Προλογικό τχ. 179.
Φέτος –γιὰ τὴν ἀκρίβεια στὶς 4 Ἰουλίου– συμπληρώθηκαν 250 χρόνια ἀπὸ τὴν ὑπογραφὴ τῆς «Διακήρυξης τῆς Ἀνεξαρτησίας», ἡ ὁποία σήμανε τὴν ἵδρυση τοῦ κράτους τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. Ἦταν τὸ 1776, σὲ μιὰ πόλη μὲ βαρύ, ἐμβληματικὸ ὄνομα. Φιλαδέλφεια! Εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὀνόματα ποὺ χρειάζεται ἀδιάκοπα καὶ ἔμπρακτα νὰ δίνεις ἐξετάσεις γιὰ νὰ ἐπαληθεύεις ἢ γιὰ νὰ διαψεύδεις τὸ σημαινόμενό τους. Προερχόμενο γὰρ ἀπὸ τὴν λέξη φιλαδελφία, τὸ ὄνομα τῆς πρώτης πρωτεύουσας τῶν ΗΠΑ παραπέμπει σὲ ἕνα δίλημμα θεμελιακό: ἂν ἡ ἀγάπη σου ἐξαντλεῖται σὲ ὅσους ὁρίζεις ὡς ἀδέρφια σου (ἄρα, ποιούς;) ἢ ἄν, ἀντιθέτως, ἡ ἀγάπη σου εἶναι ἀδερφικὴ πρὸς ὅλους…
Πρὶν ἀπὸ 23 χρόνια (τὸ 2003) εἴχαμε κάνει τὸ πρῶτο ἀφιέρωμά μας στὶς ΗΠΑ, προσεγγίζοντας διάφορες παραμέτρους τῆς ἰδιοπροσωπίας της (ἀντίστοιχα, τὸ 1988 κάναμε τὸ πρῶτο ἀφιέρωμά μας στὴν Ρωσία καὶ τὸ 2020 τὸ δεύτερο). Μὲ τὸ πρόσφατο δὲ ἀφιέρωμά μας στὸν Παγκόσμιο Νότο σκιαγραφήσαμε τὸ πλαίσιο ποὺ διαμορφώνεται πλέον σὲ ὅλη τὴν ὑφήλιο. Τώρα ἐρχόμαστε μὲ ἐτοῦτο τὸ τεῦχος στὴν τρέχουσα ἀμερικανικὴ πραγματικότητα.
Τὸ τεῦχος τὸ συνθέτουμε σὲ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποία κορυφώνονται μὲ νέες μορφὲς οἱ ἀνταγωνισμοὶ γιὰ παγκόσμια ἡγεμονία (ἡγεμονία παραχρῆμα οἰκονομική, πολιτικὴ καὶ πολιτισμική). Σήμερα οἱ ΗΠΑ μὲ τὴν ἰδιαίτερη φυσιογνωμία τους παραμένουν ἰσχυρὸς διεκδικητής, ἀλλὰ σὲ μιὰ οἰκουμένη ἡ ὁποία γίνεται πολυπολικὴ καὶ φέρνει σὲ κρίσιμες καταστάσεις τὸν Δυτικὸ κόσμο. Ἡ τρέχουσα ἀμερικανικὴ πραγματικότητα εἶναι πολὺ σύνθετη, μὲ ποικίλες δυναμικὲς καὶ διαφορετικὰ πρόσημα σὲ κάθε ἐπίπεδο: ἀπὸ τὴν πολιτικὴ καὶ τὴν διακυβέρνηση μέχρι τὰ κινήματα πολιτῶν καὶ τὸν πολιτισμό. Ἐπιλέξαμε λοιπὸν νὰ ἑστιάσουμε στὴν ἑξῆς πλευρά, ἡ ὁποία καὶ ἀποτυπώνεται στὸν τίτλο τοῦ ἀφιερώματος: Χριστιανικὴ θρησκευτικότητα καὶ Ὀρθοδοξία στὶς ΗΠΑ. Δηλαδή:
Δομικὸ χαρακτηριστικὸ τῶν ΗΠΑ εἶναι ἡ πεποίθηση ὅτι θεμελιώνονται στὴν χριστιανικὴ θρησκευτικότητα – παρὰ τὸν διακηρυγμένο διαχωρισμὸ κράτους καὶ θρησκευτικῶν κοινοτήτων (ἤδη ἀπὸ τὶς ἀπαρχές, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν ἄφιξη Πουριτανῶν καὶ ἄλλων Εὐρωπαίων ἀποίκων στὴν βόρεια Ἀμερικὴ πολὺ πρὶν ἀπὸ τὴν συγκρότηση τοῦ κράτους), μαζὶ μὲ τὴν καταστατικὴ ἔμφαση στὴν φιλελεύθερη ἀστικὴ δημοκρατία. Μέσα σ’ αὐτὴ τὴν συνθήκη οἱ ΗΠΑ βρίσκονται σήμερα σὲ ἰδιαίτερη ταραχή, μὲ κολοφώνα τοὺς λεγόμενους πολιτισμικοὺς πολέμους, δηλαδὴ σφοδρὲς ἀντιπαραθέσεις σχετικὰ μὲ τὶς ἀξίες καὶ τὰ ἤθη, τὴν παράδοση καὶ τὴν ἀνατροπή. Εἶναι μία νέα κατάσταση σὲ μία χώρα ὅπου ἡ διελκυστίνδα μεταξὺ πολυπολιτισμικότητας καὶ μονοφωνίας συνιστᾶ διαχρονικὸ στοιχεῖο τῆς ἀμερικανικότητας. Σ’ αὐτὴ τὴν συγκυρία λοιπὸν ἐμφανίστηκε κάτι ἀκόμα, τὸ ὁποῖο ἤδη ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 2025 μεγάλα ἀμερικανικὰ δημοσιογραφικὰ Μέσα τὸ ἀνέδειξαν ὡς χτυπητὴ καὶ ἀλλόκοτη εἴδηση: ἕνα κύμα μεταστροφῶν πρὸς τὶς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες τῆς χώρας.
Νιώσαμε λοιπὸν ὅτι χρειάζεται νὰ ἐξετάσουμε αὐτὴ τὴν συγκυρία, ποὺ ἀφορᾶ τόσο τὸ ρίζωμα καὶ τὴν μακροχρόνια παρουσία τῶν Ὀρθόδοξων κοινοτήτων στὴν ἀμερικανικὴ πραγματικότητα, ὅσο καὶ τὴν στάση τους ἀπέναντι στὴν πρόσφατη διόγκωση τοῦ ἐνδιαφέροντος γιὰ τὴν Ὀρθοδοξία. Χρειάζεται νὰ τὴν ἐξετάσουμε δίχως αὐτοδοξαστικοὺς πανηγυρισμούς, ὥστε ἡ χαρὰ ἀπὸ τὴν αἴσθηση ὅτι μεγαλώνει τὸ βεληνεκὲς τῆς Ὀρθοδοξίας στὴν κοινωνία νὰ μὴν λειτουργήσει ὡς κολυμπήθρα τοῦ Σιλωὰμ γιὰ ὅσα ἡμαρτημένα θρονιάζονται στὸν Ὀρθόδοξο κόσμο. Καὶ βέβαια τὸ εἰδικὸ βάρος τῆς Ὀρθόδοξης παρουσίας δὲν εἶναι ζήτημα ἁπλῶς δογματικῶν διακηρύξεων, ἀλλὰ ἀφορᾶ καὶ κρίσιμες ἐπιλογές, στάση ζωῆς. Ἕνα παράδειγμα ἀντὶ πολλῶν: Ἡ ἱεροποίηση τῆς ἰσχύος καὶ ἡ ἐπευλόγηση τοῦ πολέμου κρίνει καίρια ὅποιον διατείνεται ὅτι εἶναι χριστιανός. Καθόσον (γιὰ νὰ θυμηθοῦμε τὸν ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ ὅταν μὲ ἀφορμὴ τὸ πολεμικὸ Ἰσλὰμ ἔκλεινε τὴν πόρτα στὴν ἐξουσιαστικὴ ἐργαλειοποίηση τῆς θρησκείας) εἶναι τραγικὸ κάποιοι ὄχι μόνο νὰ διαπράττουν αἱματοχυσίες καὶ ἐξανδραποδισμούς, ἀλλὰ ἐπιπλέον νὰ φρονοῦν ὅτι συμφωνεῖ μαζί τους ὁ Θεός («Οὐ μόνον αὐτοὶ τὰ τοιαῦτα πράττουσιν, ἀλλ’ ὢ τῆς παρανοίας, καὶ τὸν Θεὸν συνευδοκεῖν τούτοις οἴονται»). Καμίνι ἀπὸ τὸ ὁποῖο περνοῦν οἱ δογματικὲς διακηρύξεις μας…
Τὸ ἀφιέρωμά μας λοιπὸν ἀρθρώνεται πέριξ τῶν ἑξῆς πέντε ἀξόνων:
– Ἀμερικανικὴ ἰδιοπροσωπία (ἀμερικανικότητα) καὶ ἐκκλησιαστικὴ ταυτότητα (γράφουν ὁ π. Γρηγόριος Ἔντουαρντς καὶ ὁ Χρῆστος Ντουράντε).
– Πόλεμοι πολιτισμῶν (πολιτισμικοὶ πόλεμοι) (γράφει ὁ Ἀριστοτέλης Παπανικολάου).
– Μοναχισμὸς καὶ εἰδικὰ τὰ μοναστήρια τοῦ Γέροντα Ἐφραὶμ τῆς Ἀριζόνας (γράφουν ὁ π. Λάμπρος Καμπερίδης καὶ ἡ Φράνσις Κωσταρέλου).
– Ποικιλία τῶν μεταστροφῶν στὴν Ὀρθοδοξία καὶ ποιμαντικὰ ζητήματα (γράφουν ὁ π. Παναγιώτης Παπαγεωργίου, ὁ π. Βασίλειος Θερμὸς καὶ ὁ π. Γρηγόριος Τζένσεν).
– Προσωπικὴ ματιὰ καὶ ἀξιολόγηση τῆς ἀμερικανικῆς «ψυχῆς» (συζητήσεις μὲ τὸν Στέλιο Ράμφο καὶ τὸν Γιάννη Κιουρτσάκη).
Αὐτοὶ οἱ ἄξονες διασταυρώνονται σὲ κάποια σημεῖα, καθὼς ὁρισμένα ζητήματα θίγονται ἀπὸ διαφορετικοὺς συγγραφεῖς, μὲ τὴν ματιὰ τοῦ καθενός. Ὅτι ὁ ἀναγνώστης θὰ διαπιστώσει συγκλίσεις καὶ ἀποκλίσεις, συμφωνίες καὶ σημεῖα διαφωνίας, εἶναι αὐτονόητο – καὶ χρειαζούμενο, ἄλλωστε, γιὰ συζητήσεις μὲ νόημα. Τὰ δοκίμια τοῦ τεύχους τέλος ἐπικουροῦνται ἀπὸ ἀποσπάσματα βιβλίων ποὺ ἀφοροῦν τὶς ΗΠΑ στὴν διαχρονία τους καὶ βοηθοῦν στὴν ἑρμηνεία τοῦ παρόντος.
Αὐτὰ προσώρας.
Θ.Ν.Π.
ΠΗΓΗ: ΣΥΝΑΞΗ
