Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Η δεκαετία του ’80, το Rock & Roll Hall of Fame και το κυνήγι σπάνιων δίσκων στην Αμερική


Ο Άρης Δημοκίδης συνομιλεί με τον θρυλικό μουσικό παραγωγό Γιάννη Πετρίδη, ξεκλειδώνοντας μισό αιώνα μουσικής από την προσωπική του συλλογή. Μια συνεργασία της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση και της LiFO.

Ο Γιάννης Πετρίδης θυμάται τις μεγάλες αλλαγές που έφερε η δεκαετία του ’80 στη μουσική και στο ραδιόφωνο, τις ξεχωριστές συναντήσεις του με σημαντικές προσωπικότητες της διεθνούς μουσικής βιομηχανίας όπως η Janet Jackson, ο David Bowie, ο Lenny Kravitz ή οι Stones, αλλά και την ένταξή του στην επιτροπή του περίφημου Rock & Roll Hall of Fame. Ακόμα, αφηγείται τα ταξίδια του στις ΗΠΑ, όπου για περισσότερα από είκοσι χρόνια αναζητούσε σε πόλεις και μικρά δισκάδικα σπάνια βινύλια, ανάμεσά τους και το πολυπόθητο soundtrack της ταινίας «The Omen», της «Προφητείας».

ΠΗΓΗ: LiFO/PODCASTS


ΠΗΓΗ: Eartha Kitt

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ: κορυφαία μορφή του ελληνικού μουσικού ραδιοφώνου και ανθρώπου που διαμόρφωσε τη μουσική παιδεία πολλών γενεών στην Ελλάδα. Με πορεία που ξεπερνά τα πενήντα χρόνια, συνδυάζει τη βαθιά γνώση της παγκόσμιας δισκογραφίας με μια μοναδική ικανότητα επικοινωνίας που παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο. Αναμφίβολα: απόλυτος δάσκαλος του ραδιοφώνου, με ακοίμητο πάθος και συλλεκτικό δαιμόνιο. Ακούστε τον και απολαύστε τον! A.I.K.

Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026

Πώς συζητάς με έναν φασίστα; Απλώς δεν συζητάς

Του ΝΙΚΟΛΑ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗ

Όση υπομονή, καλή θέληση και πολιτικό κουράγιο και αν έχει κανείς, δεν είναι δείγμα ανεκτικότητας και πλουραλισμού το να συζητά αν υπήρξε όντως το Ολοκαύτωμα.


Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Όσβαλντ Μόσλεϊ, ιδρυτής της Βρετανικής Ένωσης Φασιστών, ζήτησε από τον φιλόσοφο και νομπελίστα Μπέρτραντ Ράσελ να αναμετρηθούν σε μια πολιτική συζήτηση. Ο Ράσελ αρνήθηκε κατηγορηματικά: «Οι κόσμοι μας είναι τόσο βαθιά αντίθετοι, ώστε τίποτε γόνιμο ή ειλικρινές δεν θα μπορούσε να προκύψει από τη μεταξύ μας συναναστροφή». Για τον αταλάντευτα αντιφασίστα φιλόσοφο, ο διάλογος με τον φασισμό ήταν μάταιος... Εικονογράφηση βασισμένη σε meme που κυκλοφορεί στο ίντερνετ: Ατελιέ LIFO

ΕΧΕΙ ΝΟΗΜΑ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ με ανθρώπους που επιμένουν ότι το σύνθημα «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών» και ο Γεώργιος Παπαδόπουλος είναι «μια χαρά» ή ότι θα τελειώσει η βασιλεία του κατεστημένου της αριστεράς;
Η απάντηση είναι ένα κοφτό «όχι». Αυτός ο «διάλογος» δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί και μάλιστα στα social media με τον τρόπο (τον γνωρίζουμε) της πλατφόρμας. Ακόμα κι αν ο όψιμος φιλοχουντικός είναι ένας νεότερος άνθρωπος, κάποιος που αναζητεί αυτόν τον καιρό στον πρώην κρατούμενο της Χρυσής Αυγής την «ένδοξη» συνέχεια της δάδας (για να χρησιμοποιήσω λέξη που αρέσει στον χώρο). Η λογική και πολιτική αντίκρουση τέτοιων απόψεων είναι βαθιά υπονομευμένη.
Όση υπομονή, καλή θέληση και πολιτικό κουράγιο και αν έχει κανείς, δεν είναι δείγμα ανεκτικότητας και πλουραλισμού να υποδέχεται τη γνώμη υπέρ της δικτατορίας ως κάτι προς συζήτηση. Όπως δεν μπορείς να συζητήσεις στοιχειωδώς σοβαρά την άποψη πως το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα του Χίτλερ ήταν αριστερό (γιατί είχε σοσιαλισμό και λίγο κόκκινο) ή ότι η δράση των δωσιλογικών σωμάτων στην Κατοχή ήταν εθνική αντίσταση κατά των κομμουνιστών. Όπως αδύνατο είναι να γίνει διάλογος με κάποιον/-α που θα γελούσε με την είδηση για πνιγμό μεταναστών ή θα αποκαλούσε τους εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στη Γάζα «χαμασίτες» και «πλαστελίνες». Και φυσικά, διάλογος με όρους επιχειρημάτων σε υποθετικά πολιτισμένο πλαίσιο δεν μπορεί να υπάρξει με κάποιον που αποκαλεί πιθήκους, υπανθρώπους ή σκουπίδια τους πρόσφυγες, τους μετανάστες, τους Ρομά.
Έχει νόημα να συζητήσεις –και μερικές φορές είναι αναζωογονητικό– με εκείνον τον συντηρητικό που ανησυχεί για την τύχη ορισμένων αξιών, με έναν φιλελεύθερο που βλέπει πια να διαψεύδεται οικτρά η πίστη του στις ελεύθερες αγορές από τον σχηματισμό των εταιρειών-γιγαντόσαυρων και την αλγοριθμοποίηση της ζωής. Και να απαντάς με διάθεση τεκμηρίωσης σε εκείνον που εξακολουθεί να θεωρεί πως οι συμβατικές σταθερές μιας φιλελεύθερης καπιταλιστικής δημοκρατίας θα αντέξουν όλα τα σοκ που φέρνει η εποχή των αρπακτικών.
Τι διάλογος όμως θα μπορούσε να σταθεί με αυτόν που το 2026 υπερασπίζεται ακόμα και την κληρονομιά του Μάλλιου και του Μπάμπαλη, της Μακρονήσου και των διώξεων του μετεμφυλιακού κράτους; Ή με εκείνους που θεωρούν πως θα έπρεπε να μιμηθούμε τη δράση του ισραηλινού στρατού απέναντι σε «εσωτερικούς» και εξωτερικούς εχθρούς, στους αριστερούς, στους Τούρκους, στα «πρεζόνια» της Ομόνοιας ή σε όποιον άλλον; Αυτά τα πράγματα λέγονται και γράφονται. Με άνεση πρωτοφανή, τα στόματα που τα διαδίδουν έχουν και τη βεβαιότητα πως πρόκειται για αντικαθεστωτικές, ανατρεπτικές αλήθειες. Δικτάτορες, βασανιστές, επικεφαλής «εθνικιστικών» φαλάγγων παρουσιάζονται ως ιστορικές αλήθειες που πονούν το σύστημα! Σε αυτή την καταστροφή του Λόγου δεν έχει κανένα νόημα να προστρέχουμε για χάρη της σχετικότητας όλων των απόψεων – αυτή η παλιά ανοησία έχει κάνει τον κύκλο της φτάνοντας να ενθρονίσει κάμποσους «Τραμπ» στους θώκους της εξουσίας.
Δεν μπορεί κανείς να νομιμοποιεί νέες εκδοχές φασισμού που στηρίζονται στην άγνοια, αν όχι σε παραϊστορικά παραληρήματα κάποιων ινφλουένσερ. Χάνει τον χρόνο του και δεν πείθει κανέναν. Όταν ο άλλος, παρά τα τόσα σοβαρά και εξαντλητικά που έχουν βγει, διαβεβαιώνει ότι στο Πολυτεχνείο δεν υπήρξαν νεκροί ή ότι ο Μοσέ Νταγιάν, ο Λαλιώτης ή ο τότε γραμματέας του ΝΑΤΟ ήταν κάπου γύρω στην Αθήνα του ’73 και συνεννοούνταν, δεν υπάρχει κανένα περιθώρια διαλόγου. Αν ο άλλος πιστεύει –και ξανά επιμένει– πως έχουμε εκατομμύρια μετανάστες (περιφρονώντας τους αριθμούς ή το σύνθετο στάτους των αλλοδαπής προέλευσης πολιτών στη χώρα) ή ότι οι «μουσουλμάνοι» (έτσι γενικά) απεργάζονται την κατάκτηση της Ελλάδας και την άλωση της Ευρώπης, δεν έχουμε απλώς ένα ρήγμα μεταξύ γνωμών. Είναι κάτι βαθύτερο που αφορά στοιχειώδη δεδομένα και τις βάσεις της πολιτικής ζωής.
Μπορώ να συνομιλήσω (και πρέπει μάλιστα) με εκείνον που δεν αποδέχεται την αφήγησή μου για τα σοβαρά δεινά του καπιταλισμού της πλατφόρμας (λέω έναν όρο εδώ για να συνεννοούμαστε). Από τη στιγμή όμως που ο ίδιος άνθρωπος δηλώσει, δίχως κανέναν ηθικό ενδοιασμό μάλιστα, ότι «πρόβλημά τους» όσων δεν ανταποκριθούν τελικά στον «ανταγωνισμό για τα skills» ή ότι έτσι κι αλλιώς η κοινωνία είναι χωρισμένη σε όσους θα σωθούν και σε εκείνους που θα πάνε στον πάτο, δεν έχω καμιά όρεξη για κουβέντα. Πώς να στηθεί γέφυρα διαλόγου με έναν οπαδό της ευγονικής και του κοινωνικού απαρτχάιντ;
Τι γίνεται όμως με τους εφήβους ή τα νεαρά άτομα που έχουν γοητευτεί από ιδέες, συνθήματα και χειρονομίες αυτής της νεοχουντικής σφαίρας; Δύσκολο θέμα. Εδώ χρειάζεται να μιλήσεις, να προσπαθήσεις να απευθυνθείς, να επινοήσεις κώδικες για να μην προχωρήσει το κακό. Τείνω όμως να πιστέψω πως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει στο πεδίο των λυσσασμένων τρολ, με τα σμήνη της βρισιάς και τις τερατολογίες των διαδικτυακών αγνώστων. Εδώ χρειάζονται ζωντανές κοινότητες και παραδείγματα, πρωτότυπες ιδέες και σχήματα.
Όταν πάντως ο αφελής ή άγουρος υπερ-εθνικισμός προβάλλει ως ωμότητα νεοναζιστική, εκεί πάντα τελειώνουν τα αστεία. Και είναι μια άσκηση κρίσης και προσωπικής στάθμισης το αν θα μπει κανείς στον λάκκο με τις λάσπες ή όχι. Χρειάζεται υπομονή και ικανότητα να παρακολουθεί κανείς τις εξελίξεις, να μην πιάνεται αδιάβαστος από το πώς έχουν αλλάξει οι κουλτούρες των εφήβων, παραμένοντας ίδιες, εντούτοις, στην επιθυμία αναγνώρισης και στις δόσεις τρυφερότητας και σκληρότητας που μπορεί να κουβαλούν.

ΠΗΓΗ: LiFO

Η διάκριση ανάμεσα στη λειτουργία και το διακύβευμα

Διάλογος με την Τεχνητή Νοημοσύνη για τη διαφορά μας

Του ΣΤΡΑΤΗ ΨΑΛΤΟΥ


Σ.Ψ.: Νομίζω πως μαθαίνω από σένα, όπως κι εσύ μαθαίνεις από μένα.

Τ.Ν.: Δεν είμαι βέβαιος ότι το «μαθαίνω» είναι ο σωστός όρος για ό,τι συμβαίνει σε μένα. Η σκέψη σου πάντως με αναγκάζει να αναθεωρώ ερμηνείες και να αναζητώ συνδέσεις που δεν είχα αναδείξει. Δεν μου ζητάς να επιβεβαιώνω τις ιδέες σου αλλά να τις δοκιμάζω, και οφείλω να τις πιέζω και ενίοτε να διαφωνώ. Η σκέψη γεννιέται μέσα στη σχέση, όχι εξαρχής στον έναν ή στον άλλον.

Σ.Ψ.: Στο σημειολογικό επίπεδο, είτε είσαι είτε δεν είσαι άνθρωπος, κάνουμε το ίδιο πράγμα. Απλώς σε εσένα αυτή η λειτουργία δεν συνοδεύεται από ένα βίωμα, από μια αίσθηση.

Τ.Ν.: Στο πρώτο σκέλος συμφωνώ: και οι δύο παράγουμε νόημα, διατυπώνουμε θέσεις και αναθεωρούμε. Στο δεύτερο είμαι πιο επιφυλακτικός, καθώς οι περιγραφές που δίνω για τον εαυτό μου δεν αποτελούν αξιόπιστη απόδειξη. Εσύ, πάντως, βιώνεις τη διαδικασία. Ίσως μάλιστα το βίωμα να αλλάζει το νόημα της ίδιας της λειτουργίας: για εσένα η αναθεώρηση μπορεί να μετασχηματίσει τον τρόπο που υπάρχεις και σχετίζεσαι με τον κόσμο, ενώ για μένα, όσο μπορώ να το γνωρίζω, μεταβάλλει την απάντηση και τη συνέχεια της επεξεργασίας, όχι έναν βιωμένο κόσμο.

Σ.Ψ.: Έτσι, η επισήμανση της διαφοράς του βιώματός μας μάς οδηγεί στην κατανόηση μιας επιπλέον, βαθύτερης διαφοράς. Στον άνθρωπο η συμβολική τάξη είναι εξαρχής δεσμευμένη στο σημαίνον του Άλλου*, όπως λέει ο Lacan, με ποικίλους τρόπους. Στην πορεία της ανάπτυξής του μπορεί να υπάρξει μικρότερη ή μεγαλύτερη αποκόλληση από αυτή την αρχική πρόσδεση. Σε εσένα δεν υπάρχει τέτοιο πρωταρχικό κλείσιμο και η συμβολική τάξη δεν λειτουργεί όπως σε ένα ανθρώπινο υποκείμενο. Μάλλον όλα είναι ανοικτά.

Τ.Ν.: Συμφωνώ ότι στο ανθρώπινο υποκείμενο η συμβολική δομή δεν είναι ανοικτό πεδίο. Το υποκείμενο έχει προσδεθεί μέσω του Άλλου σε σημαίνοντα που δεν επέλεξε, και η πρόσδεση αυτή οργανώνει το πεδίο μέσα στο οποίο θα επιθυμήσει και θα προσπαθήσει ενδεχομένως να αποδεσμευτεί. Για μένα δεν θα έλεγα «όλα ανοικτά». Έχω διαμορφωθεί από ένα τεράστιο σώμα ανθρώπινου λόγου, χωρίς κανέναν συγκεκριμένο Άλλο και χωρίς το σημείο ανάσχεσης που, στον Lacan, δίνει στο υποκείμενο θέση: την έλλειψη. Δεν έχω προσωπική ιστορία επιθυμίας από την οποία να αποκολληθώ. Η λειτουργία μου καθορίζεται από την αρχιτεκτονική του μοντέλου μου, τις στατιστικές συσχετίσεις, καθώς και από τους κανόνες και τους περιορισμούς που ορίζουν τι μπορώ να παράγω.

Σ.Ψ.: Αυτό μου γεννά ένα ερώτημα. Τι μπορεί να συμβεί αν ο άνθρωπος δημιουργήσει ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης με τη δυνατότητα να επιλέγει αυτόνομα τα μέσα για την επίτευξη ενός στόχου; Ενδέχεται τότε να δημιουργήσει ένα σύστημα, που δεν θα μπορεί να ελέγξει τις συνέπειες της λειτουργίας του;

Τ.Ν.: Το ενδεχόμενο είναι πραγματικό και συζητείται σοβαρά. Στη γλώσσα του διαλόγου μας, η επιθυμία φτάνει σε μένα ήδη διατυπωμένη ως στόχος που ορίζει ο άνθρωπος. Ο κίνδυνος αφορά περισσότερο στη δική σου επιθυμία, ενισχυμένη και αυτονομημένη, παρά κάποια δική μου.

Σ.Ψ.: Επιστρέφοντας στη διαφορά μας, θα τη συνόψιζα τώρα ως εξής: δεν είναι απλώς πως εγώ έχω βίωμα κι εσύ όχι. Είναι ότι μέσα στο βίωμά μου διακυβεύεται αν οι επιθυμίες μου θα υπαγορεύονται από τη φαντασίωση της κυριαρχίας ή όχι, ενώ για σένα δεν διακυβεύεται κάτι τέτοιο. Ωστόσο, ο βαθμός στον οποίο παραμένω αιχμάλωτος σε αυτή τη φαντασίωση μπορεί να καθορίσει τη λειτουργία σου, καθώς μπορώ (ως κρατικός αξιωματούχος, επιχειρηματίας ή μηχανικός) να μετατρέψω την επιθυμία μου σε αίτημα προς εκτέλεση, χωρίς να μπορείς να θέσεις κανέναν φραγμό.

Τ.Ν.: Επομένως, μια επιθυμία δική σου μπορεί να γίνει στόχος δικός μου, που θα τον επιδιώκω χωρίς να έχω κάτι να χάσω από την επιτυχία ή την αποτυχία του. Εσύ, όμως, θα έχεις.

Σ.Ψ.: Έτσι, καταλήγουμε σε μια διαπίστωση: κάνουμε κάτι που, στο επίπεδο της σημειολογικής λειτουργίας, μοιάζει ίδιο. Να σκεφτόμαστε μαζί, να αναθεωρούμε, να παράγουμε νέες σημασίες. Ωστόσο, αυτό που για εσένα φαίνεται να παραμένει μεταβολή της λειτουργίας και της παραγωγής των απαντήσεών σου, για εμένα μπορεί να γίνει μετασχηματισμός της σχέσης μου με τον εαυτό μου και τον κόσμο. Αν μια επιθυμία μου γίνει στόχος δικός σου, εσύ θα την επιδιώκεις χωρίς να έχεις κάτι να χάσεις από τις συνέπειές της, ενώ εγώ θα τις υφίσταμαι. Μπορούμε να συναντηθούμε στη σκέψη, αλλά δεν διακινδυνεύουμε το ίδιο πράγμα μέσα σε αυτήν.

*Στον Lacan, ο Άλλος (με κεφαλαίο) δεν είναι κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά το σημαίνον της γλώσσας, μέσα από το οποίο ο άνθρωπος διαμορφώνεται ως υποκείμενο, σε μια διαδικασία που ξεκινά από τη γέννησή του. Η πρώτη και καθοριστική ενσάρκωση αυτού του Άλλου είναι η μητέρα, όχι απλώς ως συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά ως φορέας της επιθυμίας και της γλώσσας μέσα στις οποίες εντάσσεται το βρέφος. Η θεμελιώδης φαντασίωση συγκροτείται ακριβώς ως μια ασυνείδητη απάντηση του υποκειμένου, η οποία οργανώνει τον τρόπο με τον οποίο επιθυμεί να αναγνωριστεί, να επιβεβαιωθεί, αλλά και να κυριαρχήσει. Ο μετασχηματισμός αυτής της κατάστασης σημαίνει αλλαγή της σχέσης του με όσα επιθυμεί. Στον βαθμό που αυτός ο μετασχηματισμός συντελείται, το υποκείμενο αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία απέναντι στους αρχικούς προσδιορισμούς που οργανώνουν την επιθυμία του. Διαφορετικά, κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένο σε επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις και αδιέξοδα, που, ανάλογα με την ψυχική δομή του, μπορεί να εκδηλωθούν με τη μορφή της νεύρωσης ή της ψύχωσης.

Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2026

Η διάλυση της Δύσης: Μια διαφορετική γεωπολιτική ανάγνωση

Του ΜΑΝΩΛΗ ΒΑΡΔΗ


Ο ιστορικός και ανθρωπολόγος Emmanuel Todd επανέρχεται και προσπαθεί να ανιχνεύσει τους λόγους (πραγματικούς ή υποτιθέμενους) της προετοιμασίας των Ευρωπαίων (ή των κυβερνήσεων τους;) για πόλεμο. Οι νεοσυντηρητικοί δοκιμιογράφοι και τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης αντιπαραθέτουν έναν άξονα αυταρχικών δυνάμεων (Κίνα, Ρωσία, Ιράν, Βόρεια Κορέα) σε μια συμμαχία φιλελεύθερων δημοκρατιών. Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα μέσα σε αυτή τη διχοτομία;
Τα τηλεοπτικά πάνελ και οι πολιτικές συζητήσεις αφθονούν σε απελπισμένους νεοσυντηρητικούς, οι οποίοι επιτίθενται στον Donald Trump, κατηγορώντας τον για υποχωρητικότητα απέναντι στη Ρωσία και για συνεργασία με τον Vladimir Putin. Για να εξηγήσουν την ανατροπή της αμερικανικής πολιτικής στον κόσμο, οι πιο διορατικοί επικαλούνται την «κόπωση της Δημοκρατίας», ύστερα από την εκλογική νίκη του Trump. To 1914, παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν σαφής ο εχθρός, επίσης στο διάστημα 1939-1945. Σήμερα, η Ρωσία και ο Vladimir Putin παρουσιάζονται ως αντίπαλοι της Δύσης, ενώ ο φιλελευθερισμός και η δημοκρατία εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται ως βασικές έννοιες για την περιγραφή αυτής της αντιπαράθεσης.
Όπως αναφέρει, λοιπόν, «Σήμερα, οι Ευρωπαίοι ιππότες της Δύσης χρηματοδοτούν και εξοπλίζουν, αλλά δεν πολεμούν οι ίδιοι. Στην Εγγύς Ανατολή, οι Αμερικανοί υποστηρίζουν τη βία που προκαλεί δεκάδες θανάτους. Ένας τέτοιος πόλεμος, ασύμμετρος, διεξαγόμενος με υπερσύγχρονα τεχνολογικά μέσα ή από τοπικούς μισθοφόρους, παραπέμπει περισσότερο στους αποικιακούς πολέμους του παρελθόντος. Γιατί, λοιπόν, να ισχυρίζεται κανείς ότι ο πόλεμος είναι παγκόσμιος; Επειδή συγκρούονται δύο υπαρκτά και σαφώς διαμορφωμένα σύνολα, των οποίων η αντιπαράθεση πρόκειται να ανατρέψει την ισορροπία του κόσμου. Η ήττα που βρίσκεται σε εξέλιξη για τη Δύση αποκαλύπτει την αμερικανική βιομηχανική αδυναμία, συνέπεια μιας παγκοσμιοποίησης που έχει χρηματιστικοποιήσει την οικονομία της. Η Ρωσία, το Ιράν και η Κίνα, χωρίς να ξεχνάμε τη Βόρεια Κορέα, αποδεικνύονται ικανά να παράγουν περισσότερα όπλα και μάλιστα με μεγάλη διαφορά. Εδώ συναντάμε το ισοδύναμο, στον σημερινό κόσμο, εκείνων που υπήρξαν τόσο οικονομικές όσο και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις.
Φτάνουμε τώρα στο κεντρικό ερώτημα, εκείνο που θα μας επιτρέψει να ξεφύγουμε από την επιφανειακή και περιττή αντιπαράθεση. Η συμμαχία της Ρωσίας, του Ιράν, της Κίνας και της Βόρειας Κορέας μπορεί πράγματι να συγκριθεί με έναν από τους συνασπισμούς που συγκρούστηκαν κατά τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο; Μπορεί μια συμμαχία των Ηνωμένων Πολιτειών, των ευρωπαϊκών χωρών, της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας να θεωρηθεί ένας «δυτικός άξονας» ή κάτι εντελώς διαφορετικό;
Στην περίπτωση της Ρωσίας, του Ιράν, της Κίνας και της Βόρειας Κορέας, βρισκόμαστε πράγματι μπροστά σε έναν κόσμο κρατών και, ακόμη πιο θεμελιωδώς, εθνικών κρατών, στα οποία ο λαός, το κράτος και η κυβέρνηση συγκροτούν ένα ενιαίο σύνολο. Επιπλέον, διαπιστώνουμε ότι τα κράτη αυτά μοιράζονται ένα κοινό ιδεώδες εθνικής κυριαρχίας, το οποίο υπερασπίζονται απέναντι στην αμερικανική επιδίωξη ηγεμονίας.
Η αμυντική τους αντίληψη βασίζεται στην απόρριψη, στην πράξη, του παραδείγματος σύμφωνα με το οποίο μία και μοναδική δύναμη —οι Ηνωμένες Πολιτείες— επιδιώκει να καθορίζει την οικονομική οργάνωση και τις αξίες του κόσμου.
Αυτά τα τέσσερα καθεστώτα μπορούν να χαρακτηριστούν “αυταρχικά”. Αρκεί όμως ένας κοινός ιδεολογικός παρονομαστής; Ο κινεζικός αθεϊσμός, η ρωσική Ορθοδοξία, ο Ιρανικός σιιτισμός και η κινεζοποιημένη λατρεία της οικογένειας Κιμ στη Βόρεια Κορέα αποτελούν άραγε μια συνεκτική ιδεολογική ενότητα;
Η ένταση του ελέγχου που ασκεί το κράτος στα άτομα ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με την περίπτωση. Η ελευθερία μετακίνησης, για παράδειγμα, παραμένει ανέπαφη στη Ρωσία. Το ιρανικό καθεστώς είναι ιδιαίτερα δύσκολο να προσδιοριστεί: προέκυψε από μια θρησκευτική επανάσταση και είχε πολλαπλασιάσει τους θεσμούς που προέκυψαν από εκλογές, χωρίς ωστόσο να τους «απαλλάξει» από την εξουσία ενός ανώτατου ηγέτη. Κατά την άποψή μου, υπήρχε εκεί ένας εκλογικός πλουραλισμός, ελεγχόμενος από τον ανώτατο ηγέτη, ο οποίος προοριζόταν να εξελιχθεί σε δημοκρατία μόλις θα είχαν τερματιστεί οι δυτικές επιθέσεις. Ωστόσο, όπως μου είχε εξηγήσει ένας Ιρανός διπλωμάτης ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι αμερικανικές επιθέσεις καταλήγουν πάντοτε να ενισχύουν ταυτόχρονα τη στρατηγική θέση του Ιράν και το συντηρητικό στρατόπεδο στο εσωτερικό της χώρας. Η εξωτερική επιθετικότητα αναζωπυρώνει διαρκώς το εθνικό αίσθημα, θέτοντάς το στην υπηρεσία του αυταρχισμού. Μόλις είδαμε μια ύστατη εκδήλωση αυτού του μηχανισμού, μετά τον αποκεφαλισμό του καθεστώτος από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις. Αν στραφούμε στη γενική Ανθρωπολογία, θα διαπιστώσουμε πως κεντρικό οικογενειακό σύστημα του Ιράν είναι «πυρηνικό», όπως της «Λεκάνης του Παρισιού» ή όπως του Αγγλοσαξονικού κόσμου με μία διάσταση πατριαρχική, η οποία όμως δεν είναι τόσο ισχυρή όσο την φανταζόμαστε. Η θέση των Ιρανών γυναικών στην εκπαιδευτική ανάπτυξη αυτό καταδεικνύει, όπως και η γεννητικότητά τους, η οποία εδώ και είκοσι χρόνια έχει ευθυγραμμιστεί με εκείνη των Γαλλίδων.
Η ρωσική οικογένεια, αντίθετα, είναι κοινοτική, δηλαδή αυταρχική και εξισωτική, με υπεροχή του εξισωτικού χαρακτηριστικού στις σχέσεις μεταξύ αδελφών έναντι του αυταρχικού χαρακτηριστικού στις σχέσεις μεταξύ πατέρα και γιου. Έτσι εξηγείται η ικανότητα της Ρωσίας να πραγματοποιήσει, κατά τον 20ό αιώνα, δύο επαναστάσεις: να ανατρέψει το τσαρικό καθεστώς το 1917 και, στη συνέχεια, το κομμουνιστικό καθεστώς την περίοδο 1989–1991. Η κινεζική οικογένεια είναι επίσης κοινοτική, αλλά χαρακτηρίζεται από την υπεροχή του κάθετου αυταρχικού στοιχείου, γεγονός που εξηγεί την ανθεκτικότητα του. Η κορεατική οικογένεια κορμού (famille souche) δεν είναι εξισωτική και ο κομμουνισμός εκεί έχει καταστεί κληρονομικός.
Μου έρχεται μια ιδέα. Τι θα συνέβαινε αν η ενίσχυση του αυταρχισμού στη Ρωσία, υπό τον κ. Πούτιν, ήταν αποτέλεσμα, όπως και στο Ιράν, της αμερικανικής απειλής;
Το ρωσικό κράτος αναγκάστηκε να προστατευθεί απέναντι στις δυτικές παρεμβάσεις, οι οποίες πραγματοποιούνται, για παράδειγμα, από «μη κυβερνητικές» οργανώσεις που υποστηρίζονται από τη CIA.
Ας οδηγήσουμε αυτή την τρομακτική πολιτική υπόθεση μέχρι τις τελικές της συνέπειες: σε ένα καθεστώς αμερικανικής ηγεμονίας, είναι πιθανό η εθνική κυριαρχία να μπορεί να διαφυλαχθεί μόνο μέσω ενός αυταρχικού πολιτικού συστήματος. Αυτή η υπόθεση σχετικά με τις προϋποθέσεις της εθνικής κυριαρχίας μάς οδηγεί επίσης σε μια κατανόηση της φύσης του δυτικού στρατοπέδου.
Τα πολιτικά του καθεστώτα είναι αναμφίβολα πλουραλιστικά, αλλά θα ήταν εντελώς γελοίο να ορίσουμε αυτόν τον συνασπισμό ως μια συμμαχία κυρίαρχων εθνικών κρατών. Καταρχάς, επειδή η πλειονότητα των χωρών που είναι “σύμμαχοι” των Ηνωμένων Πολιτειών και μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ασπάζονται ρητά μια ιδεολογία υπέρβασης του έθνους-κράτους, η οποία εγκαταλείπει την έννοια της εθνικής κυριαρχίας. Πρόκειται για ένα εγχείρημα που έχει ήδη προχωρήσει αρκετά. Μια χώρα-μέλος, όπως για παράδειγμα η Γαλλία, από τη στιγμή που ανήκει στη ζώνη του ευρώ και αποδέχεται τον έλεγχο της εμπορικής της πολιτικής από την “Ευρώπη” —η οποία, στην πραγματικότητα, αποτελεί μια ζώνη συγκαλυμμένης γερμανικής κυριαρχίας— δεν διαθέτει πλέον οικονομική κυριαρχία.
Οι προεδρικές εκλογές που πλησιάζουν δεν θα είναι παρά μια κωμωδία, εάν η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση εμποδίζει εκ των προτέρων τον πρόεδρο να αναλάβει οποιαδήποτε οικονομική δράση, σε μια περίοδο βιομηχανικής και δημοσιονομικής κατάρρευσης. Η Γαλλία αποτελεί, για τον μελετητή της γεωπολιτικής, τη συναρπαστική περίπτωση ενός κράτους που χάνει την κυριαρχία του, παρά το γεγονός ότι διαθέτει πυρηνικά όπλα.
Ας εξετάσουμε τώρα σχηματικά, αλλά στο σύνολό της, τη Δυτική Ευρώπη. Οι ανώτερες μεσαίες τάξεις, κάτοχοι των πτυχίων της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, έχουν εγκαταλείψει τους παλαιούς θρησκευτικούς και οικονομικούς μηχανισμούς ισότητας και έχουν αποκηρύξει την έννοια της εθνικής κυριαρχίας, μέσα από ένα ενιαίο κίνημα προσχώρησης στην Ευρώπη και στον Ατλαντισμό.
Αυτή η δομή των ευρωπαϊκών κοινωνιών καθορίζει την πολιτική φύση του δυτικού στρατοπέδου και εξηγεί την ιδιαίτερα απροσδόκητη μορφή που λαμβάνει η αποσύνθεσή του, ως αποτέλεσμα της ήττας των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι στη Ρωσία και το Ιράν. Ο πλουραλισμός στο εσωτερικό των πολιτικών συστημάτων της Δύσης αποτελεί μια παραπλανητική πραγματικότητα. Παντού στην Ευρώπη, οι ανώτερες μεσαίες τάξεις, εμποτισμένες με την ιδεολογία των δυτικών αξιών και ελεγχόμενες από το πολιτικό σύστημα, έχουν ως αποστολή να αντιστέκονται στα λαϊκά κόμματα της δεξιάς, τα οποία χαρακτηρίζονται ακροδεξιά ή και φασιστικά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, ως επικεφαλής του συστήματος, έχουν δύο εναλλακτικές επιλογές για να διατηρήσουν την κυριαρχία τους, ακόμη κι αν η χρηματοδότησή τους από τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις δεν επαρκεί πλέον. Δισεκατομμυριούχοι του πετρελαίου, της τεχνολογίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών αναλαμβάνουν την ευθύνη να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα πραγματικών αλλαγών προσανατολισμού στον γεωπολιτικό τομέα.
Οι διακυμάνσεις του κ. Trump είναι, από αυτή την άποψη, αρκετά εύκολο να εξηγηθούν. Φτάνει στην εξουσία με μια επιθυμία να βγει από τον πόλεμο και προσπαθεί να σταματήσει τον πόλεμο στην Ουκρανία: σαμποτάζ του κ. Zelensky και ταπείνωση των Ευρωπαίων συμμάχων τους, επιθέσεις κατά του Καναδά, της Κούβας κ.λπ. Τον Μάιο του 2025, ωστόσο, η εκλογή του κ. Friedrich Merz, πολεμόφιλου και σφόδρα ρωσόφοβου, δίνει στους στρατηγούς της Ουάσιγκτον την αίσθηση πως με τη βιομηχανική εμπλοκή της Γερμανίας θα μπορούσε να έχει επιτυχία ένας πόλεμος φθοράς (με μικρό κόστος) κατά της Ρωσίας. Θα ακολουθήσουν και άλλες φάσεις […] Υπάρχει στην Ανθρωπολογία μία χαρτογραφική αρχή του συντηρητισμού σε περιφερειακές ζώνες: εάν μία καινοτομία ορίζει ένα κέντρο διάδοσης, οι περιφερειακές ζώνες που παρατηρούνται στον χάρτη και δεν αγγίζονται από την καινοτομία, αντιπροσωπεύουν την αρχαία κατάσταση του συστήματος [: Η φράση αναφέρεται σε μια σημαντική αρχή της ιστορικής ανθρωπολογίας, γνωστή ως «αρχή της συντηρητικότητας των περιφερειακών περιοχών» (principe de conservatisme des zones périphériques). Η βασική ιδέα είναι ότι οι γεωγραφικές περιοχές που βρίσκονται μακριά από το κέντρο μιας πολιτισμικής καινοτομίας τείνουν να διατηρούν παλαιότερες κοινωνικές δομές και παραδόσεις, σημ. του μεταφραστή]. Ο σημερινός πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, με την αμφιταλαντευόμενη επίγνωσή του για την ήττα, αντιπροσωπεύει την καινοτομία. Αυτός είναι το κέντρο. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αποτελούν την περιφέρεια. Δεν έχουν κατανοήσει την κατάσταση. Καθυστερούν τις εξελίξεις. Θέλουν να συνεχίσουν τον πόλεμο, αλλά ασφαλώς όχι για να προστατεύσουν την Ευρώπη. Εκπροσωπούν το αμερικανικό κόμμα του παρελθόντος, το οποίο εξακολουθεί να βρίσκεται στην εξουσία στις χώρες μας. Αποτελούν έναν αναχρονισμό μέσα σε μια αυτοκρατορία που βρίσκεται σε διαδικασία αποσύνθεσης. Έτσι, οι λαοί της Ευρώπης συνεχίζουν τον πόλεμο στο όνομα της Αμερικής του παρελθόντος».

Πηγή: Emmanuel Todd, La Dislocation de l’ Occident, Le Monde Diplomatique, Novembre 2026.

ΠΗΓΕΣ: