Των Αγίων Επτά Παίδων εν Εφέσω (4 Αυγούστου)

«Γύρισε πίσω, σκαρφάλωσε στο λόφο, ξάνοιξε την πολιτεία την Έφεσο. Είταν ολότελα χαμένος. Η καρδιά του χτυπούσε, πήγαινε κ’ ερχόταν ο νους τους, πυκνός ιδρώτας του περέχυνε το κορμί. Στάθηκε να δει, να ξεσκαλίσει σημάδι το σημάδι την πολιτεία, γιατί μια του φαινόταν και μια δεν του φαινόταν, πως είταν η Έφεσος. Σαν πιο μεγάλη, σαν αλλαγμένη την έβλεπε. Κι ολοένα συλλογιόταν αυτό είναι η τρέλα, αυτό είναι η τρέλα! Να λοιπόν, τι έκαμε η σπηλιά! Το σκοτάδι, η πείνα, η δίψα, ο τρόμος. Τι άλλο να υποθέσει, τι άλλο να πει; Είταν η μέρα ζεστή, είταν γυμνή κ’ η κορφή, ξαναπήρε το δρόμο. Συναπάντησε περαστικούς, δρασκέλισε γειτονιές, που δεν τις ήξερε, δε στάθηκε μήτε ν’ ανασάνει. Μήτε τον πραίτορα μήτε τους καταδότες λογάριαζε πια. Η ανάσα του είχε γίνει αγκούσα, ένιωθε να τον καίνε τα μάτια του, δεν ήξερε, αν ζει ή αν είχε πεθάνει. Μερικοί παραμέριζαν στο πέρασμά του, τον κοίταζαν παραξενεμένοι, χαμογελούσαν, τον ξανακοίταζαν, σώπαιναν. Πόσο αλλόκοτος είταν αυτός ο άνθρωπος! Πόσο αλλόκοτοι είταν αυτοί οι άνθρωποι! Έφτασε εκεί όπου ήξερε, πως είταν η αγορά. Τα πάντα είχαν φαρδύνει, είχαν αλλάξει. Απομεσημέριασε. Πεινούσε φριχτά, διψούσε φριχτά, τα γόνατά του είχαν λυθεί, τα χέρια του έτρεμαν. Έλεγε: είμαι τρελός, είμαι τρελός, τίποτε άλλο δε μπορούσε να πει, είμαι τρελός. Δεν είναι ο κόσμος, η πολιτεία που έχει αλλάξει. Είναι η ψυχή μου που βρέθηκε σ’ άλλο κόσμο, είναι ο νους μου, που λίγνεψε τόσο και δε μπορεί να δώσει βοήθεια. Άδειασε το κορμί μου από ψυχή, από νου. Δεν απόμειναν παρά τα κόκκαλα και λίγο αίμα που θα φύγει και κείνο. Στάθηκε μπροστά σ’ ένα κατάστημα. Φρέσκα, στρογγυλά ψωμιά είταν αποθεμένα στον πάγκο. Μια γυναίκα καθόταν σε σκαμνί χαμηλό πλάι στα φρέσκα στρογγυλα ψωμιά.

- Πεινώ! Δος μου ψωμί, δος μου νερό! της είπε.

Τον κοίταξε, σαν να έβλεπε τέτιο σουλούπι, τέτιον άνθρωπο, για πρώτη φορά.

-Έχει να πληρώσεις; τον ρώτησε.

-Έχω! της αποκρίθηκε. Άνοιξε το πουγγί του, έρριξε μπροστά της χάμου, τα στερνά του νομίσματα. Η γυναίκα έσκυψε, έπιασε ένα, το κοίταξε.

-Τι είναι αυτό; τον ρώτησε.

-Νόμισμα, τι θέλεις να είναι;

Δεν μπορούσε πια να σταθεί. Έπεσε στο πλακόστρωτο καθώς άδειο ασκί.

-Αυτό είναι αρχαίο, του είπε, δεν το παίρνει κανένας. Που το βρήκες; Και τ’ άλλα είναι παρόμοια;

-Και τ’ άλλα παρόμοια, της αποκρίθηκε με κομμένη φωνή. Κοίταξέ τα, είναι γερά.

-Τώρα έχουμε άλλα, του είπε ήσυχα ήσυχα η γυναίκα.

Τα μάτια του άνοιξαν τόσα, που πάει, θα πεθαίνει αυτός ο άνθρωπος, είπε η γυναίκα. Χριστός και Παναγιά! Χριστός και Παναγιά!».

Ι. Μ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. (³1992). Τα εφτά κοιμισμένα παιδιά. Αθήνα: Εκδόσεις «Αστέρος», σσ. 200-201· [τηρήθηκε η ορθογραφία του συγγραφέα].

Δύο καλοκαιρινά περιστατικά: περί εκπαιδεύσεως ο λόγος

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Περιστατικό πρώτο

Την 19η Ιουλίου, παραμονή του Προφήτη Ηλία, βρέθηκα στον εσπερινό ξωκλησιού της Στερεάς Ελλάδας, αφιερωμένο στον Θεσβίτη προφήτη  της Παλαιάς Διαθήκης. Ανάμεσα σε γνωστά και φιλικά πρόσωπα, παρευρέθη κι ένας «ΔΔΕ», δηλαδή «διευθυντής» Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Έτσι τον αποκαλώ από τότε που παράτησε τη θέση του προέδρου πανελλήνιου εκπαιδευτικού συλλόγου, όπου μαζί με όλο το διοικητικό του συμβούλιο, τα κάνανε μαντάρα στο μάθημα των Θρησκευτικών αφού εξ αιτίας τους, επί μια δεκαπενταετία (το μάθημα), βρίσκεται σε συνεχή περιδίνηση. Από τα μαθητικά μου χρόνια γνωρίζω το εν λόγω κ. «ΔΔΕ». Καριερίστας ολκής. Χρόνια είχα να τον δω. Τον πλησίασα για να τον χαιρετίσω. Μετά τα πρώτα εκατέρωθεν χαιρετίσματα, του είπα ευθέως για τις τεράστιες ευθύνες που έχει για τη μέχρι σήμερα αρνητική πορεία του μαθήματος των Θρησκευτικών. Κι εκεί που περίμενα να κάνουμε εποικοδομητικό διάλογο, ο κ. «ΔΔΕ» άρχισε μια άνευ προηγούμενου επίθεση προς όλους εμάς που, με παιδαγωγική ενσυναίσθηση και θεολογική εκπαιδευτική ακρίβεια, στηρίξαμε τα Προγράμματα Σπουδών, όταν στα 2019 το ΣτΕ τα ακύρωσε, δικαιώνοντας αρτηριοσκληρωτικές ομάδες θεολόγων και ιεραρχών. Στην κυριολεξία δεν μπόρεσα να αρθρώσω μια πρόταση γιατί συνεχώς κουνώντας το δάχτυλό του μού έκανε μάθημα κατήχησης, με ιδεολογικές αρχές και αφηρημένους ηθικούς κώδικες, γιατί, όπως υποστήριζε, οι μαθητές σήμερα δεν μαθαίνουν Ορθόδοξα Θρησκευτικά στο σχολείο. Δεν άντεξα κι έφυγα. Άφησα τον κ. «ΔΔΕ» στη μοναξιά του, στον ερμητικά κλειστό κοσμάκη του, στο νεκρό θεολογικό του γράμμα, την κενή του ιδεολογία. Ας είναι. Για ακόμα μια φορά σκέφτομαι πόσο δίκιο είχε ο αλησμόνητος Χρήστος Γιανναράς που, στο Καταφύγιο Ιδεών, γράφει:

«Τα χρόνια περνάνε κι η κλεψύδρα αδειάζει με τρομακτική γρηγοράδα Από μια φυσική ευαισθησία και όχι από αρετή, έχω κάτι σαν συμπόνια ή και τρυφεράδα γι’ αυτά τα θύματα κάθε ιδεολογικής στράτευσης που φτάνουν συνειδητά ή ανεπίγνωστα στη δυστυχία να λειτουργούν ως συκοφάντες. Ίσως αυτοί οι άνθρωποι να λειτουργούν στη συνείδησή μου και σαν ενσαρκώσεις της σχετικότητας των εγκοσμίων: της ευκολίας που η φιλία, κάποτε και η αγάπη, μετατρέπονται σε ασυνείδητο και ιδεολογικά εξωραϊσμένο μίσος – αλλά μίσος τρομακτικό». ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ (2000). Καταφύγιο Ιδεών. Μαρτυρία. Αθήνα: Ίκαρος, σσ. 367-368.

Περιστατικό δεύτερο

Εχθές, πρωτομηνιά Αυγούστου, μήνα της Παναγιάς, απογοητευμένος συνάδελφος στο τηλέφωνο μου 'λεγε πως η ιδιοκτήτρια καφετέριας στην πόλη μας, η οποία έχει την κόρη της στο σχολείο που υπερετεί, με το ζόρι τον άφησε να πάει στην τουαλέτα ενώ εκείνος έπινε τον καφέ του στο μαγαζί της. Κι όχι μόνον αυτό, αλλά του έβαλε τις φωνές γιατί αδίκησε, στο δευτερεύον όπως χαρακτήρισε μάθημά του, την κόρη της με χαμηλό βαθμό. Τον απείλησε μάλιστα ότι θα πάει στο σχολείο για να δει αν γίνεται μάθημα ή όχι στο τμήμα της κόρης της. Θα μου πει κάποιος συνηθισμένο είναι αυτό το φαινόμενο. Υπάρχουν και χειρότερα, όχι μόνο εκτός αλλά και εντός των σχολείων, με αποτέλεσμα πολλοί εκπαιδευτικοί να βρίσκονται σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση για το πώς κάνουν το μάθημά τους και πως αξιολογούν τους μαθητές. Επειδή κι εγώ κάποιες φορές πίνω τον καφέ μου στην καφετέρια της κας μαμάς, και επειδή είμαι σίγουρος ότι θα προσπαθήσει να ανοίξει συζήτηση για το τμήμα της κόρης της, ελπίζω ότι θα κατανοήσει όσα της πω: απέναντι της έχει δασκάλους του παιδιού της και δεν δικαιούται με τέτοιον τρόπο να τους εξευτελίζει, γιατί περί εξευτελισμού της αξιπρέπειάς τους πρόκειται. Οι γονείς, κάποια στιγμή, οφείλουν να σκεφτούν σοβαρά ότι, το σχολείο είναι θεσμός μετάδοσης της γνώσης. Και κεντρική μορφή του είναι ο δάσκαλος, που αυτός, μετά απ’ αυτούς, αναλαμβάνει την ευθύνη να διδάξει τα παιδιά τους. Η σχέση αυτή, εξ ορισμού, είναι ασύμμετρη. Κι οι γονείς οφείλουν να τη σεβαστούν.

Υπάρχει ακόμη ένα περιστατικό, που έχει σχέση με τη μείωση μιας διδακτικής ώρας του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών στην Α΄ Λυκείου και της προσθήκης του μαθήματος της Οικονομίας. Γι’ αυτό, όμως, φίλοι αναγνώστες θα τα πούμε σε ξεχωριστό άρθρο. Ολίγη υπομονή, γιατί με τους «ταλιμπάν» του τεχνοκρατούμενου ελληνικού σχολειού που έχουμε μπλέξει, δύσκολα θα ξεμπλέξουμε. Όμως, μπαίνω στον πειρασμό να γράψω ετούτο: εδώ και χρόνια το σχολείο απαξιώνει τις ανθρωπιστικές σπουδές, αυτές έχουν καταποντιστεί στον πάτο του βαρελιού. ‘Έναντι αυτών θεοποιεί τις θετικές και οικονομικές σπουδές. Αυτό είναι αποτέλεσμα του τεχνοκρατούμενου πολιτισμού μας. Πρόκειται για νοοτροπία ενός καλοπληρωμένου «ευρήματος», όπως έλεγε ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, που ρίχνεται στην αγορά εργασίας, με τις σπουδές στο πανεπιστήμιο στόχο να έχουν οι απόφοιτοι να βρουν δουλειά και να βγάζουν πολλά χρήματα. Έτσι κατάντησαν οι «ταλιμπάν» της τεχνολογίας το εκπαιδευτικό μας σύστημα.

Σπύρος Παπαλουκάς, Δρομάκι στη Μυτιλήνη. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: paletaart – Χρώμα & Φώς

Τα κωλόπαιδα της πολιτικής, της τηλεόρασης και των δημοσκοπήσεων

Για όσα συμβαίνουν στην πατρίδα μου και στον κόσμο, βλέπω και διαβάζω τις συνεντεύξεις πολιτικών που μας κυβερνούν, πολιτικών της αντιπολίτευσης παιδικής χαράς (όλοι ανεξαιρέτως λαγοί των κυβερνώντων), των δημοσιογράφων και των δημοσκόπων που, άλλο ρόλο δεν έχουν, από το να διαμορφώνουν όπως αυτοί θέλουν - η ηθική του συμφέροντος, όπως έλεγε κι ο μακαρίτης Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος- την κοινή γνώμη, κι έρχονται στο νου μου οι ωραίοι στίχοι του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Α.Ι.Κ.

«καημένε Μακρυγιάννη να ‘ξερες

γιατί το τσάκισες το χέρι σου

το τσάκισες για να χορεύουν σέικ

τα κωλόπαιδα»

ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. (³1998). Ποιήματα. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Διαγωνίου, σ. 211.

Στο Ελλαδιστάν του 2023

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ζοφεροί καιροί! Πολιτικοθρησκευτικοί ιρρασιοναλισμοί λαμβάνουν χώρα σε μυστικούς χώρους, για λύτρωση τάχαμου, του λαού μας από το κακό. Αυτό, θα μου πείτε, γίνονταν πάντοτε στο Ελλαδιστάν. «Τότες ακόμη βέβαια, η Ελλάδα ήτανε γνησίως βαλκανική και το Αιγαίον άγνωστον. Όμως οι προικισμένοι γνώριζαν τα επερχόμενα», έλεγε ο Μάνος Χατζηδάκις. «Οι προικισμένοι», για τον κορυφαίο Έλληνα μουσικό, ήταν ο Ελύτης και ο Καζαντζάκης.

Και στη δύσμοιρη Εκπαίδευση; Τράπεζες Θεμάτων καταρρέουν και κανενός «το αυτί δεν ιδρώνει». Εισβολή χάκερς, μας λένε, για να μας καθησυχάσουν. Μα «ο ηλεκτρονικός υπολογιστής δεν έχει άλλο. Γι’ αυτό δεν είναι νοήμων […] Οι μηχανές πάνε πιο γρήγορα επειδή είναι αποσυνδεδεμένες από κάθε ετερότητα», κατά Jean Baudrillard· πρόκειται για «άγαμες μηχανές».

Συμπέρασμα μετά απ’ αυτό το αλαλούμ διαρκείας; «Είναι δύσκολο πράμα να κοιτάξεις κατάματα το παιδί / καθώς εκείνο κατάματα σε κοιτάζει. / Σαν ν' ανεβαίνεις σε κατάψηλο χιονισμένο βουνό / και ν' αντικρύζεις τον ήλιο, / και να αντικρίζεις το φως τ' ανοιχτό, το καθάριο, το πρώτο», κατά Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο.

ΟΡΕΣΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΗΣ. Το Παιδί με το Ηλιοτρόπιο, περ. 1948.