Where do we go from here now that all of the children have grown up?

ΠΗΓΗ: The Alan Parsons Project

Εθνική Βιβλιοθήκη, η αυτοβιογραφία του έθνους

Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ

Το 2003 η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) μετατράπηκε από δημόσια υπηρεσία σε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Στον ιδρυτικό νόμο 3149/2003 προβλεπόταν ότι θα εκδιδόταν με Προεδρικό Διάταγμα ο Οργανισμός Διοίκησης και Λειτουργίας της. Πήρε 23 ολόκληρα χρόνια για να εκδοθεί αυτό το περιπόθητο Προεδρικό Διάταγμα! Ο ν. 4452/2017 μάλιστα, με τον οποίο αναθεωρήθηκαν διατάξεις του ν. 3149/2003, προέβλεπε την έκδοση Οργανισμού εντός αποκλειστικής προθεσμίας ενός έτους! Το Εφορευτικό Συμβούλιο της ΕΒΕ άρχισε να συζητάει και να ετοιμάζει το σχετικό σχέδιο από τον Μάρτιο του 2018. Για τη διαδρομή του Οργανισμού Λειτουργίας και Διοίκησης της ΕΒΕ ώς τη στιγμή της έκδοσης του Π.Δ. 28/2026, θα μπορούσα να γράψω ένα πολύ διασκεδαστικό μυθιστόρημα, με αρκετό σασπένς. Επειδή όμως δεν έχω το σχετικό ταλέντο, θα αρκεστώ να πω ότι, μέσα από την πολύτιμη αυτή εμπειρία, επιβεβαίωσα για άλλη μία φορά ότι στο ελληνικό Δημόσιο αν δεν ξέρεις και αν δεν σε ξέρουν προσωπικά οι κρίσιμοι κάθε φορά άνθρωποι, που μπορεί να είναι ο κλητήρας ή ο ίδιος ο υπουργός, θα αργήσεις πολύ να κάνεις τη δουλειά σου, μπορεί μάλιστα να μην την κάνεις και καθόλου. Ειδικότερα, όταν πρόκειται για Οργανισμό, η μεγαλύτερη αναποδιά που μπορεί να σου τύχει είναι να γίνει καθ’ οδόν κυβερνητικός ανασχηματισμός, γιατί τότε όλα ξαναρχίζουν από την αρχή! Μας έτυχε και αυτό με την αποχώρηση του Κυριάκου Πιερρακάκη τον Μάρτιο του 2025. Δεν ήταν όμως όλα αγχωτικά και δυσάρεστα σε τούτη την υπόθεση. Από τα πιο ευχάριστα ήταν το προσωπικό ενδιαφέρον της υπουργού Παιδείας κ. Ζαχαράκη, του υπουργού Εσωτερικών κ. Λιβάνιου και κυρίως του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Τασούλα. Η κατεξοχήν όμως ευχάριστη πτυχή αυτής της γραφειοκρατικής ιστορίας έχει να κάνει με το Συμβούλιο της Επικρατείας, όπου γνώρισα δικαστές όχι μόνο με πολύ γερή, αυτονόητα, νομική συγκρότηση αλλά και με αίσθηση κοινωνικής και εθνικής αποστολής.

Η έκδοση ενός Οργανισμού δεν έχει βεβαίως από μόνη της σωτηριώδη χαρακτήρα, μπορεί μάλιστα να έχει ενίοτε και αρνητικά επακόλουθα, καθώς συνεπάγεται τοποθετήσεις των υπηρετούντων υπαλλήλων σε τμήματα και κυρίως τοποθετήσεις προϊσταμένων σε τμήματα και διευθύνσεις. Αν αυτό –λέω αν– δεν γίνει αξιοκρατικά, με δικαιοσύνη και ήθος, με σεβασμό και αναγνώριση της προσφοράς των υπαλλήλων, με σωστή κρίση, τα αρνητικά επακόλουθα θα είναι περισσότερα από τα θετικά. Ας μη σταθούμε ωστόσο σήμερα σε αυτό το ενδεχόμενο: το θεσμικό πλαίσιο πλέον υπάρχει και τα λάθη ή οι αδικίες που πιθανόν να γίνουν σήμερα μπορούν να διορθωθούν αύριο. Ο Οργανισμός προβλέπει 285 θέσεις και δίνει τη δυνατότητα για την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού για τη στελέχωση της ΕΒΕ (σήμερα υπηρετούν 88 μόνιμοι υπάλληλοι και οι υπόλοιποι είναι αποσπασμένοι από την εκπαίδευση). Οπλισμένη με Οργανισμό η ΕΒΕ μπορεί πλέον να προχωρήσει πιο σταθερά στην αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων της, με πρώτο και κύριο την ένδεια των συλλογών της. Τώρα που τα ελληνικά πανεπιστήμια αναπτύσσουν συνεργασίες με πανεπιστήμια της αλλοδαπής, οι ξένοι φοιτητές που έρχονται στην Ελλάδα το πρώτο που ρωτάνε είναι πού θα δουλεύουν, σε ποια βιβλιοθήκη θα διαβάζουν. Ο εμπλουτισμός των συλλογών που έχει ήδη αρχίσει, πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστεί με εντονότερο ρυθμό.

Ας προσθέσω με την ευκαιρία αυτού του ευχάριστου γεγονότος και δύο γενικότερα λόγια. Η συζήτηση για τις βιβλιοθήκες έχει ανανεωθεί διεθνώς για την αντιμετώπιση νέων προκλήσεων ή κινδύνων, που έχουν βεβαίως διαφορετική ένταση ανάλογα με το είδος της βιβλιοθήκης και την αποστολή της, αλλιώς, θέλω να πω, τίθενται για μια μικρή τοπική βιβλιοθήκη, αλλιώς για μια πανεπιστημιακή και αλλιώς για την εθνική βιβλιοθήκη μιας χώρας. Οι προκλήσεις αυτές ή οι κίνδυνοι είναι δύο: α) Η λογοκρισία βιβλίων, με ηθικιστικά κυρίως κριτήρια. β) Η Τεχνητή Νοημοσύνη. Το πρώτο αφορά πρωτίστως την Αμερική, τις σχολικές περισσότερο βιβλιοθήκες της, αλλά όχι μόνο αυτές. Τα οδυνηρά επεισόδια είναι πολλά και συνεχή. Αρκετές Πολιτείες έχουν νομοθετήσει να τιμωρείται με φυλάκιση ο βιβλιοθηκάριος που θέτει στη διάθεση ανηλίκων βιβλία με άσεμνο, υποτίθεται, περιεχόμενο. Τον Νοέμβριο του 2024, στη μικρή πόλη Mount Juliet του Τενεσί, ένας προτεστάντης πάστορας έκαψε μια στοίβα βιβλία, μεταξύ των οποίων και τον «Χάρι Πότερ», γιατί κατά την κρίση του προπαγάνδιζαν τη μαγεία. Η Ευρώπη αντιστέκεται ακόμη σε αυτή τη λογοκριτική παράνοια. Η συζήτηση για την Τ.Ν. και τις βιβλιοθήκες γίνεται ad nauseam παντού, και στη χώρα μας, θέτοντας τεχνικά ή ρυθμιστικά ζητήματα, αγνοώντας δηλαδή ότι η Τ.Ν. δεν είναι τεχνική υπόθεση, αλλά απειλεί την ίδια την ανθρωπινότητα του ανθρώπου.

Θα κλείσω με μια ιδέα, χωρίς όμως να τη μεταφέρω πιστά, του συγγραφέα Αλμπέρτο Μανγκέλ (Alberto Manguel), παλιού διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Αργεντινής, που διάβασα στο πολύ καλό πρόσφατο αφιέρωμα «Bibliothéques: un idéal menacé?» της Nouvelle Revue Française (τχ. 663, Νοέμβριος 2025, σ. 28). Αν η προσωπική μας βιβλιοθήκη, την οποία αρχίσαμε να συγκροτούμε με το δικό μας κριτήριο και γούστο στα εφηβικά μας χρόνια, είναι κατά κάποιον τρόπο και η αυτοβιογραφία μας, κάθε εθνική βιβλιοθήκη είναι η αυτοβιογραφία μιας χώρας, το συλλογικό πορτρέτο της. Στις συλλογές της αποτυπώνονται οι επιδιώξεις της, οι δυνατότητες, οι πόροι, το επίπεδο της παιδείας της, η επιστημοσύνη της και άλλα πολλά. Αμποτε ο ιστορικός του μέλλοντος να βεβαιώσει ότι η αυτοβιογραφία της Ελλάδος, όπως γράφεται στην ΕΒΕ, αρχίζει σήμερα να γίνεται πιο ενδιαφέρουσα από ό,τι ήταν στο παρελθόν.

ΠΗΓΕΣ:

• Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
• Σταύρος Ζουμπουλάκης

Βαθμολογίες Πανελλαδικών Εξετάσεων και Φοιτητικές Επαναστάσεις

Ο Bono κι η ωραία μπάντα των U2, γράφουν επαναστατικά τραγούδια. Σήμερα που ανακοινώθηκαν οι βαθμολογίες των μελλοντικών φοιτητών στα πανεπιστήμια, ένα είναι σίγουρο: τον Οκτώβριο που θα καθίσουν στα έδρανα των σχολών όπου θα σπουδάσουν την επιστήμη που αγαπούν –ευχή κάνω- να κοινωνήσουν επαναστάσεις, προσωπικές και συλλογικές. Τους καλούν οι δύσκολοι καιροί που ζούμε. Τους καλούν και οι U2, με τα επαναστατικά τραγούδια τους, των πέντε - έξι πρώτων δίσκων τους, κυρίως ο δίσκος War με τη φοβισμένη φατσούλα παιδιού του πολέμου. Α.Ι.Κ.

ΠΗΓΗ: U2

Η συγκεκαλυμμένη σιμωνία στην Ορθοδοξία και ο ρόλος των μητροπολιτών

Του ΜΑΝΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ

Αυξήσεις 60% έως 95% στις αποδοχές του Αρχιεπισκόπου και των μητροπολιτών αποφάσισε πρόσφατα η κυβέρνηση των αρίστων. Άμα το κράτος είναι επιτελικό… προνοεί εγκαίρως! Στη συνέχεια ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επιτέθηκε λάβρος στο πρες ρουμ εναντίον του δημοσιογράφου, εκείνου που τόλμησε να ρωτήσει πόσο ήταν αναγκαίος, ειδικά αυτή την χρονική στιγμή, ο διπλασιασμός του μισθού των Σεβασμιότατων Μητροπολιτών και του Μακαριότατου Αρχιεπισκόπου.

Με άλλα λόγια αν δεν υπολανθάνει σαφής πράξη σιμωνίας –πολύ μεγάλη αμαρτία!– στην προσπάθεια της κυβέρνησης να «εξαγοράσει» υπέρ της την ιεραρχία –και μέσω αυτής, το χριστεπώνυμο πλήρωμα, το ποίμνιο καθ’ άπασαν την επικράτεια– εν όψει των επικείμενων, πολύ κρίσιμων εκλογών. Και τί δεν είπε ο κ. Μαρινάκης: Ότι η κυβέρνηση υπερασπίζεται την Ορθοδοξία που είναι εθνική υπόθεση και ότι στηρίζει την Εκκλησία στο έργο της και εντός και εκτός (;) και ότι θα καούν στο πυρ το εξώτερον όσοι σκέφτονται κακά για τις άγιες προθέσεις της (ή κάπως έτσι τέλος πάντων).

Γαλλιστί πάντως θα ήταν: On y soit qui mal y pense. Ο ίδιος, ο κ. Μητσοτάκης μάλιστα ανέφερε δολίως, πλην ψευδώς, σε συνέντευξη του ότι ο Μουφτής της Θράκης εισπράττει περισσότερα. Μια απλή έρευνα στο διαδίκτυο θα πείσει και τον πιο αφελή πως πάλι ο κ. πρωθυπουργός είναι ελλιπώς ενημερωμένος. Για να το θέσω κομψά.

Για να δούμε όμως πόσο ουσιαστικά ενδιαφέρεται για την Ορθοδοξία το καθεστώς του Μαξίμου: Η ντροπή του Σινά είναι σχετικά πρόσφατο – επειδή υπάρχει και πιο πρόσφατο! – όσο και άθλιο παράδειγμα εγκατάλειψης μίας παράδοσης και μιας πολιτικής που ισχύει χιλιετίες και εξασφάλιζε στο ελληνορθόδοξο μοναστήρι του Θεοβάδιστου Όρους και ανεξαρτησία και ελεύθερη νομή της περιουσίας και των θησαυρών του. Υπενθυμίζω ότι σε κρύπτες της Μονής φυλάσσονται εκατοντάδες αρχαίες εικόνες –αρκετές κηρόχυτες– τις οποίες φορτικά ζητεί να καταγράψει και να αξιοποιήσει (!) η αρχαιολογική υπηρεσία της Αιγύπτου, αλλά αμύνονται – ή, πιο σωστά αμύνονταν – σθεναρά οι μοναχοί.

Οι τελευταίες πρωτοβουλίες εκ μέρους του Καΐρου και η απόλυτη υποταγή του ελληνικού Υπ. Εξ. σε αυτές είχαν ως θλιβερό αποτέλεσμα να κλείσει όπως όπως η υπόθεση, αφού πρώτα κατήργησαν με δικαστική απόφαση το αυτοδιοίκητο του μοναστηριού –παγκόσμιου θησαυρού της UNESCO και άνοιξαν τον δρόμο για την τουριστική αξιοποίηση– δήωση του. Με το χτίσιμο ξενοδοχειακών μονάδων στα πέριξ και την μετατροπή του σε «μουσείο». Δηλαδή με την πλήρη φαλκίδευση του ιστορικού, πανάρχαιου χαρακτήρα του. Εξασφαλίζοντας συγχρόνως τη σιωπή των εγχώριων ΜΜΕ, αλλά και της τόσο ελλειμματικής αντιπολίτευσης, μείζονος και ελάσσονος, που περί άλλα τυρβάζει. Έστω κι αν πρόκειται για τεράστια ήττα.

Περί άλλα τυρβάζει το Μαξίμου

Για να μην αναφέρω την μοίρα των χριστιανών στη Συρία, με το αιμοσταγές καθεστώς της οποίας ο κ. Μητσοτάκης –αλλά και σύμπασα η ΕΕ– έχει φιλικές (!) σχέσεις ή τα δεινά που υφίσταται το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων από το καθεστώς Νετανιάχου. Το να αναφερθώ στο Άγιον Όρος και την εγκατάλειψη του ή στους Ρωμιούς της Πόλης και τη Σχολή της Χάλκης, θα ήταν τελείως ανώφελο. Όταν μάλιστα αδυνατούμε να υπερασπιστούμε το Αιγαίο μας απέναντι στους Τούρκους… ψαράδες. Εξ άλλου ασχολείται με αυτά τα θέματα η… Κίμπερλι και ο μεγάλος μας, υπερατλαντικός σύμμαχος. Ή, έστω, ο Κωνσταντίνος Αργυρός, συνάδελφος της Μαρίας Κάλλας, που είναι και ευσεβής!

Διαβάζω από το Δ.Τ του κ. Μαρινάκη: «…Πέρα όμως από το επιμέρους μισθολογικό ζήτημα, η συγκεκριμένη ρύθμιση εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική της Κυβέρνησης για την Ορθοδοξία και τους θεσμούς της. Μια πολιτική, που κινείται απολύτως εντός του συνταγματικού πλαισίου των διακριτών ρόλων Πολιτείας και Εκκλησίας, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει την ιδιαίτερη θέση που κατέχει η Ελλάδα στον ορθόδοξο κόσμο και την αποστολή που απορρέει από αυτήν. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς ένα κράτος με ορθόδοξη παράδοση. Αποτελεί το ιστορικό και πνευματικό σημείο αναφοράς θεσμών, που ξεπερνούν κατά πολύ τα εθνικά της σύνορα. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία, το Άγιο Όρος και συνολικά η ορθόδοξη παράδοση αποτελούν τμήμα της ιστορικής συνέχειας και της διεθνούς παρουσίας του Οικουμενικού Ελληνισμού…».

Η Ορθοδοξία και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων

Και ιδού το τελευταίο παράδειγμα της κυβερνητικής ακηδίας και υποκρισίας. Αναφέρομαι στο εντελώς πρόσφατο θέμα που ανέκυψε με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και που ως τώρα είναι γνωστό ότι αντέδρασε μόνο η Παλαιστινιακή Αρχή. Δια του Υπουργείου Εξωτερικών της. Με το αντίστοιχο δικό μας βέβαια απόν. Ιδού τί γράφει ο Γιώργιος Λιερός σχολιάζοντας την είδηση που μετέδωσε το ALJAZEERA: “ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΑΡΠΑΖΕΙ ΓΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ”: «Η Παλαιστινιακή Αρχή καταδικάζει την κατάσχεση εκκλησιαστικής γης από το Ισραήλ στην Ανατολική Ιερουσαλήμ. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Παλαιστινιακής Αρχής καταδίκασε αυτό που χαρακτήρισε ως κατάσχεση από το Ισραήλ γης που ανήκει στο Ελληνικό Ορθόδοξο Πατριαρχείο στη συνοικία Σιλβάν της κατεχόμενης Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Σε δήλωση του το υπουργείο ανέφερε ότι οι ισραηλινές αρχές κατέλαβαν το οικόπεδο στις 15 Ιουνίου, απέλασαν τον εκπρόσωπο του Πατριαρχείου από τον χώρο, κατάσχεσαν εξοπλισμό, ξερίζωσαν δέντρα και περιφράξαν την περιοχή με τοίχους και πύλες. Το υπουργείο χαρακτήρισε την κίνηση αυτή ως “σοβαρή επίθεση κατά των εκκλησιαστικών περιουσιών” και “σοβαρή παραβίαση του νομικού και ιστορικού status quo στην κατεχόμενη Ιερουσαλήμ».

Ανέφερε ότι τα μέτρα «δεν δημιουργούν κανένα νομικό δικαίωμα για την κατοχή και δεν μεταβάλλουν την ισχύουσα νομική και ιστορική κατάσταση στην Ανατολική Ιερουσαλήμ ως κατεχόμενο, παλαιστινιακό έδαφος», προσθέτοντας ότι όλα τα μέτρα προσάρτησης, δήμευσης και κατάσχεσης είναι «άκυρα και ανίσχυρα σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο». Το υπουργείο κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει επείγουσα δράση για να σταματήσει αυτό που χαρακτήρισε ως παραβιάσεις κατά χριστιανικών και ισλαμικών ιερών τόπων στην Ιερουσαλήμ και να καταστήσει το Ισραήλ υπόλογο για τις πράξεις του…

Κι εμείς; Και η κυβέρνηση-σύμμαχος του καθεστώτος Νετανιάχου; Και οι δηλώσεις περί της προάσπισης των απανταχού ορθοδόξων; Και οι πανάρχαιες υποχρεώσεις μας απέναντι στο πρώτο Πατριαρχείο της ιστορίας; Τί κάνουμε για να σταματήσει η κατάληψη; Δεν βαριέστε. Τώρα έχουμε εκλογές και μαζεύουμε ψήφους από την εγχώρια δεξιά και την άκρα δεξιά. Με την αρωγή βεβαίως της Δεξιάς του Κυρίου. Για τα εθνικά θέματα ας φροντίσουν αργότερα άλλοι, καταλληλότεροι…

Υ.Γ. Γνωρίζω εξ ιδίας πείρας ότι ανέκαθεν ένιοι μητροπολίτες εκχωρούσαν όλο τους το εισόδημα σε φιλανθρωπικά ιδρύματα. Όπως για παράδειγμα ο μακαριστός Παντελεήμων Μπαρδάκας, μητροπολίτης Σάμου και Ικαρίας, που συντηρούσε ένα ολόκληρο γηροκομείο, τον «Σωτήρα», στην οδό Αγίου Όρους, εκ του υστερήματος του, στην Αγία Σοφία του Πειραιά. Θέλω να πω ότι δεν φταίνε όλοι οι μητροπολίτες για τα προεκλογικά, ανίερα παιχνίδια της κυβέρνησης. Αφού και σήμερα υπάρχουν λαμπρές εξαιρέσεις.

ΠΗΓΗ: SLpress

Μόνο βινύλιο!!!

ΠΗΓΗ: The Animals

Ή Πανελλαδικές ή τίποτε;

Του ΤΑΚΗ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

Πόσες δεκαετίες ισχύει το παρόν σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ; Δεν έχω ιδέα. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου αν δεν κάνω λάθος. Πόσες φορές έχει μεταρρυθμισθεί; Απειρες. Κάποτε ήταν η μεγάλη φιλοδοξία όσων αναλάμβαναν τον ρόλο του υπουργού. Πανελλαδικές ή Πανελλήνιες; Υπάρχουν φαίνεται διαφορές ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο ονομασίες οι οποίες όμως παραμένουν αόρατες σε κάποιον σαν και μένα που δεν είμαι ούτε εκπαιδευτικός ούτε πολιτικός. Άσε που πάνε χρόνια από τότε που εγκατέλειψα τα σχολικά θρανία. Να σκεφθείτε ότι τότε υπήρχαν τα πνεύματα, η περισπωμένη και η τρίτη κλίσις. Η εποχή του χαλκού για την εκπαίδευση. Υπήρχαν όμως οι εισαγωγικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ οι οποίες ακολουθούσαν τις εξετάσεις για το απολυτήριο του λυκείου. Δεν μιλώ λοιπόν ως ειδικός. Οπότε όσα λέω έχουν σχετική αξία. Απλώς θεωρώ ότι υπάρχει μία μικρή διαφορά ανάμεσα στις κινήσεις των τεθωρακισμένων και τα σχολικά θρανία. Οι κινήσεις των τεθωρακισμένων αφορούν μόνον τους ειδικούς του πολέμου. Τα σχολικά θρανία αφορούν όλον τον πληθυσμό απ’ αυτούς που ασχολούνται με την εκπαίδευση ώς αυτούς που βιοπορίζονται οδηγώντας ταξί.

Οι ειδήμονες αποδίδουν την αντοχή των Πανελλαδικών στο γεγονός ότι το σύστημα είναι αδιάβλητο. Είναι ένα σοβαρό επιχείρημα. Δεν έχουμε και πολλά αδιάβλητα συστήματα αξιολόγησης και επιλογής οπότε όσα διαθέτουμε καλόν είναι να τα διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού. Δεν έχω αντίρρηση. Απλώς αναρωτιέμαι αν αρκεί. Είναι σαν να λες ότι ένας πολιτικός είναι καλός διότι είναι τίμιος. Είναι προφανές ότι δεν φτάνει. Αν είναι τίμιος αλλά ανίκανος να παράγει έργο τότε δεν είναι καλός πολιτικός. Και το ερώτημα είναι ποιο εκπαιδευτικό έργο παράγει το σύστημα των Πανελλαδικών. Επειδή είναι ένα σύνορο αξίζει να αναρωτηθούμε πώς επηρεάζει τους ταξιδιώτες στον τόπο καταγωγής τους, στη μέση εκπαίδευση, και με ποιον τρόπο τούς προετοιμάζει για να προσαρμοσθούν στις ανάγκες του τόπου προορισμού τους, το πανεπιστήμιο. Η πείρα μας λέει ότι το σύστημα των Πανελλαδικών καταδικάζει σε καχεξία τις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους στο περιώνυμο φροντιστήριο, έδρα αυτού που κάποτε αποκαλούσαμε υποτιμητικά παραπαιδεία και υποτίθεται ότι οι σοφοί μας αναζητούσαν τρόπους για να την καταργήσουν. Δεν ξέρω αν έχουν εγκαταλειφθεί οι προσπάθειες. Εκείνο που ξέρω είναι ότι το φροντιστήριο ζει και βασιλεύει και αποτελεί ουσιαστικό πρόκριμα για την επιτυχία στις Πανελλαδικές. Επειδή τελευταία έχει ανοίξει μια συζήτηση για την αντικατάσταση των Πανελλαδικών με το εθνικό απολυτήριο το οποίο υποτίθεται θα ρίξει όλο το βάρος στο λύκειο, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν έχω γνώμη. Φοβάμαι ότι είτε το σύστημα αλλάξει είτε παραμείνει το ίδιο, το ουσιαστικό πρόβλημα δεν πρόκειται να αντιμετωπισθεί. Και ποιο είναι το ουσιαστικό πρόβλημα; Είναι αυτό που μπορείς να το εντοπίσεις διά γυμνού οφθαλμού εάν έχεις στοιχειώδεις απαιτήσεις από τον εαυτό σου και τους συμπολίτες σου. Είναι ο λόγος για τον οποίον γράφω το σημερινό και ασχολούμαι με τις Πανελλαδικές. Η πτώση του μορφωτικού επιπέδου από γενιά σε γενιά. Η υποχώρηση της γενικής παιδείας σε επίπεδα αγραμματοσύνης και αναλφαβητισμού. Εννοείται ότι δεν μιλάω για την επιστημονική κατάρτιση και τις τεχνικές δεξιότητες. Αναφέρομαι στη γενική παιδεία, σ’ αυτό το πολιτισμικό περιβάλλον που σου δίνει τη δυνατότητα να μιλάς και να σκέφτεσαι. Όταν το επίπεδο της Βουλής δεν διαφέρει από το επίπεδο των τηλε-παιχνιδιών τότε μιλάμε για ένα σοβαρό, ίσως το σοβαρότερο κοινωνικό πρόβλημα.

Γιατί δεν αναζητούμε τις διασυνδέσεις ακόμη και της έκρηξης της εφηβικής βίας με τον τρόπο που λειτουργεί το σχολείο;

Αποδίδουμε την πτώχευση στον τρόπο της ζωής μας. Στον εθισμό στο Διαδίκτυο, για παράδειγμα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην αδιαφορία της οικογένειας, στην ανακήρυξη της ευκολίας σε ιδανικό. Στην απουσία όχι ιδανικών –αυτά μόνο να σε διαψεύσουν μπορούν– αλλά οποιασδήποτε σκέψης για το μέλλον. Δεν σας κάνει εντύπωση ότι από τη συζήτηση απουσιάζει το ζήτημα της εκπαίδευσης; Πώς αντιμετωπίζει όλα αυτά το σχολείο; Ή μήπως τα αποδέχεται σαν να ‘ναι κάτι σαν κοινωνική μοίρα και το σχολείο συνεχίζει να κάνει τη δουλειά του με τον τρόπο που την έκανε και πριν εμφανισθούν όλα αυτά τα προβλήματα; Γιατί δεν αναζητούμε τις διασυνδέσεις ακόμη και της έκρηξης της εφηβικής βίας με τον τρόπο που λειτουργεί το σχολείο; Και για να βρούμε μιαν άκρη στο νήμα θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την κορυφαία στιγμή του σχολικού βίου, τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Μήπως θα πρέπει να αποφασίσουμε ότι το αδιάβλητό τους δεν μας φθάνει πια κι ότι θα πρέπει να βρούμε έναν άλλον τρόπο για να οργανώσουμε τη μέση εκπαίδευση, εξίσου αδιάβλητο αλλά πιο αποτελεσματικό. Αν η σύγχρονη κοινωνία πάσχει από την προσήλωσή της στο ήσσον, στην ευκολία και στην ταχύτητα κτήσης αγαθών, ποια είναι η ευθύνη της εκπαίδευσης; Και γιατί δεν τολμάμε να τις αγγίξουμε; Μήπως επειδή ξέρουμε ότι το ανθρώπινο δυναμικό που την υπηρετεί δεν είναι σε θέση να τα αντιμετωπίσει. Παραδοχή ήττας θα μου πείτε. Ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία.

Μερικές σκέψεις μετά το τέλος και των φετινών Πανελλαδικών για να προετοιμάσω τη δεκαπενθήμερη άδειά μου.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Όταν η ομορφιά αντιστέκεται στο σκοτάδι…

Της ΒΑΝΑΣ ΣΤΕΛΛΟΥ

«Μέσα στον χειμώνα, ανακάλυψα επιτέλους ότι υπήρχε μέσα μου ένα ανίκητο καλοκαίρι» – Αλμπέρ Καμύ. Υπάρχει μια ερώτηση που μοιάζει σχεδόν ανάρμοστη να τη θέσει κανείς, όταν ο κόσμος φλέγεται. Κι όμως, μπορεί να είναι η πιο σημαντική που μπορούμε να θέσουμε αυτή τη στιγμή: Mπορεί η ομορφιά να υπάρχει σε έναν κόσμο σε πόλεμο;

Tο ένστικτο λέει όχι. Ότι η ομορφιά είναι πολυτέλεια – κάτι που ανήκει στις εποχές της ειρήνης. Ότι πρέπει να περιμένει, υπομονετικά, μέχρι να τελειώσει η οδύνη. Αυτό το ένστικτο είναι κατανοητό. Είναι επίσης, όπως δείχνει η ιστορία, απολύτως λανθασμένο.

Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι είχε κερδίσει το δικαίωμα να το πει αυτό. Στα είκοσι επτά του, συνελήφθη για πολιτική διαφωνία και πέρασε οκτώ μήνες φυλακισμένος στο Φρούριο Πέτρου και Παύλου πριν οδηγηθεί, στις 22 Δεκεμβρίου 1849, στην Πλατεία Σεμιόνοφσκι στην Αγία Πετρούπολη, όπου του ανακοινώθηκε η θανατική ποινή. Η πρώτη ομάδα ανδρών δέθηκε στους πασσάλους. Τα τύμπανα χτύπησαν…

Την τελευταία στιγμή, έφτασε ένας απεσταλμένος με αναστολή εκτέλεσης από τον Τσάρο. Η εικονική εκτέλεση είχε σκηνοθετηθεί εξαρχής ως τιμωρία. Ένας από τους κρατουμένους τρελάθηκε επιτόπου. Ο Ντοστογιέφσκι στάλθηκε σε τέσσερα χρόνια καταναγκαστικής εργασίας στη Σιβηρία.

Έφτασε πιστεύοντας ότι η πολιτική μπορούσε να λυτρώσει τον κόσμο. Έφυγε πεπεισμένος για κάτι πολύ πιο δύσκολο να αντικρουστεί: Ότι κανένα σύστημα, όσο βάναυσο κι αν είναι, δεν μπορεί να σβήσει πλήρως την ανθρώπινη ικανότητα να σταματά, έστω και για μια στιγμή, μπροστά στην ομορφιά. Το είχε δει αυτό και στο ίδιο το στρατόπεδο• τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορούσε να σταθεί, μέσα στην εξαθλίωση και το κρύο, και να παρατηρήσει ότι ο ουρανός πάνω από την παγωμένη στέπα ήταν, ανεξήγητα, μεγαλοπρεπής.

Ο Άνθρωπος Αναζητά Νόημα

Ο Βίκτορ Φρανκλ, που επέζησε από τέσσερα στρατόπεδα συγκέντρωσης και πέρασε χρόνια μελετώντας τι επέτρεπε στους ανθρώπους να αντέχουν το ανυπόφορο, διατύπωσε την ίδια αλήθεια στο βιβλίο του Ο Άνθρωπος Αναζητά Νόημα: «Όλα μπορούν να αφαιρεθούν από έναν άνθρωπο, εκτός από ένα πράγμα: Την τελευταία από τις ανθρώπινες ελευθερίες – να επιλέγει τη στάση του σε οποιεσδήποτε συνθήκες».

Με αυτή την πεποίθηση προχώρησε στο λογοτεχνικό έργο του. Στον Ηλίθιο, ένας νεαρός μηδενιστής, ο Ιππόλιτ, που πεθαίνει από φυματίωση και περιφρονεί την ελπίδα, στρέφεται προς τον ήπιο, αθώο πρίγκιπα Μίσκιν και τον ρωτά ειρωνικά: «Είναι αλήθεια, πρίγκιπα, ότι κάποτε είχατε πει πως “η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο”; Μεγαλοδύναμε Θεέ! Ποια ομορφιά σώζει τον κόσμο;»

Το εννοούσε ως πρόκληση. Και θα ήταν εύκολο να το διαβάσει κανείς ως αυταπάτη ενός ανόητου. Αλλά ο Ντοστογιέφσκι, που είχε γονατίσει μπροστά σε εκτελεστικό απόσπασμα και είχε περάσει τέσσερα χρόνια αλυσοδεμένος, εννοούσε το αντίθετο. Γιατί με τον όρο ομορφιά, ο Μίσκιν δεν εννοούσε την επιφανειακή ομορφιά, αλλά εκείνη την πεισματική, αόρατη δύναμη που αναδύεται χωρίς άδεια από το χειρότερο έδαφος, τη χειρότερη στιγμή – την απόδειξη, ακόμη και στις πιο σκοτεινές συνθήκες, ότι η ανθρώπινη ψυχή δεν έχει ηττηθεί ολοκληρωτικά.

Και τα πιο βίαια κεφάλαια της ιστορίας καταλήγουν ξανά και ξανά στο ίδιο συμπέρασμα: Ότι η ομορφιά δεν χρειάζεται ειρήνη και ότι ορισμένα από τα σπουδαιότερα αριστουργήματα της ανθρώπινης ιστορίας γεννήθηκαν ακριβώς μέσα στην απουσία της. Ένας μονόλογος που έγραψε ο Γκράχαμ Γκριν και εκφωνήθηκε από τον Όρσον Γουέλς στον Τρίτο Άνθρωπο, διατυπώνει αυτό το επιχείρημα με τρόπο που δύσκολα ξεχνιέται: «Στην Ιταλία, για τριάντα χρόνια υπό τους Βοργίες, είχαν πολέμους, τρόμο, δολοφονίες και αιματοχυσία, αλλά παρήγαγαν τον Μιχαήλ Άγγελο, τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και την Αναγέννηση. Στην Ελβετία είχαν αδελφική αγάπη, είχαν πεντακόσια χρόνια δημοκρατίας και ειρήνης, και τι παρήγαγαν; Το ρολόι-κούκος».

Η ομορφιά σε καιρό πολέμου

Η ομορφιά σε καιρό πολέμου δεν περιμένει καλύτερες συνθήκες. Δεν περιμένει την κατάπαυση του πυρός, ούτε τη συνθήκη ειρήνης, ούτε άδεια. Απλώς αναδύεται, μερικές φορές ως αντίσταση ή ως θλίψη που γίνεται ορατή και άλλες φορές ως η μόνη μορφή αντίστασης που απομένει. Η Αναγέννηση, η πιο συμπυκνωμένη έκρηξη ανθρώπινης ιδιοφυΐας στη δυτική ιστορία, εξελίχθηκε μέσα σε πανούκλα, δολοφονίες και συνεχείς πολέμους.

Ο Μιχαήλ Άγγελος ζωγράφισε την οροφή της Καπέλα Σιξτίνα μεταξύ 1508 και 1512, ενώ η Ιταλία βρισκόταν στο χάος των Ιταλικών Πολέμων. Και έπειτα, είκοσι χρόνια αργότερα, επέστρεψε. Μέχρι τότε, η Ρώμη είχε υποστεί ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα της ιστορίας της. Το 1527, οι στρατιώτες του αυτοκράτορα Καρόλου Ε΄ λεηλάτησαν την πόλη, αφήνοντας χιλιάδες νεκρούς και τον Τίβερη γεμάτο πτώματα. Μέσα στην καταστροφή, ο Μιχαήλ Άγγελος ζωγράφισε την απάντησή του: 180 τετραγωνικά μέτρα, 400 μορφές, πέντε χρόνια δουλειάς.

Μια κοσμική οπτασία κρίσης: άγιοι και αμαρτωλοί που στριφογυρίζουν στον χώρο, οι ευλογημένοι που ανεβαίνουν και οι καταραμένοι που σύρονται προς τα κάτω – ζωγραφισμένη με μια αγριότητα που σόκαρε ακόμη και εκείνους που την είχαν παραγγείλει. Ο παπικός τελετάρχης την κατήγγειλε ως ντροπιαστικό έργο και ακατάλληλο για παρεκκλήσι Πάπα. Η απάντηση του Μιχαήλ Αγγέλου ήταν να ζωγραφίσει το πρόσωπό του στη μορφή του Μίνωα στην Κόλαση, με αυτιά γαϊδάρου, σύμβολο στην αναγεννησιακή εικονογραφία, ανεπανόρθωτης βλακείας.

Οι Φρικαλεότητες του Πολέμου

Ο Γκόγια είχε περάσει δεκαετίες ως ο πιο διάσημος ζωγράφος της Ισπανίας, φτάνοντας το 1799 στο αξίωμα του Πρώτου Ζωγράφου της Αυλής. Έπειτα οι στρατιές του Ναπολέοντα εισέβαλαν το 1808 και κάτι μέσα του άλλαξε. Άρχισε να καταγράφει ιδιωτικά όσα έβλεπε – 82 χαρακτικά, Οι Φρικαλεότητες του Πολέμου, που έδειχναν ωμότητες με μια αλήθεια που δεν θα δημοσιευόταν παρά 35 χρόνια μετά τον θάνατό του. Όταν οι Γάλλοι έφυγαν, ήταν κουφός, άρρωστος και τραυματισμένος ψυχικά. Ήταν όμως ακόμα ζωγράφος.

Το 1814, ζήτησε από την ισπανική κυβέρνηση να τιμήσει τη νύχτα της 3ης Μαΐου 1808, όταν πολίτες που είχαν εξεγερθεί συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν πριν την αυγή. Η κυβέρνηση περίμενε έναν εορτασμό ηρωισμού. Αυτό που παρέδωσε όμως ο Γκόγια δεν ήταν ένας ύμνος στη νίκη, αλλά μια αμείλικτη καταγγελία της βίας. Θεωρούμενο ως ένα από τα πρώτα έργα της σύγχρονης εποχής, ανατέθηκε ως φόρος τιμής αλλά κατέληξε να γίνει κατηγορητήριο. Όχι μόνο για μια νύχτα στη Μαδρίτη, αλλά για το τι κάνει η εξουσία όταν αποφασίζει ότι κάποιες ζωές είναι αναλώσιμες.

Ρόδα του Σεράγεβο

Μεταξύ 1992 και 1995, το Σεράγεβο υπέμεινε τη μεγαλύτερη πολιορκία πρωτεύουσας στην ιστορία του σύγχρονου πολέμου. Για περίπου 1.500 ημέρες, κατά μέσο όρο 329 βλήματα όλμων έπεφταν στην πόλη κάθε μέρα. Πάνω από 11.500 άνθρωποι σκοτώθηκαν και όμως μέσα στην πόλη, τα σχολεία συνέχισαν να λειτουργούν σε υπόγεια, το πανεπιστήμιο κράτησε τις πόρτες του ανοιχτές, ηθοποιοί ίδρυσαν υπόγειο θέατρο και έδωσαν 2.000 παραστάσεις κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, και γεννήθηκε ένα φεστιβάλ κινηματογράφου, σήμερα από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη. Το Σεράγεβο δεν σταμάτησε να ζει. Αρνήθηκε…

Μετά το τέλος του πολέμου, οι κάτοικοι έκαναν κάτι που καμία αρχή δεν είχε σχεδιάσει ή παραγγείλει. Βρήκαν τους κρατήρες από οβίδες στα πεζοδρόμια και τους γέμισαν με κατακόκκινη ρητίνη. Το αποτύπωμα μιας έκρηξης από όλμο στο τσιμέντο απλώνεται προς τα έξω σε ένα σχήμα που από ψηλά μοιάζει σχεδόν με λουλούδι. Τα ονόμασαν Ρόδα του Σεράγεβο. Σχεδόν 200 από αυτά είναι διάσπαρτα σε όλη την πόλη και τα πατούν καθημερινά οι άνθρωποι που επέζησαν. Δεν υπάρχει ακριβέστερος ορισμός της ομορφιάς ως αντίστασης: Μια πόλη που μετέτρεψε τις ίδιες της τις πληγές σε λουλούδια.

Γκουέρνικα

Τον Απριλίου του 1937, γερμανικά και ιταλικά πολεμικά αεροσκάφη βομβάρδισαν τη βασκική πόλη Γκουέρνικα. Ο Πικάσο, που ζούσε στο Παρίσι, ετοίμαζε ένα μνημειακό έργο για το Ισπανικό Περίπτερο της Παγκόσμιας Έκθεσης. Το εγκατέλειψε και μέσα σε περίπου έξι εβδομάδες ζωγράφισε αντ’ αυτού τη Γκουέρνικα. Επέλεξε ασπρόμαυρο και γκρι. Τα χρώματα μιας φωτογραφίας εφημερίδας. Τα χρώματα της απόδειξης.

Ο πίνακας δεν απεικονίζει τον βομβαρδισμό. Απεικονίζει τι κάνει ο βομβαρδισμός: ένα άλογο που ουρλιάζει, μια μητέρα που κρατά το νεκρό παιδί της, ένας διαλυμένος στρατιώτης. Καμία ηρωικότητα. Κανένας εχθρός. Καμία σημαία. Μόνο τα συντρίμμια που μένουν όταν τα αεροπλάνα έχουν επιστρέψει στη βάση τους.

Μετά την πρώτη του παρουσίαση,ταξίδεψε Σκανδιναβία, Λονδίνο, Νέα Υόρκη, συγκεντρώνοντας χρήματα για Ισπανούς πρόσφυγες, αναγκάζοντας τον πόλεμο να… εισέλθει σε χώρους όπου οι άνθρωποι προτιμούσαν να μην τον σκέφτονται. Ο Πικάσο είπε ότι δεν θα επιστρέψει στην Ισπανία μέχρι να αποκατασταθεί η δημοκρατία. Επέστρεψε μετά από 44 χρόνια.

Σήμερα θεωρείται από πολλούς κριτικούς τέχνης ο πιο συγκλονιστικός και δυνατός αντιπολεμικός πίνακας στην ιστορία. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής του Παρισιού, ένας Γερμανός αξιωματικός που τον επισκέφθηκε στο ατελιέ του, του έδειξε μια φωτογραφία του έργου και τον ρώτησε: «Εσείς το κάνατε αυτό;» Ο Πικάσο τον κοίταξε. «Όχι», είπε. «Εσείς το κάνατε».

Σοστακόβιτς και Λένινγκραντ

Αυτό είναι κάτι που η τέχνη μπορεί να κάνει: Να κρατήσει έναν καθρέφτη μπροστά στην εξουσία και να την κάνει να διστάσει ίσως και να ντραπεί. Χωρίς να ρίξει ούτε έναν πυροβολισμό. Ο Σοστακόβιτς ξεκίνησε τη Συμφωνία αρ. 7 στο Λένινγκραντ τις πρώτες εβδομάδες της γερμανικής εισβολής, το καλοκαίρι του 1941. Δούλευε με βομβαρδισμούς, ολοκληρώνοντας μέρη της συμφωνίας ενώ έτρεχε στο καταφύγιο… για να σωθεί. Η πρεμιέρα έγινε στο Λένινγκραντ τον Αύγουστο του 1942. Ο γερμανικός στρατός βρισκόταν ήδη στις παρυφές της πόλης. Η πολιορκία είχε διαρκέσει σχεδόν έναν χρόνο.

Από την Ορχήστρα Ραδιοφώνου του Λένινγκραντ είχαν απομείνει λίγοι μουσικοί· Οι υπόλοιποι είχαν πεθάνει από την πείνα, ή είχαν πάει να πολεμήσουν. Ο στρατηγός Γκοβόροφ διέταξε μια επιχείρηση πυροβολικού για την καταστολή των γερμανικών θέσεων κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης, και μεγάφωνα μετέδιδαν τη συμφωνία προς τις εχθρικές γραμμές. Η πόλη άκουγε. Το ίδιο και ο εχθρός.

Χρόνια αργότερα, ο ίδιος ο Σοστακόβιτς είπε: «Καθώς συνέθετα αυτή τη συμφωνία, σκεφτόμουν την ευγένεια του λαού μας, τον ηρωισμό, τις θαυμαστές ανθρωπιστικές ιδέες, τις ανθρώπινες αξίες, τη σπουδαία φύση μας, την ανθρωπότητα, την ομορφιά».

Γυρίζοντας πίσω από όπου ξεκινήσαμε…

Έναν αιώνα αφότου ο Ντοστογιέφσκι γονάτισε μπροστά σε ένα εκτελεστικό απόσπασμα και βγήκε από αυτή την εμπειρία, κατά κάποιον τρόπο ακόμη πιο πεπεισμένος ότι η ομορφιά δεν είναι πολυτέλεια αλλά σωσίβιο ζωής, ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν στάθηκε το 1970 μπροστά στην Επιτροπή Νόμπελ για να εκφωνήσει τον λόγο του. Πάλεψε με την εμβληματική φράση από τον Ηλίθιο, αναγνωρίζοντας πρώτα την φαινομενική της παραδοξότητα – και έπειτα, αργά, την ανέτρεψε: «Μια μέρα ο Ντοστογιέφσκι διατύπωσε την αινιγματική φράση: “Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο”. Τι είδους δήλωση είναι αυτή; Για πολύ καιρό τη θεωρούσα απλώς λόγια. Πώς θα μπορούσε να είναι δυνατό; Πότε στην αιματοβαμμένη ιστορία έσωσε ποτέ η ομορφιά κάποιον από οτιδήποτε; Εξευγένισε, ανύψωσε, ναι, αλλά ποιον έσωσε; Και τότε η φράση του Ντοστογιέφσκι δεν ήταν μια επιπόλαιη διατύπωση, αλλά μια προφητεία».

Αυτή είναι η απάντηση. Ο Ντοστογιέφσκι είπε ότι η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο. Δεν εννοούσε ότι αυτό θα συμβεί γρήγορα. Εννοούσε ότι, στο τέλος, δεν μπορεί να κατασταλεί οριστικά. Ότι όσο υπάρχει η ανθρώπινη ικανότητα να δημιουργεί, να συγκινείται και να αναγνωρίζει το ωραίο μέσα στο σκοτάδι, η ήττα δεν είναι ποτέ ολοκληρωτική.

ΠΗΓΗ: SLpress