Ψαύοντας την χθεσινή πανσέληνο

ΠΗΓΗ: Santana

«[…] ταξιδεύω μέσα σου σαν το ποτάμι,
πηγαίνω στο σώμα σου σαν σ’ ένα δάσος,
όπως σε μονοπάτι βουνού
που απολήγει σ’ απόκρημνο χάσμα,
περπατώ στους σφοδρούς λογισμούς σου
και στου λευκού μετώπου σου την έξοδο
η γκρεμισμένη σκιά μου κομματιάζεται
μαζεύω τα κομμάτια μου ένα ένα
και δίχως σώμα προχωρώ, ψάχνω ψηλαφώντας».

ΟΚΤΑΒΙΟ ΠΑΖ

Με «υπεροψίαν και μέθην»

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Τα πολλαπλά βιβλία, που με «υπεροψίαν και μέθην» -αχ, Καβάφη πόσο επίκαρος είσαι: οι εξουσιαστές «Φερνάζιδες» εκπροσώποι του ΥΠΑΙΘΑ, δεν χάνουν την ευκαιρία να αποστομώνουν τους «φθονερούς επικριτάς τους»- και πολύν κομπασμόν, τελικά δημοσιεύθηκαν στην Μελίσπη, προτείνω από εφέτος πιλοτικά να τα διδάξουμε. Έχομε τα ψηφιακά μέσα: διαδραστικούς πίνακες, αλλά έχομε και την ΑΙ. Είναι μια ευκαιρία για να διαπιστώσουμε αν, κι αυτή η μεγαλόπνοη μεταρρύθμιση, αποδώσει τους πολυπόθητους καρπούς για ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών μας. Μόνο που, ό,τι μελετάμε κι ό,τι διδάσκουμε το κάνουμε με ολόκληρο το σώμα μας: πάθος, συναίσθηματα, επιθυμίες, φόβοι, αμφιβολίες, παιδαγωγική αγάπη, υπομονή... όλα αυτά συνιστούν κριτική σκέψη. Κι όπως πολύ σωστά υποστηρίζει ο Paulo Freire: «ποτέ δεν μελετάμε, δεν μαθαίνουμε, δεν διδάσκουμε ή δεν γνωρίζουμε μόνο με την κριτική σκέψη». Ίδωμεν.

Νικόλαος Γύζης, Επτά σπουδές παιδιών, 1886-1988. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: paletaart – Χρώμα & Φώς

Δεν έχουν τον Θεό τους

Η ελλαδική Εκκλησία ποτέ δεν έβαλε στο περιθώριο τον μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιο. Απεναντίας τον τίμησε και συνεχίζει να το τιμά: Ο Μητροπολίτης πρώην Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιος συμπλήρωσε 50 χρόνια Αρχιερατείας & Οι αποφάσεις της ΔΙΣ και η τιμή στον Αμβρόσιο Να, όμως, με την τιμή που του κάνει εξακολουθεί να είναι έρμαιο των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων. Α.Ι.Κ.

«Πραγματικά ο επίσκοπος στις συνθήκες θρησκειοποίησης είναι μόνο ή κυρίως αρχιερέας: Αξιωματούχος θρησκευτικού θεσμού, φορέας “ιερής” εξουσίας, διοικητής και δικαστής απόλυτα εξαρτημένων από τις αποφάσεις των ιερέων, μονάρχης υπηρεσιών και γραφείων του οργανωτικού μηχανισμού που συνιστά την επισκοπή του, διαχειριστής συχνά μεγάλου οικονομικού κεφαλαίου από έσοδα ενοριών και μονών, δωρεές, επιχορηγήσεις. Θεσμικές δυνατότητες να είναι πατέρας και ποιμένας σώματος σχέσεων κοινωνίας μάλλον δεν υπάρχουν. Η πατρότητα και η ποιμαντική ευθύνη εκλαμβάνονται σαν υποχρέωση ευσεβών συμβουλών, παραινέσεων, ηθικοδιδκατικών κοινοτοπιών – η σταυρική επισκοπική διακονία έχει διαστραφεί σε ιεροκηρυκτική μονομανία. Ο Επίσκοπος “οφείλει” να είναι προπαγανδιστής ιδεολογικών πεποιθήσεων και κανονιστικών αρχών συμπεριφοράς, αλλά και παραγωγός έργων κοινωνικής ωφελιμότητας: ευαγών ιδρυμάτων, προνοιακών καταστημάτων, αλτρουιστικών πρωτοβουλιών».

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ. (2006). Ενάντια στη θρησκεία. Αθήνα: Ίκαρος, σσ. 163-164.

«Πράγματι, η Εκκλησία της Ελλάδος δυσκολεύεται να το κάνει, και αυτό σχετίζεται πρωτίστως με την ιστορία της. Από τον Εμφύλιο και μετά, ταυτίζεται με το κράτος των εθνικοφρόνων, και μάλιστα με τις πιο ακραίες εκφάνσεις του μετεμφυλιακού, δεξιού, αστυνομικού, αυταρχικού κράτους. Στη δικτατορία συνεργάζεται πλήρως με το καθεστώς, αποτελεί μέρος του συστήματος, ενώ στη μεταπολίτευση είναι ο μόνος θεσμός που δεν γνώρισε αποχουντοποίηση. Και ο Σεραφείμ, που εγκαθιδρύεται από τον Ιωαννίδη, θα εμφανιστεί ως οιονεί αντιδικτατορικός, ως εκείνος που ανέτρεψε τον εκλεκτό της Χούντας Ιερώνυμο. Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που η Εκκλησία, όχι μόνο η ελληνική αλλά οι χριστιανικές Εκκλησίες γενικά, σωπαίνουν, παζαρεύουν ή συνεργάζονται ανοιχτά με ακροδεξιές ή και καθαρά φασιστικές οργανώσεις και ιδεολογίες. Έχοντας διαρκώς ένα μέτωπο απέναντι στον κομμουνισμό και τον “υπαρκτό σοσιαλισμό” -δικαίως, θα έλεγα, αφού, εκτός όλων των άλλων, δίωξε την Εκκλησία όπου επικράτησε-, οδηγήθηκαν να συνταχθούν με τους φασίστες. Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, για να αναφέρουμε δύο δικτατορίες του ευρωπαϊκού Νότου, που έπεσαν μαζί με την ελληνική, από τον φόβο των κομμουνιστών, η Καθολική Εκκλησία συνεργάστηκε με τον Φράνκο και τον Σαλαζάρ.

» Η Ορθόδοξη Εκκλησία, λοιπόν, για να μπορέσει να αντιπαρατεθεί με τη Χρυσή Αυγή πρέπει να κάνει μια αυτοκριτική τομή. Πρέπει επίσης να αναθεωρήσει τη σχέση της με την πολιτική. Ναι μεν δεν πρέπει να πολιτεύεται, με την έννοια του επηρεασμού και της χειραγώγησης των ανθρώπων υπέρ του ενός ή του άλλου κόμματος, έχει όμως την υποχρέωση να καταθέτει τη μαρτυρία του Ευαγγελίου στην κοινωνία, και άρα, εν προκειμένω, να πάρει ρητή θέση ενάντια στον νεοναζισμό.

[…] Έχομε τρεις επισκόπους, τον Πειραιώς Σεραφείμ, τον Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιο, και τον Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης Ανδρέα, οι οποίοι έχουν τοποθετηθεί υπέρ της Χρυσής Αυγής. Ο Πειραιώς βέβαια δεν έχει εκφραστεί ρητά υπέρ της Χρυσής Αυγής. Στο Αστυνομικό Τμήμα όμως, όταν πήγε να καταθέσει συμπληρωματικά στοιχεία για τη μήνυσή του εναντίον του Corpus Christi, βρέθηκε μαζί με τέσσερεις βουλευτές της Χρυσής Αυγής: τον Πολύβιο Ζησιμόπουλο, τον Παναγιώτη Ηλιόπουλο, τον Ευστάθιο Μπούκουρα και τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο Χρήστο Παπά. Ο ίδιος ο μητροπολίτης βέβαια λέει ότι… ήταν απλή σύμπτωση. Μα δεν μπορεί τέσσερεις βουλευτές να ήξεραν από μόνοι τους ότι θα πήγαινε στο Αστυνομικό Τμήμα και να τον περίμεναν στην πόρτα! Οι άλλοι δύο, έχουν εκφραστεί ρητά υπέρ της Χρυσής Αυγής: ο πρώτος δίνει οδηγίες στους χρυσαυγίτες από την ιστοσελίδα του να αποφεύγουν “κάποιες ανωφελείς ακρότητες”, ώστε να “είναι περισσότερον ωφέλιμον” και να “καταστούν μια γλυκειά ελπίδα για τον απελπισμένο πολίτη”· ο δεύτερος έχει αποκαλέσει τους χρυσαυγίτες “τα παιδιά τα καλά, τα αγωνιστικά”, δίνοντάς τους την ευχή να “αντικαταστήσουν τις μαύρες μπλούζες με γαλάζιες και άσπρες μπλούζες”…».

ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. (2013). Χρυσή Αυγή και Εκκλησία. Αθήνα: Πόλις, σσ. 49-51, 52-52

Αλήθειες του αλησμόνητου ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ για την ελλαδική εκπαίδευση

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Λίγες μέρες πριν ανοίξουν τα σχολεία, κι ενώ προχθές έγραφα για την εκπαίδευσης της παρακμής, σήμερα ξαναδιαβάζοντας σελίδες από δύο έργα του αλησμόνητου Χρήστου Γιανναρά, το ένα «Μαχόμενη Απελπισία» (Βιβλιοπωλείον της «Εστίας». Αθήνα 2007), και το άλλο «“Εις μνήμην γενναίοι”: Οδηγίες χρήσεως», (Πατάκη, Αθήνα 2003), η ματιά μου έπεσε πάνω στο κεφάλαιο που καταγράφει την έγνοια και την αγωνία του κορυφαίου στοχαστή για την ελλαδική εκπαίδευση: «Χρόνιας απαιδευσίας επιπτώσεις». Αντιγράφω τους τίτλους των επιφυλλίδων: «Συγκεκριμένοι οι ένοχοι για την απαιδευσία», «Υπόσταση του κράτους: το φτιασίδι», «Από το πουθενά στο τίποτα», «Τάχα και Δημοκρατία», «Μονοτονικό: “όσια” και ανόσια εκμετάλλευση».

Όλα αυτά, έγνοιες και αγωνίες ενός στοχαστή που, ολάκερο το έργο του, πηγάζει από μία συνειδητότητα υψηλή για την επί δεκαετίες λανθάνουσα πορεία της ελλαδικής εκπαίδευσης.

«Θρηνωδία πάνω στο κουφάρι του ελλαδικού σχολειού, στο πτώμα του ελλαδικού πανεπιστημίου».

«Η παρακμή δεν ξέρει να ιεραρχεί ανάγκες, ρεκλάμες σαν “πρώτη πολιτική προτεραιότητα την παιδεία και τον πολιτισμό”, αλλά (ίσως ανεπίγνωστα) ψευδολογεί, μιλάει χωρίς να καταλαβαίνει τι λέει: Δεν ξέρει η παρακμή τι πραγματικό αντίκρισμα έχουν οι λέξεις “προτεραιότητα”, “παιδεία”, “πολιτισμός”, “μεταρρύθμιση”, “ποιότητα”, “βούληση”».

«Υποψιάζομαι ότι σε κοινωνίες (ή περιόδους) παρακμής (όταν η κατά κεφαλήν καλλιέργεια μειώνεται δραματικά) οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ελάχιστα τη λέξη ελπίδα και πληθωρικά την λέξη αισιοδοξία».

«Χιλιοειπωμένες πιστοποιήσεις»: καίρια η διαπίστωση του Δασκάλου Γιανναρά!

Κι εμείς, εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς, λίγες μέρες πριν την έναρξη των σχολείων, περιμένουμε να ακούσομε το «όραμα» της υπουργίνας μας για το σχολείο του αύριο.

«Χιλιοειπωμένες πιστοποιήσεις» και αλήθειες για την εκπαίδευση των παιδιών μας, για εμάς τους εκπαιδευτικούς, που η ζωή μας έχει αποθηριωθεί.

Γατελούζοι: Ένα βιβλίο για τους «βυζαντινοποιημένους Φράγκους», τους «ανεκτικούς και συμπαθείς» αφέντες του Βορείου Αιγαίου

Όραμα και παρα-όραμα

Από τη μια μεριά ένα ριζοσπαστικό όραμα για την εκπαίδευση το οποίο πρέπει να διαβαστεί από κάθε εκπαιδευτικό, μαθητή και γονιό, κι από την άλλη ένα «παρα-όραμα» μιας εκπαίδευσης life style: [Νέο Λύκειο και Εθνικό Απολυτήριο: Στις 2 Σεπτεμβρίου η Σοφία Ζαχαράκη για το σχολείο του αύριο], όπου η εκπαιδευτική διαδικασία εξαντλείται μόνο στην εικόνα και την απόκτηση δεξιοτήτων. Α.Ι.Κ.

«Έτσι βλέπω το νόημα της εθνικής αγωγής, της συστηματικής προσπάθειας για τη μόρφωση του ατόμου και του λαού με απώτερο σκοπό τον καθολικό ανθρωπισμό. Είναι μια προσπάθεια, που θ’ απλώνεται από τα μέσα προς τα έξω με ψυχολογική αναγκαιότητα, όταν και μέσα στο κράτος, στις σχέσεις ατόμων και ομάδων μεταξύ τους, είναι ουσιαστική και στηρίζεται σε πράγματα. Μ’ αυτόν βέβαια τον τρόπο το νόημα της εθνικής αγωγής απλώνεται και έξω από τα όρια και τη δύναμη του σχολείου, και βάζει σκοπό που πρέπει να τον υπηρετήσουν και να συνεργαστούν γι’ αυτόν και άλλοι παράγοντες, ο καθένας από την δική του άποψη. Μέσα σ’ αυτούς ένας από τους σημαντικούς είναι η παιδεία και η άποψή της. Αυτή, αν και οι αντιθέσεις και οι δυσκολίες που παρουσιάζει η σημερινή πραγματικότητα για τέτοιο δρόμο είναι τεράστιες, μπορεί παρ’ όλα αυτά να δουλέψη πιο αποτελεσματικά από τους άλλους, γιατί πηγαίνει στο βάθος, στην πηγή των αντιθέσεων, στην ανθρώπινη ψυχή και τις αδυναμίες της. Φτάνει μόνο να σταθή στέρεα στη δική της άποψη και στο δικό της έργο. Και δικό της έργο είναι η ψυχική καλλιέργεια του ανθρώπου, κάτι δηλαδή που δεν γίνεται απότομα από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά είναι αδιάκοπη προσπάθεια που δε βρίσκει ποτέ τα όριά της. Για την παιδεία βήμα το βήμα θα υψώνεται η ανθρωπότητα, όσο πιο πολύ θα δουλεύεται η ψυχή του ανθρώπου και όσο βαθύτερα θα ποτίζεται με την αγάπη και την καλοσύνη».

Αλέξανδρος Δελμούζος, Μελέτες και Πάρεργα, Αθήνα 1958· [τηρήθηκε η ορθογραφία του συγγραφέα].

Γιάννης Τσαρούχης, Κεφάλι γυναίκας, 1987. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: paletaart – Χρώμα & Φώς

Η εκπαίδευση ως παρακμή

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Σε δημοφιλείς εκπαιδευτικές ιστοσελίδες, λίγες ημέρες πριν την έναρξη της σχολικής χρονιάς, διαβάζω για «οράματα» της Υπουργού Παιδείας και αλλαγές στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, για το αν θα έχει συνέχεια το πολλαπλό βιβλίο, την «προπαγάνδα» υπέρ του μαθήματος της Ηθικής, το οποίο θα διδάσκονται μαθητές που θα απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών… διαβάζω για την καλοστημένη απάτη των ιδιωτικών πανεπιστημίων, για χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις σχολικές τάξεις, διαβάζω όμως και για την ορκωμοσία νεοδιορισμένων συναδέλφων μη ευπρεπώς ενδεδυμένων που, με αυστηρή σύσταση, στάλθηκαν στα σπίτια τους για να επιστρέψουν στην ορκωμοσία τους με «καλά ρούχα». Όλα αυτά, κι άλλα πολλά βέβαια, δείχνουν μια εκπαίδευση σε διαρκή παρακμή. Πρόκειται για στάδια που αναπαριστούν ολοένα τη βαθύτερη διάλυσή της. Πρόκειται για μια εκπαίδευση «γιαλατζί», όπου αυτό που, κυρίως, ενδιαφέρει όσους βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης (από την υπουργίνα μας μέχρι και τον τελευταίο υποδιευθυντή σχολικής μονάδας) είναι όχι η ουσία του εκπαιδευτικού μας συστήματος, το περιεχόμενό της δηλαδή, αλλά το περιτύλιγμά της. Γι’ αυτό και οι «γιαλατζί» περί την εκπαίδευση εκπρόσωποι είναι άκρως επικίνδυνοι, δεδομένου ότι κανείς τους δεν τολμά την μεταρρύθμιση που δεν έχει γίνει εδώ δεκαετίες. Το δυστύχημα με δαύτους είναι ότι συνήθως τα «οράματά» τους είναι κούφια, οι προθέσεις τους για το θεαθήναι, με την πλάστιγγα να γέρνει πάντοτε προς τη μια πλευρά: εκπαίδευση «άταφος νεκρός» όπως έλεγε ο Δημήτρης Γληνός, και το καμπανάκι του κινδύνου να το κρούουν ελάχιστοι. Κυρίαρχα τα χαρακτηριστικά αυτού του συστήματος: ανικανότητα, μετριότητα, σπορά φόβου, καλλιέργεια της σιωπής, μισθολόγιο που κρατά τους εκπαιδευτικούς παγιδευμένους σε παρελθόν εικοσαετίας. Στα σχολεία μας, εκπαιδευτικοί και μαθητές, καθημερινά χανόμαστε χωρίς να το έχουμε πάρει είδηση. Πότε θα νοσταλγήσουμε μία εκπαίδευση που ακόμα δεν υπάρχει στον χάρτη; Εκπαίδευση ΠΑΙΔΕΙΑΣ;