπου η αυτοεκτίμηση του λαού μας σ' ότι αφορά την ιστορία του, τα ήθη και τη θρησκευτικότητά του συνεχώς γκρεμίζεται, ο εραστής της ελεύθερης πίστης στον Θεό δεν έχει περιθώρια. Ευγενίζεται τη ζωή, ξέρει να συγχωρεί και να παλεύει για έναν αληθινό Θεό κι όχι για ένα Θεό κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του, είναι ο Εαυτός του. Καταπώς το γράφει κι ο αξέχαστος Ζήσιμος Λορεντζάτος: 

«Εγώ και Εαυτός. Υπάρχουν άνθρωποι που, προχωρώντας σε βάθος μέσα τους, συναντούν το τίποτα. Και υπάρχουν άνθρωποι που, προχωρούν σε βάθος μέσα τους, συναντούν το Θεό. Οι πρώτοι σταματούν στο εγώ τους. Οι δεύτεροι προχωρούν στον Εαυτό τους. Γνώθι σαυτόν, το έλεγε ο Σωκράτης. 

                  Άστραψε φως και γνώρισεν ο νιός τον εαυτόν του, 

Το λέει ο Σολωμός».

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (2009). Collectanea. Αθήνα: Δόμος, σ. 275 [535].

«Μικρά Βήματα Μεγάλα Όνειρα»

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Η παράσταση Κλασικού Μπαλέτου & Σύγχρονου Χορού, με τίτλο: «Μικρά Βήματα Μεγάλα Όνειρα», της Σχολής Χορού Μαρίνας Ισμήνης Ιωαννάτου, που παρακολούθησα χθες στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, αξίζει να την επαινέσω τόσο για την άρτια οργάνωση όσο και για το χορευτικό και μουσικό της περιεχόμενο. Παιδιά νηπιακής ηλικίας, μαζί με παιδιά Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου αλλά και χορεύτριες μεγαλύτερης ηλικίας, πάνω στο σανίδι αποτύπωσαν το σώμα και την ψυχή τους, διαγράφοντας με περίσσεια δύναμη, τέχνη και ταλέντο, γεωμετρικά σχήματα: κύκλους, ημικύκλια, καμπύλες, οριζόντιες, κάθετες και διαγώνιες ευθείες· με τον εαυτό τους να είναι έξω από τον εαυτό, να ονειρεύεται, και μέσα σ’ ένα παραλήρημα μουσικής πανδαισίας να μεταμορφώνεται ο ίδιος και ταυτόχρονα να μεταμορφώνει τον θεατή. Στην ομάδα των χορευτών κι ένας φέρελπις νέος χορευτής. Εξαίσιος! Εξαιρετικός!

Στην αισθητική θεωρία του Γάλλου στοχαστή και ποιητή Πωλ Βαλερύ, ο χορός «είναι μια τέχνη που απορρέει από την ίδια τη ζωή», είναι μια «ενέργεια που απορρέει, μετά αποδεσμεύεται από τις συνηθισμένες και αναγκαίες ενέργειες και τελικά αντιτίθεται σ’ αυτές»· είναι, τελικά, «μια γενική ποίηση της πράξης των ζωντανών όντων». Αυτά γράφει στο βιβλίο του: Η Φιλοσοφία του Χορού. Εδώ δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς κι αυτό που λέει ο Σωκράτης στον Φαίδρο, παριστάνοντας τον χορό ως φλόγα. Από το Χορός και Ψυχή, του Πωλ Βαλερύ, αντιγράφω τα λόγια του Αθηναίου φιλοσόφου:

«Ω Φλόγα!...

-Αυτή η κοπέλα είναι ίσως μια ανόητη;…

Ω Φλόγα!...

-Και ποιος ξέρει από τι δεισιδαιμονίες και τι μωρίες είναι καμωμένη η συνηθισμένη ψυχή της.

Ω Φλόγα, ωστόσο!... Πράγμα ζωντανό και θείο!...

Όμως τι να ‘ναι φλόγα, ω φίλοι μου, αν δεν είναι η ίδια η στιγμή; - Ό,τι τρελό και χαρούμενο και φοβερό μαζί υπάρχει μες στην ίδια τη στιγμή!… Φλόγα είναι η πράξη της στιγμής αυτή που βρίσκεται ανάμεσα γης κι ουρανού. Ω, φίλοι μου, το καθετί που περνάει απ’ τη βαριά στη λεπτή κατάσταση, περνάει απ’ τη στιγμή που ‘ναι φωτιά και φως…

Μη τάχα δεν είναι φλόγα η ασύλληπτη και περήφανη μορφή της ευγενέστερης καταστροφής; -Ό,τι ποτέ πια δεν θα συμβεί, συμβαίνει μεγαλόπρεπα εμπρός στα μάτια μας! –Ό,τι ποτέ πια δεν θα συμβεί, πρέπει όσο γίνεται πιο μεγαλόπρεπα να συμβεί; -Καθώς φωνή τραγουδάει απεγνωσμένα, καθώς η φωτιά τρελά τραγουδάει ανάμεσα ύλης και αιθέρα –κι από την ύλη στον αιθέρα με μανία βροντά και γκρεμίζεται-, ο μέγας Χορός τάχα δεν είναι, ως φίλοι μου, αυτή η απελευθέρωση ολάκερου του κορμιού μας καμωμένου από το πνεύμα του ψεύδους, και της μουσικής που είναι ψέμα, και μεθυσμένου από την άρνηση της μιας πραγματικότητας; -Δέστε μου αυτό το κορμί που αναπηδάει καθώς η φλόγα αντικαθιστά τη φλόγα, δέστε πως πατάει και ποδοπατάει ό,τι δεν είναι αληθινό. Πως καταστρέφει με μανία, με χαρά, τον ίδιο τον χώρο όπου στέκει και πως μεθάει με την υπερβολή των μεταλλαγών!»

Σχολική Βία: Ας σηκώσουμε μαύρο πανό

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Σοκαρισμένη είναι η κοινωνία της Λέσβου με τα δύο απανωτά περιστατικά βίας ανήλικων. Το ένα έγινε σε χωριό και το άλλο σε Γυμνάσιο της Μυτιλήνης. 

Πολλές φορές έχω επισημάνει ότι η οικογένεια και το σχολείο καθημερινά δέχονται ήττες... Καθετί που, κυρίως, σχετίζεται με τη σχολική διαδικασία νομίζουμε πως είναι αποξενωμένο από τη γενική κοινωνική διαδικασία. Αρνούμαστε να δούμε κατάματα την πραγματικότητα: το σχολείο είναι οργανικό κομμάτι της ευρύτερης κοινωνίας. Η τελευταία αντί να είναι δημιουργική, ανοιχτή και δημοκρατική, με σεβασμό στις ανθρώπινες αξίες, καθώς φαίνεται, εισβάλλει στο σχολείο με πρότυπα βίας, σε διαπροσωπικό, οικογενειακό, πολιτικό, εργασιακό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Τι άλλο εισπράττει σήμερα ένα παιδί από το να βλέπει σε οθόνες τη γιγάντωση του κακού: παντού βία, πόλεμο και θάνατο; Με το παιδαγωγικό έργο, αντί να ασκεί οξεία κριτική κατά όλων αυτών, δυστυχώς, να βρίσκεται αντιμέτωπο με οπορτουνιστικές νοοτροπίες.

Κάνω την πρόσκληση: όσοι σχετιζόμαστε με την εκπαίδευση (στελέχη, εκπαιδευτικοί και γονείς) να συζητήσουμε σοβαρά πια τα εξής καίρια ερωτήματα:

• Οι μαθητές είναι ανθρώπινα πρόσωπα ή «υλικό» μιας σχολικής τάξης, όπως συχνά λέμε πολλοί από εμάς τους εκπαιδευτικούς;
• Είναι, όντως, τόσο «προϊόντα» όσο και «κατασκευάσματα» της κοινωνίας που ζουν και μεγαλώνουν;
• Οι μαθητές είναι «φαινόμενα» κοινωνικά ή ατομικά;
• Είναι άτομα, εαυτοί ή κοινωνία σε σμικρογραφία;
• Τι, άραγε, υπάρχει προ της κοινωνικοποίησης των μαθητών;
• Και τι μετά την κοινωνικοποίησή τους;

Συχνά φέρνω στο νου μου τη ρήση ενός πανεπιστημιακού δασκάλου μου, του Νίκου Ματσούκα: «στη σφαγή και στο αίμα κυλιέται ο μισός κόσμος κι ο άλλος μισός ενημερώνεται κάθε μέρα, από εφημερίδες, ραδιόφωνα και τηλεοράσεις. Και δε νοιάζεται μη τυχόν κι αλλάξουν οι όροι: αυτός να σφάζεται κι οι άλλοι να ενημερώνονται».

Βία στα σχολεία μας, λοιπόν, σ’ όλες τις πτυχές της, όπως τη συζητάμε στα επιμορφωτικά σεμινάρια. Όμως, δεν φτάνει η επιμόρφωση ή η παραμόρφωση. Ούτε οι διαπιστώσεις ότι στα σχολεία η βία είναι κυρίαρχο φαινόμενο, καθημερινά παρούσα, δεν έχει καμιά απουσία, δικαιολογημένη ή αδικαιολόγητη. Είναι καιρός να δούμε πως στα σχολεία μας θα εφαρμόσουμε τον ύψιστο παιδαγωγικό σκοπό: την αναζήτηση του εαυτού κάθε μαθητή. Από την εποχή του μέγιστου παιδαγωγού Σωκράτη, αποστολή της αγωγής είναι να οδηγεί τους μαθητές εις εαυτόν!