ΠΗΓΗ: ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ
Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026
Τα σχόλια της Κόμπρας κι ο σοφός Jacques Rancière
Τα σχόλια της ΚΟΜΠΡΑΣ στο SLpress είναι δηλητηριώδη. Κάθε μέρα διαβάσω όσα δημοσιεύει. Υπό τον σύγχρονο αστερισμό της παραπληροφόρησης ουκ ολίγων ΜΜΕ και τον συγχρωτισμό της ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ με τη ΔΕΞΙΑ με τους πολλούς «λαγούς» της «παρα-κυβερνώσας» παράταξης, η Κόμπρα καλά κάνει και τσιμπάει. Οι πολιτικές ιδεολογίες βαφτίζονται με όρους Μεταδημοκρατίας: πολιτική ως διαχείριση, εκλογολόγοι, δημοσκοπήσεις, σύγκλιση μεγάλων κομμάτων, και πάει λέγοντας… Α.Ι.Κ.
«Στην Ελλάδα όπως στη Χιλή, όπως και στα περισσότερα μέρη του κόσμου, αποδείχθηκε ότι η αντίσταση στις ολιγαρχίες προέρχεται μόνο από δυνάμεις που είναι αυτόνομες σε σχέση με το σύστημα αντιπροσώπευσης και με τα λεγόμενα αριστερά κόμματα που είναι ενσωματωμένα σε αυτό. Αυτά τα κόμματα δικαιολογούν την πράξη τους μέσα στην λογική της επιλογής τού μικρότερου κακού. Εξαιτίας αυτής υφίστανται διάλυσεις επι διαλύσεων. Κάποιος θα έμπαινε στον πειρασμό να χαρεί, αν αυτή η συνεχής διάλυση δεν είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της εξουσίας της ολιγαρχίας και δεν δυσχέραινε περισσότερο την δράση εκείνων που επιδιώκουν πραγματικά να της αντιταχθούν»· από συνέντευξη του Jacques Rancière, μτφρ. Φοίβος Θεολογίτης. ΠΗΓΗ: Academia
Πιστεύετε ότι έχει νόημα μια επανενεργοποίηση του ιδεώδους μιας πιο άμεσης δημοκρατίας, όπως ήταν αυτή που υπήρχε στην αρχαία Ελλάδα, κυρίως στην Αθήνα, ή πρέπει να αναζητήσουμε άλλες μορφές της;
«Τα κρίσιμα ερωτήματα είναι δύο: Το ζήτημα των γενικότερων αρχών και το ζήτημα των κοινωνικών μορφών εντός των οποίων μπορεί να θεμελιωθεί η δημοκρατία. Πιστεύω ότι υπάρχουν ακόμα πράγματα που μπορούμε να διατηρήσουμε από την αρχαία δημοκρατία, δηλαδή χοντρικά την ιδέα ότι όσο περισσότερος είναι ο πληθυσμός που συνδέεται στις κρατικές αποφάσεις, τόσο το καλύτερο είναι για την κοινότητα. Με άλλα λόγια, τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού ανθρώπων στις αποφάσεις που αφορούν στην κοινότητα, εντέλει την ιδέα ότι υπάρχει μια ικανότητα που ανήκει σε όλους, και που δεν την κατέχει μία μόνο ειδική τάξη ανθρώπων, είτε επειδή κατέχουν τον πλούτο, είτε επειδή κατέχουν την γνώση. Είναι σημαντικό να διασώσουμε αυτήν την ιδέα. Εντέλει, υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορούν να γίνουν. Για παράδειγμα, να περιορίσουμε την επαγγελματοποίηση της πολιτικής. Μπορούμε να εγκαθιδρύσουμε περιορισμούς στην πολιτική αντιπροσώπευση, ώστε να είναι όλο και περισσότεροι άνθρωποι που θα συμμετέχουν. Μπορούμε για παράδειγμα να εγκαθιδρύσουμε την κλήρωση. Κυρίως, είναι σημαντικό να διατηρηθούν μορφές οργάνωσης, συζήτησης και κοινωνικής δράσης, που να είναι αυτόνομες σε σχέση με το κράτος. Ασφαλώς, δεν βρισκόμαστε στην αθηναϊκή πόλιν, βρισκόμαστε σε μια κατάσταση πιο περίπλοκη, αλλά αυτό ακριβώς είναι που θέτει το ερώτημα «ποιος αποφασίζει;»· από συνέντευξη του Jacques Rancière στον Διονύση Σκλήρη. ΠΗΓΗ: Φρέαρ
Λέων ΙΔ΄ vs Τραμπ
Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ
Στις 26 Μαρτίου 2026, ένα μήνα μετά την έναρξη του ισραηλοαμερικανικού πολέμου εναντίον του Ιράν, ο αρμόδιος υπουργός πολέμου των Ηνωμένων Πολιτειών προσεύχεται, από το Πεντάγωνο, υπέρ ενισχύσεως και κατευοδώσεως του φιλοχρίστου στρατού της Αμερικής «εναντίον εκείνων που δεν αξίζουν κανένα έλεος». Την Κυριακή των Βαΐων ο πάπας Λέων ΙΔ΄ απαντάει ότι ο Θεός δεν εισακούει τις προσευχές όσων εξαπολύουν πολέμους. Από το σημείο αυτό και μετά ο τόνος της αντιπαράθεσης ανάμεσα στον πάπα και στον Τραμπ και τους αυλικούς του οξύνεται. Στις 12 Απριλίου 2026 ο πάπας καταγγέλλει την ειδωλολατρία της δύναμης, και την επομένη ο Τραμπ ανάρτησε εκείνο το μιμίδιο με τον εαυτό του ως Ιησού θεραπευτή, απίστευτα γελοίο ασφαλώς αλλά και δηλωτικό των ιδεολογικών επιδιώξεών του, καθώς αναμείγνυε θρησκευτικά στοιχεία (ιμάτιο, άλως που περιβάλλει τον Θεραπευτή) με πατριωτικά σύμβολα (σημαία, λευκοκέφαλος θαλασσαετός, κ.λπ.) και με στρατιωτικά στοιχεία (αεροπλάνα και στρατιώτες στον ουρανό). Όλοι τους λευκοί. Μετά από αυτό, ο Τραμπ εμφανίστηκε περιστοιχισμένος από ευαγγελικαλιστές πάστορες να προσεύχονται για αυτόν στο Οβάλ Γραφείο, ακουμπώντας τα χέρια τους στους ώμους του, στο πρόσωπό του, στα δικά του χέρια. Είναι δυνατόν, απορώ και εξίσταμαι, να συγκινηθεί ένας χριστιανός από αυτές τις γελοίες και χυδαίες εικόνες; Ναι, για τους Αμερικανούς της λευκής, εθνικιστικής, χριστιανικής δεξιάς, είναι και παραείναι. Υπάρχει όμως ένας Αμερικανός που δεν ξεγελιέται με όλα τούτα: ο πάπας Λέων ΙΔ΄! Δεν ξεγελιέται και δεν φοβάται, γι’ αυτό και δεν δέχεται να συζητήσει μαζί με τον Τραμπ, γι’ αυτό και όχι μόνο αρνήθηκε επίσημη πρόσκληση να πάει στην Ουάσινγκτον, για να συμμετάσχει στους εορτασμούς της 250ής επετείου της Ανεξαρτησίας, αλλά αποφάσισε την ίδια ακριβώς μέρα να μεταβεί στη Λαμπεντούζα, την πύλη εισόδου των απελπισμένων στην Ευρώπη και θαλασσινό κοιμητήρι εκατοντάδων! Ο Βανς κάλεσε τον πάπα να τα αφήσει όλα αυτά και να ασχολείται μόνο με «ηθικά ζητήματα». Κατά τον νεοφώτιστο Καθολικό αντιπρόεδρο, λιγότερο χοντροκομμένο αλλά περισσότερο επικίνδυνο από τον Τραμπ, ο πόλεμος και η μοίρα των μεταναστών δεν ανήκουν στα ηθικά ζητήματα! Η προτροπή του Βανς προς τον πάπα αποτελεί ασύνειδα ομολογία ότι η αμερικανική πολιτική δεν έχει καμία σχέση με την ηθική. Θυμίζω ότι ο ίδιος, στην ομιλία του στη Σύνοδο Ασφαλείας του Μονάχου, τον Φεβρουάριο του 2025, ζώντος ακόμη του πάπα Φραγκίσκου, θέλησε να μας πείσει ότι η τραμπική πολιτική κατά των μεταναστών ανήκει στην αυγουστίνεια ordo amoris! Τα περιστατικά της σύγκρουσης του πάπα με την αμερικανική ηγεσία είναι πολλά, δεν αναφέρω ωστόσο άλλα, μας είναι εξάλλου τα περισσότερα γνωστά και από τις εφημερίδες.
Ο πάπας Λέων ΙΔ΄ δεν συζητάει με τον Τραμπ όχι από αλαζονεία, αλλά γιατί μιλάνε εντελώς διαφορετική γλώσσα, ο πρώτος τη γλώσσα του Ευαγγελίου, της ειρήνης, που είναι πάντα άοπλη, του διαλόγου, της υπεράσπισης των αδυνάτων, ενώ ο άλλος τη γλώσσα της δύναμης, του πολέμου, του εθνικισμού, του χρήματος, της περιφρόνησης, του μίσους. Δεν πρόκειται για σύγκρουση δύο προσώπων αλλά δύο στάσεων ζωής. Μια κρίσιμη κοσμοθεωρητική διαφορά τους έχει να κάνει και με την επίκληση του Θεού για την υπηρέτηση πολεμικών επιδιώξεων. Όταν το ναζιστικό Gott mit uns επανέρχεται επικίνδυνα στην πολιτική με τον Τραμπ (αλλά και με τον Πούτιν, τον Νετανιάχου, τους μουλάδες του Ιράν), ο Λέων εκφράζει την απόλυτη αντίθεση στην επίκληση του ονόματος του Θεού σε μια πολιτική θανάτου. Οι Αμερικανοί Καθολικοί πρέπει να αποφασίσουν ποια είναι η δική τους γλώσσα: η ειρηνική του πάπα ή η πολεμική του Τραμπ; Η παπική κριτική στον εθνικοκαθολικισμό και η εναντίωσή του στην προσπάθεια του Τραμπ να ενσωματώσει την Καθολική Εκκλησία στην πολιτική του MAGA, τους υποχρεώνει να διαλέξουν. Ο Λέων ΙΔ΄, ο πρώτος Αμερικανός πάπας στην ιστορία, απευθύνεται βεβαίως σε όλο τον κόσμο, δεν παύει ωστόσο η συγκεκριμένη στάση του κατά του Τραμπ, να έχει και ειδικότερη σημασία για την Αμερική, καθώς εκφράζει μια άλλη πρόταση για τη χώρα, μια πρόταση υπέρ της ελευθερίας, του κράτους δικαίου, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της μέριμνας για τους φτωχούς. Το Περού, η άλλη πατρίδα του, είναι, φαίνεται, ενεργό μέσα του.
Σε μια Ευρώπη θλιβερά βουβή απέναντι στους αλλεπάλληλους πολέμους που επιδοκιμάζει, στηρίζει ή προκαλεί ο Τραμπ, ο Λέων τονίζει, από την πρώτη μέρα της εκλογής του, την αξία της ειρήνης. Όταν όλοι παντού εξοπλίζονται, όταν το 2024 οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 9,4% σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη χρονιά και έχουν φτάσει πλέον στα 2.718 δισεκατομμύρια δολάρια, όταν οι πολεμικοί (ουχ ήττον και πολεμοχαρείς) αναλυτές μάς παίρνουν τα αυτιά κάθε μέρα, στις τηλεοράσεις και στα ραδιόφωνα, ο πάπας μιλάει ήρεμα για την αφοπλισμένη και αφοπλιστική ειρήνη. Δεν πρόκειται για λογοπαίγνιο ούτε σημαίνει απλώς την αυτονόητη αλήθεια ότι η ειρήνη είναι άοπλη. Σημαίνει κάτι πολύ παραπάνω: την τεράστια και ασταμάτητη προσπάθεια των κοινωνιών για κοινωνική δικαιοσύνη, αλήθεια, συγχώρηση, ελπίδα. Η ειρήνη είναι άοπλη γιατί δεν στηρίζεται στις απειλές, και είναι αφοπλιστική γιατί μπορεί να λύνει τις διαφορές δίχως χυμένο αίμα, μπορεί να εμπνέει εμπιστοσύνη, να ανοίγει τις καρδιές. Κάθε πόλεμος, όπου και αν γίνεται, όποια και αν είναι τα αντίπαλα μέρη, είναι, έλεγε ένας άλλος πάπας, ο Ιωάννης - Παύλος Β΄, εμφύλιος πόλεμος, πόλεμος μεταξύ αδερφών. Η ειρήνη, θα προσθέσει ο Λέων ΙΔ΄, δεν διατάσσεται, την υποδέχεσαι και τη ζεις καταρχάς μέσα σου. Οι ρεαλιστές, όπως αυτοαποκαλούνται ευφημιστικά οι κυνικοί, χλευάζουν τον λόγο του πάπα, τα θεωρούν όσα λέει προσκοπισμό και αφέλειες, και στρώνουν έτσι ανεπαισθήτως (και ηλιθίως) τον δρόμο για έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.
ΠΗΓΕΣ:
Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026
Πρόσκληση συμμετοχής σχολείων στις εκδηλώσεις για την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας 2027
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Νάπολη, Ιταλία. Οι προετοιμασίες στη Νάπολη για τη μεγάλη γιορτή, στις 09 Φεβρουαρίου 2027, της Ελληνικής Γλώσσας και του Ελληνικού Πολιτισμού έχουν ήδη μπει στην επιχειρησιακή φάση με τη δημοσίευση της προκήρυξης για τη συμμετοχή μαθητών σχολείων της Ιταλίας, της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ομογένειας.
Τα σχολεία που επιθυμούν να λάβουν μέρος στις πανηγυρικές εκδηλώσεις στη Νάπολη της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας 2027 μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή το αργότερο έως την Παρασκευή 30/10/2026 στη διεύθυνση: coordgiornlinguagreca@gmail.com
Ο αστείρευτος και μεταδοτικός ενθουσιασμός των μαθητών αποτελεί την ψυχή της εκδήλωσης. Αυτή η σχολική γιορτή αποκτά μοναδικό χαρακτήρα στη Νάπολη, όπου μαθητές και εκπαιδευτικοί συνενώνουν τις δυνάμεις τους για την επιτυχία της.
Η εκδήλωση της Νάπολης εστιάζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
- Tη δυναμική συμμετοχή των μαθητών από διάφορες χώρες. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος ανήκει στους μαθητές, οι οποίοι με τον αυθορμητισμό, τη ζωντάνια και το πάθος τους μετατρέπουν τον Μαραθώνιο των Σχολείων σε μια συναρπαστική γιορτή.
- Tη συνέργεια μαθητών, καθηγητών και σχολείων. Η επιτυχία της διοργάνωσης βασίζεται στο άριστο κλίμα συνεργασίας. Οι εκπαιδευτικοί ενισχύουν το αίσθημα της συλλογικότητας και ενθαρρύνουν τις αδελφοποιήσεις.
- Tον υποστηρικτικό ρόλο του οργανωτικού δικτύου SINTONIA. Το δίκτυο παρέχει με την στήριξη του Δήμου όλα τα απαραίτητα εχέγγυα για την επιτυχία της εκδήλωσης.
Η αρωγή αυτή είναι καθοριστική, καθώς προσδίδει θεσμική υπόσταση στον Μαραθώνιο, διασφαλίζει τη συνέχεια του θεσμού και αποδεικνύει την έμπρακτη φροντίδα για την μαθητιώσα νεολαία.
Περισσότερες πληροφορίες: https://www.facebook.com/giornatamondialedellalinguagreca
ΠΗΓΗ: ERTnews
ΕΜΜΑΝΟΥΕΛ ΤΟΝΤ: Σε κατάσταση μηδενικής θρησκείας
Συνδέετε την παρακμή της Δύσης με την εξαφάνιση της θρησκείας – κυρίως του Προτεσταντισμού – και χρονολογείτε αυτή την εξαφάνιση με τους νόμους με την καθιέρωση των γάμους ομοφυλόφιλων…
Δεν εξέφρασα καμία προσωπική άποψη για αυτό το κοινωνικό θέμα. Είμαι εδώ μόνο ως κοινωνιολόγος της θρησκείας, πολύ χαρούμενος που έχω έναν ακριβή δείκτη για να εντοπίσω εγκαίρως το πέρασμα της θρησκείας από μια κατάσταση ζόμπι σε μια κατάσταση μηδενική. Στα προηγούμενα βιβλία μου, εισήγαγα την έννοια της θρησκευτικής κατάστασης ζόμπι: η πίστη εξαφανίστηκε, αλλά τα ήθη, οι αξίες και οι ικανότητες συλλογικής δράσης κληρονομημένες από τη θρησκεία παραμένουν, συχνά μεταφρασμένες σε ιδεολογική γλώσσα –εθνική, σοσιαλιστική ή κομμουνιστική. Αλλά η θρησκεία φτάνει στις αρχές της τρίτης χιλιετίας σε μια κατάσταση μηδενική (νέα έννοια), την οποία αντιλαμβάνομαι με τρεις δείκτες– αναζητώ πάντα στατιστικούς δείκτες για να αξιολογήσω τόσο ηθικά όσο και κοινωνικά φαινόμενα: Είμαι θαυμαστής του Durkheim, ιδρυτή της ποσοτικής κοινωνιολογίας, ακόμη περισσότερο από τον Βέμπερ.
Στην κατάσταση των ζόμπι, οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν πλέον στη θεία λειτουργία, αλλά εξακολουθούν να βαφτίζουν τα παιδιά τους. Η εξαφάνιση του βαπτίσματος είναι εμφανής σήμερα, έφτασε στο στάδιο μηδέν. Στο στάδιο των ζόμπι, θάβουμε πάντα τους νεκρούς, υπακούοντας έτσι πάντα στην άρνηση της αποτέφρωσης της Εκκλησίας. Σήμερα, η μαζική διάχυση της αποτέφρωσης γενικεύτηκε: πρακτική και φθηνή πρακτική, σχεδόν μηδενική η δαπάνη. Τέλος, ο πολιτικός γάμος της περιόδου των ζόμπι είχε όλα τα χαρακτηριστικά του αρχαίου θρησκευτικού γάμου – άντρας, γυναίκα, παιδιά που πρέπει να μορφωθούν. Με τον γάμο ομοφυλόφιλων, που δεν έχει νόημα για τη θρησκεία, φεύγουμε από το κράτος των ζόμπι και χάρη στους νόμους για ισοδύναμους γάμους, μπορούμε να χρονολογήσουμε τη νέα κατάσταση της μηδενικής θρησκείας.
Απόσπασμα από τη συνέντευξη του Εμμανουέλ Τοντ: Ανιχνεύσεις
EMMANUEL TONT. (2024). Η ήττα της Δύσης, μτφρ. Σοφία Σφυρόερα. Αθήνα: Πεδίο.
Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ έθεσε και πάλι την Ιστορία σε κίνηση. Δημιούργησε ένα κενό που απορρόφησε το δυτικό και κυρίως το αμερικανικό σύστημα σε μια εποχή που το ίδιο βρισκόταν σε κρίση και ατροφούσε στο κέντρο του. Προκλήθηκε έτσι ένα διπλό κίνημα: ένα κύμα επέκτασης της Αμερικής προς τα έξω, την ίδια στιγμή που στο εσωτερικό της εντείνονταν η φτώχεια και η θνησιμότητα. Η υποχώρηση του προτεσταντισμού οδήγησε τις ΗΠΑ από τον νεοφιλελευθερισμό στον μηδενισμό και τη Μεγάλη Βρετανία από τη χρηματιστικοποίηση στην απώλεια του χιούμορ. Το διάστημα 2016-2022 το ΝΑΤΟ και η Ουκρανία βρέθηκαν μπροστά σε μια σταθεροποιημένη Ρωσία που έγινε ξανά μια ισχυρή αλλά συντηρητική δύναμη, η οποία καθησυχάζει τον «υπόλοιπο κόσμο», καθώς εκείνος δεν θέλει να ακολουθήσει τη Δύση στην περιπέτειά της. Το 2022 η ηγεσία της Ρωσίας αποφάσισε να πάρει θέση: αψήφησε το ΝΑΤΟ και εισέβαλε στην Ουκρανία. Αντλώντας από τις πηγές της κριτικής οικονομίας, της κοινωνιολογίας της θρησκείας και της ανθρωπολογίας, ο Emmanuel Todd μας ξεναγεί στον πραγματικό κόσμο, από τη Ρωσία στην Ουκρανία, από τις πρώην Λαϊκές Δημοκρατίες στη Γερμανία, από τη Μεγάλη Βρετανία στη Σκανδιναβία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να ξεχνά τον «υπόλοιπο κόσμο», η επιλογή του οποίου έκρινε την έκβαση του πολέμου· [Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου].
Η ήττα της Δύσης
Του ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΚΟΡΟΒΙΝΗ
Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται οι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες απόψεις ενός Γάλλου ανθρωπολόγου, δημογράφου και κοινωνιολόγου της θρησκείας, του Εμμανουέλ Τοντ. Ως πηγές χρησιμοποιούνται ένα βιβλίο του και μια συνέντευξή του. Το βιβλίο του που μεταφράσθηκε στα ελληνικά το 2003 φέρει τον τίτλο «Μετά την Αυτοκρατορία» (Εκδόσεις Κριτική) και καταδεικνύει την παρακμή της Αμερικής από τότε, όταν όλοι σχεδόν έκαναν λόγο για την μονοκρατορία της μόνης εναπομείνασας υπερδύναμης, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Η συνέντευξη του έχει δοθεί στην εφημερίδα Le Figaro, στις 12 Ιανουαρίου 2024 και αναφέρεται στο πρόσφατα εκδοθέν και μη μεταφρασμένο ακόμη βιβλίο του υπό τον τίτλο «Η ήττα της Δύσης».
Το έργο του Τοντ είναι ενταγμένο στην λεγόμενη ανθρωπολογική στροφή που σημειώθηκε στην Γαλλία μετά την αμπώτιδα του Μάη του 1968 και την επακόλουθη κρίση του Μαρξισμού. Η στροφή αυτή σηματοδότησε την προσπάθεια να αντιμετωπισθεί ο διάχυτος πεσιμισμός και η αποπολιτικοποίηση της περιόδου και να υψωθεί ένα ανάχωμα απέναντι στην πολύ δημοφιλέστερη μεταμοντέρνα αποδόμηση. Μέσο για την επίτευξη αυτών των στόχων ήταν μια βαθύτερη, ανθρωπολογική πλέον, ερμηνεία της πολιτικής και των κοινωνικών σχέσεων.
***
Στο έργο του «Μετά την Αυτοκρατορία» ο Τοντ τοποθετείται κατ’ αρχήν απέναντι στις δυο κύριες και συγκρουόμενες μεταξύ τους προσεγγίσεις για το μέλλον του κόσμου μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Γίνεται λόγος για το «Τέλος της Ιστορίας» του Φουκουγιάμα και την «Σύγκρουση των Πολιτισμών» του Χάντινγκτον.
Για τον Φουκουγιάμα, μετά την πρόσφατη νίκη της φιλελεύθερης δημοκρατίας επί του κομμουνισμού και την παλιότερη επί του ναζισμού, ο πλανήτης οδηγείται προς την οικουμενικοποίηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας και την διαρκή ειρήνη. Ο Χάντινγκτον θεωρεί αντίθετα ότι την σύγκρουση των ιδεολογιών που χαρακτήρισε τον 20ο αιώνα, θα την διαδεχθεί η σύγκρουση των πολιτισμών τον 21ο αιώνα, με πυρήνα του κάθε πολιτισμού μια διαφορετική θρησκεία.
Ο Τοντ που κλίνει προς την μεριά του Φουκουγιάμα, παρά τις όποιες αντιρρήσεις του για την αφέλεια του εγελιανισμού του Αμερικανού στοχαστή, κατακεραυνώνει τον Χάντινγκτον και δίνει μια διαφορετική, όπως θα δούμε, ερμηνεία για τον βαρύνοντα ρόλο της θρησκείας στις μεταψυχροπολεμικές εξελίξεις. Ο Τοντ, λοιπόν, στο πόνημα του «Μετά την Αυτοκρατορία» θεωρεί ότι η διάδοση της γραφής και της ανάγνωσης σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης καθώς και η μείωση των γεννήσεων αποτελούν αξιόπιστους και αυτόνομους από άλλες παραμέτρους δείκτες, που καταδεικνύουν την μη αντιστρεπτή πορεία του πλανήτη προς τον εκσυγχρονισμό και την μετάβαση του προς την νεωτερικότητα.
Η εκσυγχρονιστική διαδιαδικασία, κατά τον Τοντ, δεν προωθείται χωρίς αναταράξεις. Ο ριζοσπαστικός ισλαμισμός, για παράδειγμα, είναι μια ιδεολογία μετάβασης που εκφράζει την αγωνία του μουσουλμανικού κόσμου για την αποκοπή από τις ρίζες του στην πορεία του προς τον εκσυγχρονισμό. Ο ρόλος της θρησκείας είναι λοιπόν επικουρικός στο «Μετά την Αυτοκρατορία», αλλά αλλάζει κατά πολύ δυο δεκαετίες αργότερα στο «Η ήττα της Δύσης», όπως θα φανεί.
Η ποικιλία τώρα των πολιτικών συστημάτων των κοινωνιών που εκσυγχρονίζονται και η μη ταύτισή τους κατ’ ανάγκην με την φιλελεύθερη δημοκρατία κατά τον Γάλλο ανθρωπολόγο συνδέεται με το διαφορετικό ανθρωπολογικό υπέδαφός τους, τις διαφορετικές κυρίως οικογενειακές δομές της παράδοσής τους. Υπάρχουν πέντε τύποι οικογενειακών δομών. Ο αγγλοσαξωνικός, ο ρωσικός, ο γαλλικός, ο γερμανικός και ο μουσουλμανικός. Ο κινεζικός είναι παραλλαγή του ρωσικού. Οι παράμετροι του μαζικού αλφαβητισμού και της μείωσης των γεννήσεων διεθνώς καθώς και η χρήση των τύπων οικογενειακών δομών «γειώνουν» ανθρωπολογικά τον «ιπτάμενο» εγελιανισμό του Φουκουγιάμα.
Σε έναν κόσμο, εν πάση περιπτώσει, που σταθεροποιείται δημογραφικά και προοδεύει πολιτισμικά με την ανάπτυξη της εκπαίδευσης, συνεχίζει ο Τοντ στο «Μετά την Αυτοκρατορία», οι ΗΠΑ ως παγκόσμιος χωροφύλακας τείνουν να γίνουν άχρηστες για τον πλανήτη την ίδια στιγμή που από την δεκαετία του 1970 γίνονται ολοένα και πιο εξαρτημένες οικονομικά από αυτόν.¨
Πράγματι ήδη από την δεκαετία του 1970 η Αμερική εκφυλίζεται σταδιακά σε μαζικό εισαγωγέα πλειάδας προϊόντων, σε έναν οικουμενικό κεϋνσιανό καταναλωτή. Όλα αυτά στα πλαίσια μιας παγκόσμιας οικονομίας που χαρακτηρίζεται από μείωση της ζήτησης λόγω της συμπίεσης των μισθών και της έκρηξης των κερδών. Η Αμερική παράγει χρήμα δανειζόμενη και επίσης τυπώνοντάς το, οι υπόλοιποι παράγουν προϊόντα που καταναλώνονται κατά κύριο λόγο στις ελλειμματικές ΗΠΑ.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η Αμερική μετά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου επιδίδεται σε έναν «θεατρικό μικρομιλιταρισμό» διαλέγοντας, όπως τονίζει ο Τοντ, πολέμους με αδύναμους αντιπάλους όπως το Ιράκ για να πείσει τους κύριους ανταγωνιστές της, την Ρωσία, την Ευρώπη, και την Ιαπωνία για την ισχύ της.
Το «Μετά την Αυτοκρατορία» κλείνει με μια πρόβλεψη πιθανής χειραφέτησης της Ευρώπης από την Αμερική και συνεργασίας της με μια ανανεωμένη αλλά όχι στρατιωτικά απειλητική Ρωσία. Σε αυτό το κατά τα άλλα ενδιαφέρον πόνημα υποβαθμίζεται ο ρόλος της θρησκείας ως θεμελιώδους πυλώνα του πολιτισμού. Στο πρόσφατα εκδοθέν έργο του «Η ήττα της Δύσης» η θέση της θρησκείας αναβαθμίζεται και ο ρόλος της διαφοροποιείται.
***
Η ήττα της Δύσης αποδίδεται στην έκλειψη του προτεσταντισμού κυρίως αν και αναφέρονται και δυο άλλα αίτια. Υπάρχουν κατά τον Τοντ τρεις φάσεις στην ζωή του προτεσταντισμού: Η ενεργός πίστη, το «στάδιο ζόμπι» και το «στάδιο μηδέν», ή έκλειψη του δηλαδή. Στον προτεσταντικό κόσμο (την Αμερική, την Αγγλία, την Γερμανία και την Σκανδιναβία) στην περίοδο που η θρησκευτική αυτή πίστη ήταν ενεργός, όπως έδειξε ο Μαξ Βέμπερ, ο φόβος καταδίκης στην κόλαση και η ανάγκη να ανιχνευθούν ενδείξεις σωτηρίας οδήγησε στην ανάπτυξη αυστηρού εργασιακού ήθους και στην οικοδόμηση ισχυρής ατομικότητας. Παράλληλα η αναζήτηση άμεσης και χωρίς την διαμεσολάβηση του ιερατείου πρόσβασης στην Βίβλο κατέστησε αναγκαία την μαζική εκμάθηση γραφής και ανάγνωσης.
Ανάμεσα στην έκλειψη και την ενεργό παρουσία της θρησκευτικής πίστης παρεμβάλλεται κατά τον Τοντ μια ενδιάμεση φάση, το «στάδιο ζόμπι», όπου η πίστη φθίνει αλλά παραμένει ισχυρή η προτεσταντική ηθική. Στην Αμερική το «στάδιο ζόμπι» κρατάει από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και την προεδρία Αϊζενχάουερ. Η Αμερική σ’ αυτό το διάστημα διατηρούσε όλες τις αξίες του προτεσταντισμού -την αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, την εργασιακή ηθική και την ομαλή ένταξη του ατόμου στην κοινότητα- με την πίστη όμως να υποχωρεί και να διαβρώνεται.
Ασφαλής δείκτης κατά τον Γάλλο ανθρωπολόγο του περάσματος στο τρίτο στάδιο, το «στάδιο μηδέν», όπου εκλείπει πλέον τόσο η μεταφυσική όσο και η ηθική της πίστης, είναι η υιοθέτηση από τις κυβερνήσεις του γάμου των ομοφύλων και προπαντός οι προσπάθειες των διεμφυλικών ατόμων για τις λεγόμενες φυλομεταβάσεις, καθώς κάτι τέτοιο συνιστά κατά τον Τοντ άρνηση της πραγματικότητας, δηλαδή μια μορφή ακραίου μηδενισμού (εκτός βέβαια αν προϋπάρχουν ανατομικά προβλήματα).
Η φθορά τώρα της θρησκείας και της κοινωνικής ηθικής στην Αμερική αλλά και στην υπόλοιπη Δύση συνδυάσθηκε με ένα δεύτερο αίτιο παρακμής, την οικονομική αποδυνάμωση έναντι άλλων δυνάμεων (Κίνας, Ινδίας, Ρωσίας κ.λπ.).Η παγκοσμιοποίηση και οι απανωτές κρίσεις των τελευταίων ετών κατέστησαν την Δύση στο σύνολό της -χωρίς εξαιρέσεις πια όπως στο «Μετά την Αυτοκρατορία»- ανίκανη για παράδειγμα να κατασκευάσει τα όπλα και τα πολεμοφόδια τα αναγκαία για την Ουκρανία. Οι Δυτικοί έστειλαν τους Ουκρανούς σχετικά αόπλους στην αποτυχημένη αντεπίθεση τους του καλοκαιριού του 2023.
Το τρίτο αίτιο, πέραν της έκλειψης του προτεσταντισμού και της οικονομικής αποδυνάμωσης, που σχετίζεται με την ήττα της Δύσης είναι η συστράτευση των περισσοτέρων χωρών του κόσμου με την Ρωσία. Ο Παγκόσμιος Νότος, ιδίως, όταν διαπίστωσε ότι η Ρωσία άντεξε το πρώτο σοκ των κυρώσεων κράτησε στάση τουλάχιστον ευμενούς ουδετερότητας απέναντι στην Ρωσία. Οι επιφυλάξεις της Ρωσίας απέναντι στις υπερβολές των δικαιωματιστών έπαιξαν και αυτές τον ρόλο τους, λειτουργώντας σαν η κατ’ εξοχήν ήπια ισχύς της Μόσχας.
Ο Τοντ έχει δίκιο να επισημαίνει ότι η νεωτερικότητα αργοπεθαίνει στα παλαιά της κέντρα ενώ βρίσκει νέα ζωή στην περιφέρεια του πλανήτη. Εκεί η διαδικασία εκσυγχρονισμού και εξατομίκευσης προσλαμβάνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά συνδυαζόμενη με τις ντόπιες ανθεκτικές παραδόσεις. Αλλά κάποτε θα έρθει και η σειρά της περιφέρειας να αναρωτηθεί αν υπάρχει το πέρα από το άτομο.
«Στο μπαλκόνι» (1956). Εικαστική κατασκευή του, Άγγλου σερ, Peter Thomas Blake.
ΠΗΓΗ: Αντίφωνο
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)