Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026

Αλήθειες του αλησμόνητου ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ για την ελλαδική εκπαίδευση

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Λίγες μέρες πριν ανοίξουν τα σχολεία, κι ενώ προχθές έγραφα για την εκπαίδευσης της παρακμής, σήμερα ξαναδιαβάζοντας σελίδες από δύο έργα του αλησμόνητου Χρήστου Γιανναρά, το ένα «Μαχόμενη Απελπισία» (Βιβλιοπωλείον της «Εστίας». Αθήνα 2007), και το άλλο «“Εις μνήμην γενναίοι”: Οδηγίες χρήσεως», (Πατάκη, Αθήνα 2003), η ματιά μου έπεσε πάνω στο κεφάλαιο που καταγράφει την έγνοια και την αγωνία του κορυφαίου στοχαστή για την ελλαδική εκπαίδευση: «Χρόνιας απαιδευσίας επιπτώσεις». Αντιγράφω τους τίτλους των επιφυλλίδων: «Συγκεκριμένοι οι ένοχοι για την απαιδευσία», «Υπόσταση του κράτους: το φτιασίδι», «Από το πουθενά στο τίποτα», «Τάχα και Δημοκρατία», «Μονοτονικό: “όσια” και ανόσια εκμετάλλευση».
Όλα αυτά, έγνοιες και αγωνίες ενός στοχαστή που, ολάκερο το έργο του, πηγάζει από μία συνειδητότητα υψηλή για την επί δεκαετίες λανθάνουσα πορεία της ελλαδικής εκπαίδευσης.
«Θρηνωδία πάνω στο κουφάρι του ελλαδικού σχολειού, στο πτώμα του ελλαδικού πανεπιστημίου».
«Η παρακμή δεν ξέρει να ιεραρχεί ανάγκες, ρεκλάμες σαν “πρώτη πολιτική προτεραιότητα την παιδεία και τον πολιτισμό”, αλλά (ίσως ανεπίγνωστα) ψευδολογεί, μιλάει χωρίς να καταλαβαίνει τι λέει: Δεν ξέρει η παρακμή τι πραγματικό αντίκρισμα έχουν οι λέξεις “προτεραιότητα”, “παιδεία”, “πολιτισμός”, “μεταρρύθμιση”, “ποιότητα”, “βούληση”».
«Υποψιάζομαι ότι σε κοινωνίες (ή περιόδους) παρακμής (όταν η κατά κεφαλήν καλλιέργεια μειώνεται δραματικά) οι άνθρωποι χρησιμοποιούν ελάχιστα τη λέξη ελπίδα και πληθωρικά την λέξη αισιοδοξία».
«Χιλιοειπωμένες πιστοποιήσεις»: καίρια η διαπίστωση του Δασκάλου Γιανναρά!
Κι εμείς, εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς, λίγες μέρες πριν την έναρξη των σχολείων, περιμένουμε να ακούσομε το «όραμα» της υπουργίνας μας για το σχολείο του αύριο.
«Χιλιοειπωμένες πιστοποιήσεις» και αλήθειες για την εκπαίδευση των παιδιών μας, για εμάς τους εκπαιδευτικούς, που η ζωή μας έχει αποθηριωθεί.

Γατελούζοι: Ένα βιβλίο για τους «βυζαντινοποιημένους Φράγκους», τους «ανεκτικούς και συμπαθείς» αφέντες του Βορείου Αιγαίου




Πέμπτη 27 Αυγούστου 2026

Όραμα και παρα-όραμα

Από τη μια μεριά ένα ριζοσπαστικό όραμα για την εκπαίδευση το οποίο πρέπει να διαβαστεί από κάθε εκπαιδευτικό, μαθητή και γονιό, κι από την άλλη ένα «παρα-όραμα» μιας εκπαίδευσης life style: [Νέο Λύκειο και Εθνικό Απολυτήριο: Στις 2 Σεπτεμβρίου η Σοφία Ζαχαράκη για το σχολείο του αύριο], όπου η εκπαιδευτική διαδικασία εξαντλείται μόνο στην εικόνα και την απόκτηση δεξιοτήτων. Α.Ι.Κ.

«Έτσι βλέπω το νόημα της εθνικής αγωγής, της συστηματικής προσπάθειας για τη μόρφωση του ατόμου και του λαού με απώτερο σκοπό τον καθολικό ανθρωπισμό. Είναι μια προσπάθεια, που θ’ απλώνεται από τα μέσα προς τα έξω με ψυχολογική αναγκαιότητα, όταν και μέσα στο κράτος, στις σχέσεις ατόμων και ομάδων μεταξύ τους, είναι ουσιαστική και στηρίζεται σε πράγματα. Μ’ αυτόν βέβαια τον τρόπο το νόημα της εθνικής αγωγής απλώνεται και έξω από τα όρια και τη δύναμη του σχολείου, και βάζει σκοπό που πρέπει να τον υπηρετήσουν και να συνεργαστούν γι’ αυτόν και άλλοι παράγοντες, ο καθένας από την δική του άποψη. Μέσα σ’ αυτούς ένας από τους σημαντικούς είναι η παιδεία και η άποψή της. Αυτή, αν και οι αντιθέσεις και οι δυσκολίες που παρουσιάζει η σημερινή πραγματικότητα για τέτοιο δρόμο είναι τεράστιες, μπορεί παρ’ όλα αυτά να δουλέψη πιο αποτελεσματικά από τους άλλους, γιατί πηγαίνει στο βάθος, στην πηγή των αντιθέσεων, στην ανθρώπινη ψυχή και τις αδυναμίες της. Φτάνει μόνο να σταθή στέρεα στη δική της άποψη και στο δικό της έργο. Και δικό της έργο είναι η ψυχική καλλιέργεια του ανθρώπου, κάτι δηλαδή που δεν γίνεται απότομα από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά είναι αδιάκοπη προσπάθεια που δε βρίσκει ποτέ τα όριά της. Για την παιδεία βήμα το βήμα θα υψώνεται η ανθρωπότητα, όσο πιο πολύ θα δουλεύεται η ψυχή του ανθρώπου και όσο βαθύτερα θα ποτίζεται με την αγάπη και την καλοσύνη».

Αλέξανδρος Δελμούζος, Μελέτες και Πάρεργα, Αθήνα 1958· [τηρήθηκε η ορθογραφία του συγγραφέα].


Γιάννης Τσαρούχης, Κεφάλι γυναίκας, 1987. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: paletaart – Χρώμα & Φώς

Τετάρτη 26 Αυγούστου 2026

Η εκπαίδευση ως παρακμή

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ


Σε δημοφιλείς εκπαιδευτικές ιστοσελίδες, λίγες ημέρες πριν την έναρξη της σχολικής χρονιάς, διαβάζω για «οράματα» της Υπουργού Παιδείας και αλλαγές στο Γυμνάσιο και το Λύκειο, για το αν θα έχει συνέχεια το πολλαπλό βιβλίο, την «προπαγάνδα» υπέρ του μαθήματος της Ηθικής, το οποίο θα διδάσκονται μαθητές που θα απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών διαβάζω για την καλοστημένη απάτη των ιδιωτικών πανεπιστημίων, για χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις σχολικές τάξεις, διαβάζω όμως και για την ορκωμοσία νεοδιορισμένων συναδέλφων μη ευπρεπώς ενδεδυμένων που, με αυστηρή σύσταση, στάλθηκαν στα σπίτια τους για να επιστρέψουν στην ορκωμοσία τους με «καλά ρούχα». Όλα αυτά, κι άλλα πολλά βέβαια, δείχνουν μια εκπαίδευση σε διαρκή παρακμή. Πρόκειται για στάδια που αναπαριστούν ολοένα τη βαθύτερη διάλυσή της. Πρόκειται για μια εκπαίδευση «γιαλατζί», όπου αυτό που, κυρίως, ενδιαφέρει όσους βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης (από την υπουργίνα μας μέχρι και τον τελευταίο υποδιευθυντή σχολικής μονάδας) είναι όχι η ουσία του εκπαιδευτικού μας συστήματος, το περιεχόμενό της δηλαδή, αλλά το περιτύλιγμά της. Γι’ αυτό και οι «γιαλατζί» περί την εκπαίδευση εκπρόσωποι είναι άκρως επικίνδυνοι, δεδομένου ότι κανείς τους δεν τολμά την μεταρρύθμιση που δεν έχει γίνει εδώ δεκαετίες. Το δυστύχημα με δαύτους είναι ότι συνήθως τα «οράματά» τους είναι κούφια, οι προθέσεις τους για το θεαθήναι, με την πλάστιγγα να γέρνει πάντοτε προς τη μια πλευρά: εκπαίδευση «άταφος νεκρός» όπως έλεγε ο Δημήτρης Γληνός, και το καμπανάκι του κινδύνου να το κρούουν ελάχιστοι. Κυρίαρχα τα χαρακτηριστικά αυτού του συστήματος: ανικανότητα, μετριότητα, σπορά φόβου, καλλιέργεια της σιωπής, μισθολόγιο που κρατά τους εκπαιδευτικούς παγιδευμένους σε παρελθόν εικοσαετίας. Στα σχολεία μας, εκπαιδευτικοί και μαθητές, καθημερινά χανόμαστε χωρίς να το έχουμε πάρει είδηση. Πότε θα νοσταλγήσουμε μία εκπαίδευση που ακόμα δεν υπάρχει στον χάρτη; Εκπαίδευση ΠΑΙΔΕΙΑΣ;

Το Άγιο Όρος ως σκηνικό

Του ΜΑΝΩΛΗ ΒΑΡΔΗ


Ας προσπεράσουμε το γεγονός ότι πολιτικές συζητήσεις και αναδρομές με ανταλλαγές σταμπαρισμένων μπλουζακιών δεν θα πρέπει να γίνεται στο Άγιο Όρος. Αυτό, μάλλον, είναι κάτι που φαίνεται πως δεν ενοχλεί και τους εγκαταβιούντες σε αυτό. Η συνέντευξη Αυγερινού στον Φειδία της Κύπρου έδειξε ότι μετά την αποκαθήλωση της ανανεωτικής Αριστεράς ζούμε και την έκπτωση της πατριωτικής Αριστεράς. Τα αφελή οράματα της άμεσης δημοκρατίας και των δημοψηφισμάτων- σε αυτό το πλαίσιο που ζούμε- είναι σαν τις «πιρουέτες» του Βαρουφάκη: πολύ ωραία για να είναι αληθινά. Και πάλι πρόβλημα ανάγνωσης. Οι εθνοαριστεροί διαβάζουν τα Τέμπη σαν ένα παλλαϊκό κίνημα απαίτησης δικαιοσύνης και δεν συνυπολογίζουν τις θυμικές εξάρσεις του μέσου Έλληνα (που μετά την έξοδο του στην πλατεία, θα ψηφίσει Μητσοτάκη, γιατί έχει τα ραγιάδικα συμφέροντα του). Ο χώρος της «πατριωτικής Αριστεράς» έχει υποκύψει στην παγίδα του «από τη βάση» και των «διαδικασιών» ή των τοπικών ομάδων, που βαφτίζονται κινηματικά, αλλά που ποτέ η Ελλάδα δεν έδειξε ότι τα συμπαθεί- ούτε ακόμη στην περίπτωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Ο συγκεντρωτισμός και η ηγεσία είναι απόλυτα ελληνικά χαρακτηριστικά στη νεοελληνική ιστορία (βλ. Βενιζέλος, Μεταξάς, και τόσοι άλλοι). Κατά συνέπεια, μόνο με μία εξίσου «κάθετη» και από τα πάνω ενοποίηση μπορούν τα αφελή γκρουπούσκουλα να λειτουργήσουν. Αυτό μάλλον δεν υπηρετήθηκε από την Καρυστιανού, η οποία δεν λειτούργησε αυτή τη διαδικασία με τους αναγκαίους συμβιβασμούς, καθότι η «πατριωτική αριστερά» είναι πάνω απ’ όλα «Αριστερά». Προφανώς γαλουχημένη σε παραδοσιακό «δεξιό» περιβάλλον, δεν μπόρεσε αυτό να το καταλάβει. Το μέλλον θα δείξει…

ΠΗΓΗ: manolisgvardis

Δευτέρα 24 Αυγούστου 2026

Δύο χρόνια χωρίς τον Χρήστο Γιανναρά

Χρήστος Γιανναράς (10/4/1935 - 24/8/2024)


Δάσκαλε,
η ευγένεια σου ανεξάλειπτη
η προσήνεια σου ανεξάντλητη
η αρχοντιά σου ανυπέρβλητη
το παράδειγμα σου ζείδωρο και λυσιτελές.

Δάσκαλε,
σπουδάσαμε μαζί σου
την κριτική οντολογία
γνωρίσαμε εναργώς το πρόσωπο
ως ετερότητα και σχέση,
ως υπέρβαση της φύσης και πάσης αναγκαιότητας,
ως αγαπητική και ερωτική αυθυπέρβαση,
ως αποφατική ατραπό
που εκβάλλει στα έσχατα.

Δάσκαλε,
κοντά σου μάθαμε
πως ο αγώνας της μετοχής
ποτέ δεν είναι άγονος,
πως η αληθινή γνώση
είναι εμπειρικώς κοινωνούμενη,
πως η ζωή δεν είναι διάρκεια ευτυχίας,
πως ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Όλα τα υπόλοιπα
«αποτυχία και δίψα».

Απειράνθος, 23 Αυγούστου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβάς.

CHARLIE WATTS (2 June 1941 – 24 August 2021)

Charlie Watts

ΠΗΓΗ: Rolling Stones