Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η Ανάπτυξις»: Παράδειγμα προς μίμηση!

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Για τον πολιτισμό, τοπικό και πανελλήνιο, δεν χωρά αμφιβολία πως, δύο είναι τα βασικά στηρίγματα: πρώτον, η καλή γνώση της νεώτερης ιστορίας μας και δεύτερον, η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε συνέχεια και αναδημιουργία.

Μπροστά στον τρομακτικό κίνδυνο να χαθούν τα δύο παραπάνω στηρίγματα, αν κάποιος περιδιαβεί τοπικές κοινωνίες με πλούσια πνευματική παράδοση, σίγουρα θα συναντήσει πνευματικά κέντρα με αξιοπρόσεχτη αυτονομία. Ένα τέτοιο πνευματικό κέντρο είναι το Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η Ανάπτυξις», με αξιόλογη πολιτιστική διαδρομή 130 χρόνων. Το φωτογραφικό λεύκωμα «1894-2024: 130 χρόνια ζωής, δράσης, προσφοράς. Οι εκδηλώσεις εορτασμού των 130 χρόνων», με κείμενα και επιμέλεια του αγαπητού συναδέλφου και φίλου Παναγιώτη Στ. Σκορδά (έκδοση Αναγνωστηρίου Αγιάσου 2025), αποδεικνύει στην πράξη το μέγεθος της τεράστιας συνεισφοράς του Αναγνωστηρίου στο τοπικό κι όχι μόνο περιρρέον πολιτιστικό περιβάλλον: θέατρο, μουσική, εικαστικές τέχνες και μια βιβλιοθήκη με σπάνιο έντυπο και αρχειακό υλικό, στην Αγιάσο περιφρουρούν και συνεχώς ανανεώνουν τη μακρόχρονη πολιτιστική της παράδοση. Κι αυτή η περιφρούρηση και ανανέωση γίνεται με αγάπη και μεράκι απ’ όλα τα μέλη των κατά περιόδων Διοικητικών Συμβουλίων του Αναγνωστηρίου. 

Οι πολιτιστικές αξίες ενός χωριού, όπως είναι η Αγιάσος, με μακραίωνη πολιτιστική παράδοση, χάρη στις οποίες επιβίωσαν οι κάτοικοί της, στο εν λόγω λεύκωμα, παρουσιάζονται με στόχο να διαπαιδαγωγήσουν τις νεότερες γενιές.

Να μην ξεχνάμε, ο πολιτισμός και η τέχνη, γεννήθηκαν και ανδρώθηκαν στη γη μας. Οι ευθύνες είναι τεράστιες και αφορούν όλους μας.

Θερμά συγχαρητήρια στους Αγιασσώτες φίλους του Δ.Σ., του Αναγνωστηρίου: Κλεάνθη Κορομηλά, Πρόεδρο· Παναγιώτη Στ. Σκορδά, Αντιπρόεδρο· Ευστρατία Ε. Μακρέλλη, Γεν. Γραμματέα· Μιχαήλ Π. Ευαγγελινό, Ταμία· Ηρακλή Χ. Κουντουρέλλη, Μέλος· Θεοδώρα Ι. Μουρεχίδη, Μέλος· Δημοσθένη Γ. Σκλεπάρη, Μέλος, για τη επιμελημένη έκδοση του φωτογραφικού λευκώματος, το οποίο συνοδεύεται και με CD, με τα γνωστά ανά τον κόσμο σαντούρια να μεθάνε ψυχή και σώμα.

Θεόφιλος Κεφαλάς - Χατζημιχαήλ (Βαριά Μυτιλήνης 1870 - Μυτιλήνη 24 Μαρτίου 1934)

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Στα τόσα πολλά που έχουν γραφεί για τον Θεόφιλο, έχω τη γνώμη πως ο βιβλίο του Στρατή Αναστασέλλη: Ο φίλος μου ο Θεόφιλος[1] μας φέρνει πολύ κοντά στην καθημερινότητα του φουστανελά ζωγράφου και αγιογράφου. Η Ρεγγίνα Ζερβού στην ωραία μελέτη της: «Οι λαϊκοί λόγιοι της Αγιάσου. Η περίπτωση του Στρατή Αναστασέλλη»[2], γράφει πως η «προσέγγιση του Αναστασέλλη στο πρόσωπο και το έργο του Θεόφιλου επικεντρώνεται στην έννοια της λαϊκότητας». Με βάση την παραδοχή αυτή, νομίζω, ότι ο Θεόφιλος είναι η ενσάρκωση του λαϊκού πολιτισμού μας, στοιχεία του οποίου στη μακρά πορεία των αιώνων, από την Αρχαιότητα, το Βυζάντιο και τον Νέο Ελληνισμό επιβιώνουν μέχρι σήμερα. Το παρακάτω απόσπασμα δείχνει πόσο αληθινή και ατόφια ήταν η σχέση του Αναστασέλλη με τον «μονόχνωτο και αλλοπαρμένο» λαϊκό ζωγράφο: «Κάθε απόγευμα περνούσα απ’ την Καρήνη κάνοντας δρομολόγιο Αγιάσου – Μυτιλήνης. Στην Καρήνη τότες σταματούσαμε για ν’ αλλάξουμε νερά. Εγώ παρακρύωνα τη μηχανή μου λόγω Θεόφιλου κ’ οι επιβάτες μου πάντα γρίνιαζαν. Ένα απόγεμα βρήκα το Θεόφιλο κατεβασμένο με σκάλα στη χαβούζα να τη ζωγραφίζει γυρωτρόγυρα πάνω απ’ τη στάθμη του νερού. Επιφάνεια ασβεστωμένη 20Χ1,50. Πιάνω τη σκάλα απ’ τις επάνω άκρες και τη σπρώχνω σιγανά προς το κέντρο. Ο Θεόφιλος γαντωζμένος μου λέει γελαστός: Κάτσι Στρατήγ’ καλά, άφσι τα χουρατά μην πάθομι κανένα μασκαραλίκ’»[3]. 

Σαν σήμερα, 24 Μαρτίου 1934, πέθανε ο Θεόφιλος. Σύμφωνα με τον Αναστασέλλη, κανένας δεν έμαθε που είναι ο τάφος του. Από τότε έχουν περάσει 86 χρόνια… 

[1] Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κείμενα, στα 1981. 

[2] Δημοσιεύθηκε στον τόμο: Λαϊκός πολιτισμός και έντεχνος λόγος. Ποίηση – πεζογραφία – θέατρο, εκδ. Ακαδημία Αθηνών, Αθήνα 2010· [και εδώ]. 

[3] ΣΤΡΑΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΛΛΗΣ. (1981). Ο φίλος μου ο Θεόφιλος. Αθήνα: Κείμενα, σ. 18.