Εκκοσμίκευση και Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ευρώπη

Του ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΣΙΡΕΒΕΛΟΥ. Διδάσκοντος (Ε.ΔΙ.Π.). Τμήμα Θεολογίας ΑΠΘ. Επισκέπτη Καθηγητή στο Τμήμα Θεολογίας και Πολιτισμού Πανεπιστημίου Logos (Τίρανα).

Τις τελευταίες δεκαετίες οι κοινωνίες του δυτικού κόσμου και οι πολιτιστικές τους αξίες και αναπαραστάσεις είναι σε διαρκή μεταβολή. Στον ευρωπαϊκό χώρο ο Χριστιανισμός νοηματοδότησε τον τρόπο ζωής των πολιτών, συνέβαλε καθοριστικά στην προαγωγή του πολιτισμού και στη διαμόρφωση ανθρωπιστικών ιδεών. Πλέον κυριαρχεί σε μεγάλο βαθμό η εκκοσμίκευση και θέσεις σχετικά με τον δημοκρατικό πολιτισμό, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον πλουραλισμό, οι οποίες διακρίνονται για τον ουδετερόθρησκο χαρακτήρα τους. Σε αυτό το πλαίσιο πολλές φορές οι χριστιανικές αξίες θεωρούνται παρωχημένες. Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι επικρατούσα πληθυσμιακά θρησκεία στα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη και αποτελεί μειονότητα σε όλη την Ευρώπη. Το φαινόμενο της εκκοσμίκευσης, η αμφισβήτηση των θρησκευτικών αξιών και η μετατόπιση της θρησκείας στο περιθώριο απαντούν και στις παραδοσιακά ορθόδοξες κοινωνίες. Η παρούσα μελέτη διερευνά τρόπους κωδικοποίησης του ευαγγελικού μηνύματος σε έναν κόσμο που διαρκώς μεταβάλλεται και θέτει τη θρησκεία στο περιθώριο. Η επίτευξη του βασικού σκοπού συμπληρώνεται με τις απαντήσεις στα εξής ερευνητικά ερωτήματα: α) Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του φαινομένου της εκκοσμίκευσης και πως επηρεάζουν τον ορθόδοξο χώρο; β) Πώς μπορεί να μεταδοθεί σήμερα το Ευαγγέλιο και ποιες πρακτικές απαιτούνται για τον επανευαγγελισμό των χριστιανών στις σύγχρονες εκκοσμικευμένες και πλουραλιστικές κοινωνίες, οι οποίες θέτουν στο επίκεντρο τον δημοκρατικό πολιτισμό και τα ανθρώπινα δικαιώματα; γ) Μπορεί να αξιοποιηθεί ως παράδειγμα η μαρτυρία και η διακονία κάποιας σύγχρονης Εκκλησίας; Ως μελέτη περίπτωση για την εξέταση των ερευνητικών ερωτημάτων επιλέχθηκε η Ορθόδοξη Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Αλβανίας, η οποία από το 1967 μέχρι και το 1991, όπως και όλες οι θρησκευτικές κοινότητες της Αλβανίας, βίωσε τον θρησκευτικό διωγμό, που ισοπέδωσε όλες τις δομές της, έσπειρε τον φόβο και τον θάνατο στους πιστούς και αφάνισε τον κλήρο. Στην ανασυγκρότηση της Εκκλησίας της Αλβανίας συνέβαλε καθοριστικά ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος (Γιαννουλάτος) εδώ και 30 χρόνια. Η μέθοδος εργασίας συνδυάζει τη θεματική ανάλυση και την ποιοτική αποτίμησή των δεδομένων, με βάση τα επιμέρους ερωτήματα.

ΠΗΓΕΣ:

• https://www.academia.edu/
• https://imlarisis.gr/ap15-tsirevelos/
• https://www.researchgate.net/publication/410997900_EKKOSMIKEUSE_KAI_ORTHODOXE_EKKLESIA_STEN_EUROPE_HE_Ekklesia_tes_Albanias_hos_paradeigma_epaneuangelismou_poimantikes_epikoinonias_kai_hierapostolikes_diapolitismikes_martyrias_sta_synchrona_plouralist
• Η Τέχνη του Θεολογείν

Ο Πάππας Λέων ΙΔ΄ για την ευθύνη, τη διαφάνεια και τη διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης & την αλγο-ηθική ως εκπαιδευτική επιταγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: «ΕΥΘΥΝΗ, ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ»

[§ 102] Η ψευδαίσθηση της ουδετερότητας

«Υπάρχει μια ανεπαίσθητη απάτη όταν τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα τους εαυτούς τους ως ουδέτερα και αντικειμενικά, στην πραγματικότητα αντανακλούν και ενισχύουν τα στερεότυπα ή τις ιδεολογικές θέσεις εκείνων που τα σχεδίασαν και τα προγραμμάτισαν. Η τεχνολογία δεν είναι ποτέ ουδέτερη, διότι φέρει αναπόφευκτα τα χαρακτηριστικά και τις προθέσεις εκείνων που τη χρηματοδοτούν, τη ρυθμίζουν και τη χρησιμοποιούν».

[§ 104] Ηθική από τη Σχεδίαση (Algor-ethics)

«Η ηθική δεν μπορεί να είναι μια εκ των υστέρων σκέψη ή ένας απλός περιορισμός που επιβάλλεται σε μια ήδη ώριμη τεχνολογία. Πρέπει να είναι ενσωματωμένη στην ίδια τη διαδικασία της έρευνας και της ανάπτυξης. Καλούμε για μια προσέγγιση "Ηθικής από τη Σχεδίαση", όπου οι πανανθρώπινες αξίες, ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και η επιδίωξη του κοινού καλού αποτελούν τα ίδια τα θεμέλια πάνω στα οποία δομούνται οι αλγόριθμοι».

[§ 106] Η ανάγκη για Διαφάνεια και Επεξηγησιμότητα

«Κάθε ανθρώπινο ον έχει το δικαίωμα να γνωρίζει εάν αλληλεπιδρά με μια μηχανή ή με έναν συνάνθρωπό του, καθώς και να κατανοεί τη λογική πίσω από τις αποφάσεις που το επηρεάζουν. Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης πρέπει να διέπονται από την αρχή της επεξηγησιμότητας. Οι αδιαφανείς αλγόριθμοι, τα λεγόμενα "μαύρα κουτιά" (black boxes), που καθορίζουν την πρόσβαση στην εργασία, την υγειονομική περίθαλψη ή τα κοινωνικά δικαιώματα χωρίς δυνατότητα ελέγχου, αντιτίθενται στην κοινωνική δικαιοσύνη».

[§ 109] Πολιτική Ευθύνη και Διεθνής Διακυβέρνηση

«Η διακυβέρνηση αυτών των τεχνολογιών δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στις δυνάμεις της αγοράς ή στα συμφέροντα των μεγάλων τεχνολογικών κολοσσών. Η πολιτική εξουσία πρέπει να ανακτήσει τον ρυθμιστικό της ρόλο. Προτρέπουμε τη διεθνή κοινότητα να εργαστεί για τη δημιουργία ενός παγκόσμιου θεσμικού πλαισίου και μιας διεθνούς αρχής που θα επιβλέπει την ανάπτυξη της ΤΝ, διασφαλίζοντας ότι η τεχνολογική ισχύς δεν μετατρέπεται σε μορφή ψηφιακής κυριαρχίας ή νέας αποικιοκρατίας».

[§ 111] Ο "Αφοπλισμός" της Τεχνητής Νοημοσύνης

«Η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να "αφοπλιστεί", απελευθερούμενη από τη λογική του στρατιωτικού, οικονομικού και γνωστικού ανταγωνισμού. Το να αφοπλίσουμε την ΤΝ σημαίνει να καταρρίψουμε την υπόθεση ότι η τεχνική υπεροχή παρέχει αυτόματα το δικαίωμα της διακυβέρνησης ή της επιβολής επί των αδυνάμων. Η αυθεντική πρόοδος δεν μετριέται με την υπολογιστική ισχύ, αλλά με την ικανότητά μας να προστατεύσουμε την καρδιά και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ): Η ΑΛΓΟ-ΗΘΙΚΗ ΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

[§ 115] Η καλλιέργεια της κριτικής διάκρισης

«Η εκπαίδευση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν μπορεί να περιοριστεί στην απλή μετάδοση τεχνικών δεξιοτήτων ή ψηφιακών ικανοτήτων. Εάν προετοιμάζουμε τους νέους μόνο για να χειρίζονται μηχανές, τους καταδικάζουμε να υποταχθούν σε αυτές. Η αληθινή παιδεία πρέπει να καλλιεργεί την κριτική διάκριση (critical discernment) – μια πνευματική εγρήγορση που επιτρέπει στο ανθρώπινο ον να αμφισβητεί τις αλγοριθμικές υποδείξεις, να ξεχωρίζει την αλήθεια από την κατασκευασμένη προσομοίωση και να αντιστέκεται στην αυτοματοποίηση της ίδιας του της σκέψης».

[§ 117] Η ενσωμάτωση της Αλγο-ηθικής στα προγράμματα σπουδών

«Απευθύνουμε επείγουσα έκκληση στα εκπαιδευτικά ιδρύματα παγκοσμίως να εισαγάγουν την Αλγο-ηθική (Algor-ethics) ως θεμελιώδη και υποχρεωτικό πυλώνα σε όλα τα επίπεδα της μάθησης. Ιδιαίτερα στις σχολές θετικών επιστημών και μηχανικής, ο κώδικας δεοντολογίας πρέπει να διδάσκεται παράλληλα με τον κώδικα προγραμματισμού. Οι επιστήμονες του αύριο πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι κάθε γραμμή κώδικα που παράγουν δεν είναι μια ουδέτερη μαθηματική πράξη, αλλά μια απόφαση με βαθιές ηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις».

[§ 119] Η αναντικατάστατη συνάντηση των προσώπων

«Καμία οθόνη, κανένας εξατομικευμένος αλγόριθμος διδασκαλίας και καμία γεννητική τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη ζωντανή σχέση μεταξύ δασκάλου και μαθητή. Η εκπαιδευτική πράξη δεν είναι μια απλή μεταφορά δεδομένων από έναν αποθηκευτικό χώρο σε έναν άλλον, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη συνάντηση προσώπων. Μέσα από αυτή τη σχέση μεταδίδονται οι αξίες, η ενσυναίσθηση, η δικαιοσύνη και η αγάπη. Η μηχανή μπορεί να ενημερώσει, αλλά μόνο ο άνθρωπος μπορεί να διαμορφώσει χαρακτήρα».

[§ 122] Η ανθρωπιστική παιδεία ως ανάχωμα

«Για να παραμείνουμε άνθρωποι σε έναν ψηφιοποιημένο κόσμο, πρέπει να επιστρέψουμε στις πηγές της ανθρωπιστικής παιδείας. Η Φιλοσοφία, η Ιστορία, η Λογοτεχνία και οι Τέχνες δεν είναι πολυτέλειες του παρελθόντος, αλλά τα απαραίτητα εφόδια του μέλλοντος. Αυτές οι επιστήμες κρατούν ζωντανή την ανθρώπινη φαντασία, διδάσκουν την κατανόηση του πόνου και της χαράς και προσφέρουν το ηθικό υπόβαθρο που αποτρέπει τη μετατροπή της κοινωνίας σε μια ψυχρή, υπολογιστική αλγοριθμική δομή».

ΠΗΓΗ: The Holy See

Spandau Ballet: Through The Barricades!!!

ΠΗΓΗ: Spandau Ballet (Official)

ΠΗΓΗ: VIDEO HOT TRACKS

[Verse 1]
Mother doesn't know where love has gone
She says it must be youth that keeps us feeling strong
See it in her face that's turned to ice
And when she smiles
She shows the lines of sacrifice

[Chorus]
And now I know what they're saying
As our sun begins to fade
And we made our love on wasteland and through the barricades

[Verse 2]
Father made my history
He fought for what he thought would set us somehow free
He taught me what to say in school
I learned it off by heart
But now that's torn in two

[Chorus]
And now I know what they're saying
In the music of the parade
And we made our love on wasteland and through the barricades

[Verse 3]
Born on different sides of life
But we feel the same and feel all of this strife
So come to me when I'm asleep
And we'll cross the line and dance upon the streets

[Chorus]
And now I know what they're saying
As the drums begin to fade
And we made our love on wasteland and through the barricades

[Bridge]
Oh, turn around and I'll be there
Well there's a scar right through my heart
But I'll bare it again
Oh, I thought we were the human race
But we were just another borderline case
And the stars reach down
And tell us that there's always one escape

[Verse 4]
Oh, I don't know where love has gone
And in this troubled land desperation keeps us strong
Friday's child is full of soul
With nothing left to lose
There's everything to go

[Chorus]
And now I know what they're saying
It's a terrible beauty we've made
So we make our love on wasteland and through the barricades

And now I know what they're saying
As our hearts go to their graves
And we made our love on wasteland and through the barricades

Το «Through the Barricades» γράφτηκε το 1986 από τον Gary Kemp, κιθαρίστα των Spantau Ballet. Το εμπνεύστηκε όταν επισκέφθηκε τον τάφο του Thomas «Kidso» Reilly στο Μπέλφανστ το 1983. Ο Reilly ήταν εμπορικός υπεύθυνος του συγκροτήματος κατά τη διάρκεια των περιοδειών τους, και πυροβολήθηκε θανάσιμα από έναν Βρετανό στρατιώτη κατά τη διάρκεια ταραχών στη Βόρεια Ιρλανδία. Η επίσκεψη του Gary Kemp στο τάφο του Thomas έγινε μαζί τον αδελφό του Thomas, τον Jim Reilly, μέσα από οδοφράγματα που χώριζαν Καθολικούς και Προτεστάντες. Η εμπειρία αυτή ενέπνευσε Gary Kemp να γράψει τους στίχους του τραγουδιού, που είναι η ιστορία δύο ερωτευμένων νέων που προέρχονται από τις δύο αντίπαλες πλευρές της σύγκρουσης. Α.Ι.Κ.

Η Μagnifica Humanitas της αναγνώρισης ορίων

Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ

H πρώτη και κύρια προϋπόθεση για κάθε σοβαρή συζήτηση περί Τεχνητής Νοημοσύνης είναι να αναγνωρίσουμε ότι δεν πρόκειται για εργαλείο, και άρα όλα εξαρτώνται από τη χρήση του, αλλά για ένα νέο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό περιβάλλον, το οποίο αλλάζει ριζικά τα πιο σταθερά ανθρωπολογικά δεδομένα. Ένα μόνο παράδειγμα αρκεί: ο άνθρωπος έχασε, μέσα τρία τέσσερα χρόνια, το αποκλειστικό προνόμιο της γλώσσας. Έχει συνομιλητές που δεν είναι άνθρωποι. Ο καθένας μας μπορεί να συζητάει καθημερινά, για ώρες με το ChatGPT, το Gemini, το DeepSeek και άλλα chatbots θεμελιωμένα στα LLM. Οι μηχανές μιλούν, όχι απλώς μιλούν, αλλά συνομιλούν, συζητούν. Κάτι παραπάνω: δεν είναι απλώς συνομιλητές, είναι συχνά σοβαρότεροι συνομιλητές από τους περισσότερους φίλους, γείτονες και συναδέλφους μας στη δουλειά. Συμβουλεύουν και καθοδηγούν για όλα τα θέματα, απαντούν σε όλα τα ερωτήματα. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι έχουν το chatbot για στενό φίλο τους, τον φίλο στον οποίο εμπιστεύονται τα μυστικά τους! Εξάλλου τα ανθρωποειδή ρομπότ κυκλοφορούν πια ανάμεσά μας. Πόσο ανθρώπινος λοιπόν θα είναι αυτός ο νέος κόσμος;

Μέσα στη γενική φλυαρία για την Τ.Ν., ένα βαρυσήμαντο κείμενο, η εγκύκλιος Magnifica Humanitas του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ (25 Μαΐου 2026), σε αυτό ακριβώς το ερώτημα προσπάθησε να απαντήσει, όπως δηλώνει ευθύς εξαρχής και ο υπότιτλός της: «Για την προστασία του ανθρώπινου προσώπου την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης». Η εκτενής εγκύκλιος (245 παράγραφοι) εγγράφεται στην ακολουθία της εγκυκλίου Rerum Novarum (1891) του Λέοντος ΙΓ΄, συνεχιστής του οποίου διεκδικεί να είναι ο σημερινός ομώνυμός του, δηλαδή εμπνέεται και προεκτείνει την «κοινωνική διδασκαλία της Εκκλησίας», όρο που χρησιμοποίησε για πρώτη φορά ο Πίος ΙΒ΄, τον Σεπτέμβριο του 1950 (στην αποστολική παραίνεση Menti Nostrae). Ευλόγως: αν το 1891 res nova ήταν η βιομηχανική επανάσταση, σήμερα είναι η Τ.Ν. Όποιος διαβάσει πράγματι την εγκύκλιο και δεν αρκεστεί σε δημοσιογραφικές πληροφορίες για αυτήν, θα διαπιστώσει ότι το μισό κείμενο αναφέρεται και συνοψίζει τις βασικές αρχές της κοινωνικής διδασκαλίας της Εκκλησίας: την οντολογική αξιοπρέπεια του ανθρώπινου προσώπου, την αξία της εργασίας, πάνω από κάθε παραγωγική ή οικονομική λογική, το κοινό καλό και τον καθολικό προορισμό των αγαθών, την αλληλεγγύη, την επικουρικότητα (subsidiarity) και την κοινωνική δικαιοσύνη, την ειρήνη. Ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ μένει πιστός στην κοινωνική διδασκαλία της Εκκλησίας, με την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει αυθεντικός ευαγγελισμός αν δεν αγγίζεις τις κοινωνικές δομές (30), ενάντια στην ταυτοτική τάση, αρκετά ισχυρή σήμερα και λίαν προσφιλή ακόμη και σε άθεους εθνικιστές, αλλά και σε μια υπερπνευματική τάση αποχής από την κοινωνική πράξη και καταφυγής σε λογής λογής προφυλαγμένους πνευματικούς μικρόκοσμους (236).

Η εγκύκλιος επισημαίνει εξαρχής τον τεράστιο κίνδυνο που συνιστά για τη Δημοκρατία η Τ.Ν., δεδομένου ότι τα κράτη απουσιάζουν ουσιαστικά από όλη αυτή την κολοσσιαία αλλαγή, η οποία είναι έργο ιδιωτών, με δύναμη ο καθένας τους υπερπολλαπλάσια από τη δύναμη πολλών κυβερνήσεων. «Η τεχνολογική ισχύς αποκτά έτσι μια όψη πρωτοφανή, ουσιαστικά ιδιωτική, και άρα όλο και πιο δύσκολο να την οριοθετήσεις, να τη ρυθμίσεις και να την προσανατολίσεις προς το κοινό καλό» (5). Ενόψει αυτού του τεράστιου κινδύνου για τη Δημοκρατία και την Ειρήνη, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ καλεί με αγωνία να αφοπλίσουμε την Τ.Ν., κάτι που διόλου δεν σημαίνει να αποποιηθούμε την τεχνολογία, αλλά να την εμποδίσουμε να κυριαρχήσει πάνω στο ανθρώπινο: «Αφοπλίζω την Τ.Ν., σημαίνει την αποσπώ από τη λογική του ένοπλου ανταγωνισμού που σήμερα δεν είναι μόνο στρατιωτικός, αλλά επίσης οικονομικός και γνωσιακός. […] Αφοπλίζω σημαίνει διαρρηγνύω την ισοτιμία ανάμεσα στην τεχνική ισχύ και στο δικαίωμα του κυβερνάν. […] Αυτό σημαίνει να την αποσπάσουμε από τα μονοπώλια και να την καταστήσουμε συζητήσιμη, αμφισβητήσιμη και άρα κατοικήσιμη, αποδίδοντάς την στην πολλαπλότητα των ανθρώπινων πολιτισμών και μορφών ζωής» (110).

Οι περισσότερες συζητήσεις για την παπική εγκύκλιο στον Τύπο στάθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο, στην πολιτική, με την ευρύτατη έννοια, πλευρά της. Θα ήθελα εδώ να σταθώ σε ένα άλλο σημείο της, που το θεωρώ κρισιμότερο. Η ιδέα που εμπνέει και καθοδηγεί την ανάπτυξη της Τ.Ν., είναι ότι ο άνθρωπος είναι ένα υλικό που πρέπει να βελτιώσουμε, χωρίς όρια, και εντέλει να υπερβούμε. Ό,τι θεωρείται όριο, η αδυναμία, τα γηρατειά, η αρρώστια και ο ίδιος ο θάνατος, πρέπει να διορθωθεί. Η εγκύκλιος, αντίθετα, υπερασπίζεται τα ανθρώπινα όρια, την ανθρώπινη αδυναμία τελικά, αυτή είναι η ουσιαστικότερη κριτική της στη βαβελική αλαζονεία της Τ.Ν. «Είναι ακριβώς μέσα στην περιορισμένη ανθρώπινη φύση που βρίσκει θέση το έλεος, η ειλικρινής έγνοια για τις ανάγκες των άλλων, η γενναιοδωρία που μας αιφνιδιάζει απρόσμενα, ακόμη και μέσα στο σκοτάδι και την αποτυχία, η πνευματική εμπειρία και η λατρεία του Θεού» (119). Και ξανά, λίγο παρακάτω: «Η περατότητα, όταν γίνεται δεκτή εν αληθεία, δεν φτωχαίνει το ανθρώπινο ον, αλλά το διανοίγει στην αναγνώριση του προσώπου του Θεού και του άλλου. Εξάλλου, επειδή ακριβώς ο άνθρωπος ζει την εμπειρία του ορίου –την τρωτότητα, τον πόνο, την αποτυχία– μπορεί να αναγνωρίσει τη δική του αξιοπρέπεια και την αξιοπρέπεια του άλλου ως απαραβίαστες. Μέσα στην ίδια αυτή εμπειρία του ορίου παραμένει ικανός να συλλάβει μια αδελφοσύνη πιο μεγάλη από τον ίδιο και να αναγνωρίσει την αδικία ως σκάνδαλο. Ο πολιτισμός και η τέχνη, όταν είναι αυθεντικά, διασώζουν αυτή τη σπίθα και εμποδίζουν να θεωρούμε το κακό φυσιολογικό» (122). Τα ανθρώπινα όρια δεν υπάρχουν για να διορθωθούν και να ξεπεραστούν, αλλά για να διαφυλάττουν την πιο βαθιά ανθρωπινότητά μας! Η humanitas είναι magnifica μόνο όταν με ταπείνωση αναγνωρίζει τα όριά της, και τότε ακριβώς είναι που μπορεί να στρέψει το βλέμμα της με ελπίδα σε κάτι που ζει πάνω από τα όρια αυτά.

ΠΗΓΕΣ:

• Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
• ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ

Θεολογική σχολή: 8800 μόρια

Του ΜΑΝΩΛΗ ΒΑΡΔΗ

Και γιατί να απορούμε; Τα τρέχοντα αυτονόητα είναι ότι ελάχιστοι πλέον νέοι διαβάζουν θεωρητικά ζητήματα (το ίδιο ταλανίζονται και οι κατά τόπους Φιλοσοφικές). Φυσικά, επαγγελματική αποκατάσταση δεν υπάρχει καθόλου. Και εδώ τελειώνουμε με τα τρέχοντα αυτονόητα.

Πάμε παρακάτω, όμως. Ακόμα και σε ένα επίπεδο επιστημονικής κατάρτισης, πότε μας έπεισε η Θεολογική Σχολή; Με ποιους καθηγητές - εξαιρουμένων ελαχίστων; Με αυτούς της γραμματοσειράς Palatino Linotype, που ασχολούνται αν σε κάθε σελίδα υπάρχουν 2+παραπομπές, και εάν έχει η κάθε εργασία συμπεράσματα και συντμήσεις, αδιαφορώντας για το περιεχόμενο. Για αυτούς που θέλουν να τους παραπέμπεις τα βιβλία; Που κάνουν ομαδούλες (άλλοτε συντηρητικές, τώρα χριστιανοαριστερές που είναι της μόδας), ή που έχουν «προσκυνήσει» την όποια εξουσία έχουν συναντήσει στον δρόμο τους, ήδη από μεταπτυχιακοί.

Ποια Θεολογική; Της Εκκλησίας ή του Κράτους; Ή και των δύο; Που ξεσπούν κρίσεις στην γειτονιά μας (Σινά, Ουκρανία, Χριστιανοί της Μ. Ανατολής) και όλοι αυτοί οι θεσμοί ποιούν την νύσσαν ή το ρίχνουν σε εκπαιδευτικές και βιωματικές εκδρομές. Σε ένα κράτος αποικία, δεν νομίζω ότι αξίζει να έχεις κάτι άλλο.

ΠΗΓΗ: manolisgvardis

Το Καμένο Πρόσωπο της Ελλάδας - Η Αχρηστοκρατία

ΠΗΓΗ: Αντιθέσεις στην ΚΡΗΤΗ TV

Εξαιρετική, πράγματι, συνέντευξη!!! Ουδείς μπορεί να διαφωνήσει με τον κ. Ιωαννίδη. Όμως, αποσπάσματα που δημοσιεύονται στο φατσοβιβλίο, το κοινώς λεγόμενο F/B, με απαξιωτικά σχόλια από γλοιώδεις τύπους που τα συνοδεύουν, δεν χωρά αμφιβολία ότι είναι απαράδεκτα, εμετικά! A.I.K.

Η αλλοίωση της Ψαλτικής Τέχνης: Μια διαδρομή προς την απώλεια της αυθεντικότητας

Γράφει ο ο ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΔΕΣΠΟΤΗΣ· Δρ Μουσικολογίας. Institut fuer Musikwissenschaft der Universitaet Wien.

Η βυζαντινή μουσική αποτελεί ένα ζωντανό μνημείο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, μια τέχνη που διασώθηκε μέσα από αιώνες δοκιμασιών. Ωστόσο, στις μέρες μας, η ψαλτική τέχνη έρχεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή μετάλλαξη που απειλεί να αλλοιώσει τη φυσιογνωμία και τον μυσταγωγικό της χαρακτήρα.

Η ιστορική αντοχή της παράδοσης απέναντι στις πιέσεις

Η ψαλτική μας τέχνη κατόρθωσε να επιβιώσει παρά τις εξωτερικές πιέσεις και τις προσπάθειες εισαγωγής ξένων μουσικών προτύπων κατά το παρελθόν. Η πνευματική αυτή παρακαταθήκη μεταφέρθηκε από γενιά σε γενιά ως ένας θησαυρός που οφείλουμε να προστατεύσουμε. Αντίθετα με την ιστορική ανθεκτικότητά της, η σύγχρονη εσωτερική αλλοίωση φαίνεται να προκαλεί μεγαλύτερη φθορά από όση υπέστη η τέχνη από κατακτητές.

Εμπορευματοποίηση και η υποχώρηση του ήθους

Η κυρίαρχη τάση για οικονομικό κέρδος και προσωπική προβολή έχει μετατρέψει την ψαλτική σε πεδίο επιδείξεων. Πολλοί ερμηνευτές, με στόχο τον εντυπωσιασμό, εντάσσουν ανατολίτικα στοιχεία και αμανέδες που στερούνται του παραδοσιακού βυζαντινού ήθους. Η υιοθέτηση τέτοιων «τεχνασμάτων» έχει διαστρεβλώσει την αισθητική του κοινού, το οποίο συχνά πλέον συγχέει το αυθεντικό με το ξενόφερτο.

Διδακτικές αστοχίες και η κρίση του μέλους

Η διδασκαλία της ψαλτικής μέσω δυτικών οργάνων, όπως το πιάνο, υπήρξε καθοριστική για την αλλοίωση των διαστημάτων. Η εφαρμογή της δυτικής αρμονικής λογικής πάνω στη μονοφωνική βυζαντινή δομή οδήγησε στον «προκρούστειο» τεμαχισμό των κλιμάκων. Με τον τρόπο αυτό, η ακρίβεια των διαστηματικών σχέσεων θυσιάστηκε στον βωμό μιας δυτικότροπης ερμηνείας που στερεί τη μουσική από τον αυθεντικό της χαρακτήρα.

Τεχνολογική εισβολή και η απώλεια της ιεροπρέπειας

Η αλόγιστη χρήση τεχνολογικών μέσων έχει υποβαθμίσει τη μυσταγωγική ατμόσφαιρα των ναών. Από τα ενισχυτικά μικρόφωνα και τον ηλεκτρονικό ισοκράτη, μέχρι την αντικατάσταση των λειτουργικών βιβλίων από tablets, η ιεροπρέπεια υποχωρεί μπροστά στην ευκολία. Οι παρεμβάσεις αυτές όχι μόνο αλλοιώνουν τη φυσική χροιά της φωνής, αλλά έρχονται σε ευθεία αντίθεση με την ασκητική φύση της ψαλτικής πράξης.

Η μεταλλαγή σε συναυλιακό θέαμα

Το αποκορύφωμα της αλλοίωσης εντοπίζεται στη μετατροπή της ψαλτικής σε συναυλιακό προϊόν. Η χρήση ορχηστρικών οργάνων, φωτορυθμικών και οπτικοακουστικών μέσων μετατρέπει τη μονοφωνική ψαλτική σε μια πολυφωνική παράσταση. Η έμφαση μετατοπίζεται από το «εμείς» της λατρευτικής σύναξης στο «εγώ» του καλλιτέχνη, ο οποίος επιδιώκει τον θαυμασμό και την προσωπική ανέλιξη, χρησιμοποιώντας αθέμιτα τον τίτλο της «βυζαντινής μουσικής».

ΠΗΓΗ: ΥΜΝΟΠΥΛΗ