Κυριακή 12 Ιουλίου 2026

Τρεις καταγραφές του Ζήσιμου Λορεντζάτου για τον Άγιο Παΐσιο

«Τα παπαδιαμαντικά σύνορα “μεταξύ της θείας και της ανθρώπινης δικαιοσύνης” τα προσδιόρισε, μιά για πάντα, με την πνευματική φρονιμάδα του, ο Αγιορείτης ασκητής Παΐσιος, όταν του ζητήθηκε, από τους ενδιαφερόμενους, η γνώμη του για την απόφαση ενός παπά, σε κάποιο χωριό της Μακεδονίας, να μη διαβάσει τη νεκρώσιμη ακολουθία σε ένα κοριτσάκι που κρεμάστηκε σε ένα δέντρο, επειδή σκοινιάστηκε η γίδα τους -εκεί που βόσκαγε τη βρήκε πνιγμένη- και την είχε φοβερίσει από το πρωί ο πατέρας της πως, αν δεν πρόσεχε και πάθαινε τίποτα το ζωντανό, θα την κρεμούσε: -“Καλά έκανε ο παπάς, είπε ο πάτερ Παΐσιος, “που δεν το διάβασε το (κοριτσάκι)· καλά έκανε και ο Θεός που το πήρε στον Παράδεισο!”».


«Έφυγε και ο Παΐσιος ο Αγιορείτης, ο τελευταίος από τους Γέροντες -πνευματικοπαίδι με την αράδα του και αυτός του Αρσένιου από τα Φάρασα της Μικράς Ασίας (από τα Φάρασα κι αυτός )- που αξιώθηκα να διαβάσω βιβλίο του ή να γνωρίσω στη ζωή μου. Να έχει την ευχή του ο κόσμος όλος και ιδιαίτερα οι Ορθόδοξοι, όσοι θέλουν, για τον ένα ή για τον άλλο λόγο, να διορθώσουν εκείνοι την Εκκλησία αντί να διορθώσει η Εκκλησία εκείνους. Αμήν!»

«Δυό λόγια του Γέροντα Παΐσιου, Θεός σχωρέσ’ την ψυχή του, δοκιμασμένα, αξίζουν περισσότερο από εκατοντάδες τόμους λόγια αδοκίμαστα όταν θέλουν να διορθώσουν… την Ορθόδοξη Εκκλησία: “Εάν θέλεις να βοηθήσεις την Εκκλησία, διόρθωσε τον εαυτό σου, και αμέσως διορθώνεται ένα κομματάκι της Εκκλησίας. Εάν φυσικά αυτό το έκαναν όλοι, η Εκκλησία θα ήταν διορθωμένη” (Επιστολές)».

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (2009). Collectanea. Αθήνα: Δόμος, σσ. 233 [459], 513 [895], 533 [920].

Νεανικό τέλμα!

Γράφει η ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΛΑΜΠΟΥΣΗ

Λόγιοι, λογοτέχνες και δοκιμιογράφοι, συντηρούν μια -πλέον- εξιδανικευμένη προσδοκία: ότι η σημερινή νεολαία αγωνίζεται με ευγενική ορμή, κάνοντας ειρηνική επανάσταση για τον ριζικό επαναπροσδιορισμό που χρειάζεται η ελληνική πραγματικότητα. Ωστόσο, αν και οι νέοι οφείλουν νομοτελειακά να φέρουν τα χαρακτηριστικά της γόνιμης αμφισβήτησης και του αγώνα για ένα καλύτερο αύριο, της δημιουργικής περιέργειας και του πείσματος για αλλαγή, μπορεί να παρατηρηθεί πως βρίσκονται σε πνευματική αποτελμάτωση!
Στο πλαίσιο αυτό θεωρώ την αναδρομή σε πνευματικά επιτεύγματα προηγούμενων γενεών μάταιη, καθώς αποτελεί κοινή παραδοχή πως, ό,τι συναθροίζεται στη λέξη ελληνική κανονικότητα, απαρτίζεται από σαθρά και αδύναμα κοινωνικά θεμέλια και αλλεπάλληλα πολιτικο-οικονομικά πλήγματα που κοστίζουν και, κυρίως, «κοστολογούν» άδοξα το σημερινό μέσο Έλληνα πολίτη.
Έτσι, σ’ ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον, οι σύγχρονοι νέοι καλούνται να διαχειριστούν τον κυκεώνα (παρα)πληροφόρησης που δέχονται, ενώ παράλληλα επιχειρούν να δομήσουν μια κοινωνική ταυτότητα που δεν θα τους αποκλείσει από τις περιορισμένες ευκαιρίες που τους δίνονται, με αποτέλεσμα να αδρανοποιούνται. Αναπόφευκτα, λοιπόν, οι νέοι απομακρύνονται από την ανάγκη να επαναστατούν και να αμφισβητούν, εγκλωβίζονται στα στενά όρια της εξυπηρετικής άγνοιας που προσφέρει η επιφάνεια του συστήματος (πολιτικού, εκπαιδευτικού, κοινωνικού), μιας και μεγαλώνουν σε μια κοινωνία που τους χειραγωγεί.
Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω είναι η δυναμικότητα της νεολαίας να φθείρεται συστηματικά και στοχευμένα, ώστε το αληθές και το μη αληθές να την επηρεάζει εξίσου καταλυτικά, αφού αδυνατούν να κάνουν διάκριση μεταξύ των δύο.
Σαφέστατα μερίδιο ευθύνης έχουν και οι ίδιοι οι νέοι, οι οποίοι χάνουν το ενδιαφέρον τους απέναντι σε ό,τι δεν αποσκοπεί στην άμεση και «σίγουρη» κερδοσκοπία, αποστρέφονται τον καταρρέοντα πολιτισμό, και μεταξύ άλλων, κλείνουν την ομπρέλα που ονομάζεται ηθική και άνθρωπος! Με τον τεχνοκρατισμό και τις σταθερές καπιταλιστικές βάσεις που εξυπηρετεί και τον εξυπηρετούν, η ηθική πυξίδα των νέων έχει στραφεί σε ιδέες που δηλητηριάζουν την ελεύθερη και ανεπηρέαστη σκέψη τους και την οδηγούν σε διαρκή αναστολή.
Γνωρίζω και σέβομαι ότι η αντικειμενική ενημέρωση και η έγκυρη πληροφορία αποτελούν σήμερα αγαθά δυσεύρετα για τον κάθε δέκτη. Παραταύτα η εθελούσια νάρκωση της επιθυμίας για εξέλιξη από την νεολαία είναι η «ωδή» σε μια βέβαιη νέκρωση του οράματος που, ήδη, απουσιάζει από την ελληνική κοινωνία.
Ίσως, λοιπόν, σε ένα κόσμο που συνεχώς αλλάζει, αξίζει να αλλάζουμε και εμείς οι νέοι, όχι για να συμπορευτούμε τυφλά με το ρεύμα του, αλλά για να μην χρειαστεί να συμβιβαστούμε σε αυτή την ακαμψία που, δυστυχώς, μας βολεύει.

Η Παναγιώτα Λαμπούση εφέτος με Άριστα περάτωσε τη φοίτησή της στο Πρότυπο ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τη Θετική Κατεύθυνση Σπουδών έγραψε πολύ καλά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις και αναμένει τη σχολή που θα εισαχθεί για πανεπιστημιακές σπουδές.


Σπύρος Παπαλουκάς, Αγόρι με τιράντες (1925). Λάδι σε χαρτόνι, 60Χ51εκ. Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου.

Παρασκευή 10 Ιουλίου 2026

Σχολικό Έτος 2025 -2026: Απολογισμός... Σπείραμε... Τι θερίσαμε;

«Η συνθετική ή απλουστευμένη διαπραγμάτευση, που είναι σε κάποιο βαθμό επικοινωνιακή, θα μπορούσε να εμπλουτισθεί ως εξής: η πρόθεσή μου εδώ είναι να δείξω ότι η αποστολή του δασκάλου, που είναι επίσης και μαθητής, είναι και ευχάριστη και απαιτητική. Χρειάζεται σοβαρότητα και επιστημονική, σωματική, καθώς και συναισθηματική προετοιμασία. Είναι μια αποστολή που απαιτεί απ’ αυτούς που αφοσιώνονται στη διδασκαλία να καλλιεργήσουν ένα είδος αγάπης, όχι μόνο για τους άλλους, αλλά και για αυτήν καθαυτή τη διαδικασία που ενυπάρχει στη διδασκαλία. Είναι αδύνατο να διδάξουμε χωρίς το θάρρος να αγαπάμε, χωρίς το θάρρος να προσπαθούμε χίλιες φορές προτού τα παρατήσουμε. Με δυο λόγια, είναι αδύνατο να διδάξουμε χωρίς να επεξεργαστούμε, να εφεύρουμε και να σκεφτούμε σε βάθος την ικανότητα να αγαπάμε. Να πως διαμορφώνεται ο τίτλος Δέκα επιστολές προς αυτούς που τολμούν να διδάσκουν. Πρέπει να τολμάμε, με την πλήρη έννοια της λέξης, να μιλάμε για αγάπη χωρίς να φοβόμαστε μη μας πουν γελοίους, υπερβολικά συναισθηματικούς, ή μη επιστημονικούς, αν όχι και αντιεπιστημονικούς. Πρέπει να τολμάμε, για να πούμε επιστημονικά, και όχι απλώς φλυαρώντας, ό,τι μελετάμε, μαθαίνουμε, διδάσκουμε, γνωρίζουμε με ολόκληρο το σώμα μας. Τα κάνουμε όλα αυτά με συναίσθημα, με πάθος, με επιθυμίες, με φόβο, με αμφιβολίες και με κριτική σκέψη. Ωστόσο, ποτέ δεν μελετάμε, δεν μαθαίνουμε, δεν διδάσκουμε ή δεν γνωρίζουμε μόνο με την κριτική σκέψη. Πρέπει να τολμάμε, έτσι ώστε να μπορούμε να συνεχίσουμε να διδάσκουμε για πολύ καιρό υπό συνθήκες που ξέρουμε πολύ καλά: χαμηλός μισθός, έλλειψη σεβασμού και ο πανταχού παρών κίνδυνος να πέσουμε θύματα κυνισμού. Πρέπει να τολμάμε να μαθαίνουμε πως να τολμάμε, για να λέμε όχι στη γραφειοκρατικοποίηση του νου στην οποία είμαστε εκτεθειμένοι κάθε μέρα. Πρέπει να τολμάμε, για να μπορούμε να συνεχίσουμε να το κάνουμε ακόμα κι όταν από υλικής άποψης μας συμφέρει περισσότερο να πάψουμε να τολμάμε».


Paulo Freire, Δέκα επιστολές προς αυτούς που τολμούν να διδάσκουν· [ψάξτε το στα βιβλιοπωλεία, αγοράστε το, διαβάστε το… κίνδυνος απώλειας διδακτικής και παιδαγωγικής ταυτότητας].

ΠΗΓΗ: Thanasis Papakonstantinou

Πέμπτη 9 Ιουλίου 2026

Scorpions: Speedy’s Coming


«Άραγε, πόσα έχουν αλλάξει γύρω μας τα τελευταία εκατό χρόνια;»

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Νέοι συγγραφείς λογοτεχνικών κειμένων μάς εκπλήσσουν με τη γραφή τους. Ιδιαίτερα όταν με λογοτεχνική μαστοριά καταφέρνουν να συνδέσουν δύο εποχές. Το βιβλίο της κας Ελισάβετ Τζιάτα «Τα γράμματα του Αριστοφάνη» είναι το πρώτο της. Γνώρισα την κα Τζιάτα πριν λίγα χρόνια, όταν σ’ ένα ταξίδι της στη Μυτιλήνη είχε έρθει στο σχολείο μου, το Πρότυπο ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, αναζητώντας πληροφορίες για ένα από τα δύο πρόσωπα του μυθιστορήματός της, τον Αριστοφάνη. Στη συζήτηση που είχαμε στην Ιστορική Βιβλιοθήκη μού είχε εξιστορήσει την παρουσία του Αριστοφάνη ως μαθητή στο ιστορικό Γυμνάσιο Μυτιλήνης κατά την τριετία 1915-1918, περίοδο του Εθνικού Διχασμού και του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, περίοδο ιδιαίτερα ταραγμένη για τη Λέσβο και τον ευρύτερο Μικρασιατικό χώρο και, βέβαια, για τη Θάσο, τόπο καταγωγής του Αριστοφάνη.
Το λογοτέχνημα της κας Τζιάτα βασίζεται σε έξι χειρόγραφες επιστολές του νεαρού Αριστοφάνη, ο οποίος με αυτές προσπαθεί να πείσει τους γονείς του και τον μεγαλύτερο αδελφό του να τον στηρίξουν για να γίνει ηθοποιός. Από την άλλη πλευρά, τη σημερινή, εκατό χρόνια μετά, ένας άλλος νέος, ο Παύλος λειτουργεί ως σύγχρονος «θαμπός καθρέφτης» του Αριστοφάνη, φανερώνει με λαγαρό τρόπο τη διεκδίκηση του δικού μέλλοντος, να γίνει κι αυτός ηθοποιός.
Όνειρα, πάθη, συγκρούσεις με στερεότυπα οικογενειακά και κοινωνικά πάντοτε έχουν τίμημα: ρήξεις με υπαρξιακές αναζητήσεις και προσδοκίες, με αποτέλεσμα βαρύτατο συναισθηματικό κόστος, ακόμη και θάνατο, αν σκεφτούμε πως ο νεαρός ήρωας Αριστοφάνης, ως φοιτητής πια της Νομικής σχολής στο κλεινόν άστυ, επιστρατεύεται και σκοτώνεται στην ιστορική μάχη του Σκρα (17 Μαΐου 1918), αφήνοντας πίσω το μεγάλο όνειρό του να ασχοληθεί με την υποκριτική· σε αντίθεση με τον Παύλο, ο οποίος γεννημένος στη Θεσσαλονίκη και σπουδάζοντας στα Γρεβενά, θα καταφέρει να πραγματοποιήσει το όνειρό του να γίνει ηθοποιός.
Φίλες και φίλοι αναγνώστες/στριες, Τα Γράμματα του Αριστοφάνη, είναι ένα πολύ καλό βιβλίο, διαβάζεται απνευστί. Αν και ο ήρωάς του Αριστοφάνης έχει τραγικό τέλος, πεθάνει νέος, το όνειρο και το πάθος του να γίνει ηθοποιός ενισχύει αυτό που υποστηρίζει ένας από τους πιο σπουδαίους διανοητές του εικοστού αιώνα, ο Βίκτορ Ε. Φρανκλ (1905-1997) στο βιβλίο του Το νόημα της ζωής: το σημαντικότερο καθήκον κάθε ανθρώπου είναι να βρει νόημα για τη ζωή του.

Υ.Γ. Περισσότερα για το ωραίο βιβλίο της κας Τζιάτα, εν ευθέτω χρόνω, σε επόμενο κείμενό μου.


Summertime, and the livin' is easy

Summertime, and the livin' is easy
Fish are jumpin' and the cotton is high
Oh, your daddy's rich and your ma is good lookin'
So hush, little baby, don't you cry

One of these mornings you're gonna rise up singing
Yes you'll spread your wings and you'll take to the sky
But 'til that morning, there's nothin' can harm you
With daddy and mammy standin' by

Summertime, and the livin' is easy
Fish are jumpin' and the cotton is high
Oh, your daddy's rich and your ma is good lookin'
So hush, little baby, baby don't you cry

Don't you cry

ΠΗΓΗ: Ella Fitzgerald