Η Πεντηκοστή

«Η Εκκλησία του Χριστού δεν ήταν λιγότερο καθολική την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν ολόκληρη ήταν κλεισμένη μέσα σ’ ένα δωμάτιο της Ιερουσαλήμ, η αργότερα επίσης, όταν οι χριστιανικές κοινότητες δεν ήταν ακόμη παρά μικρές νησίδες κατεσπαρμένες και σχεδόν χαμένες μέσα σ’ ένα ωκεανό ειδωλολατρικής απιστίας και δεισιδαιμονίας»,

Πρωτοπρ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΛΩΡΟΦΣΚΥ. (1999). Το Σώμα του Ζώντος Χριστού. Μια ορθόδοξη ερμηνεία της Εκκλησίας, μτφρ. Ι. Κ. Παπαδόπουλος. Αθήνα: Αρμός, σ. 53.

«Η Άλωση της Πόλης. Μια “έσωθεν” Άλωση;»

H ιστορία της Άλωσης της Κωνσταντινουπόλεως και η σημασία της για την ελληνική εθνική όσο και για την Ευρωπαϊκή Iστορία αλλά, και ο «θρύλος» της Άλωσης είναι θέματα ευρύτερα γνωστά και μελετημένα. Παρά ταύτα η νέα αυτή επιστροφή στο γεγονός των κοσμοϊστορικών διαστάσεων -έτσι το βίωσαν οι σύγχρονοί του σε Δύση και σε Ανατολή! - δεν είναι περιττή. Όχι μόνον ως μνημόσυνο και θρήνος για το Βυζάντιο, που έσβησε στις 29 Μάϊου 1453, όσο και ως αφετηρία «κάθαρσης της μνήμης» μας για το τί έγινε, γιατί έγινε και τί παραλείφθηκε να γίνει. Άλλωστε μπροστά στο φάσμα της οικονομικής χρεοκοπίας της Ελλάδας, όπου όλοι οι Έλληνες είμαστε θύματα αλλά και όλοι θύτες(!), η αναφορά στα έσχατα του Βυζαντίου οφείλει να είναι ένας βαθύτερος προβληματισμός για το έθνος και για την κοινωνία και κυρίως το μέλλον της κοινωνίας των παιδιών μας, (σ. 509).

[…]

Δεν χρειάζεται λοιπόν να καταφύγουμε στον μύθο της Κερκόπορτας και της προδοσίας για να ερμηνεύσουμε το γεγονός της εκπόρθησης των τειχών. Όπως παρατηρεί ένας από τους σύγχρονους των γεγονότων ιστορικούς της αλώσεως, ο Κριτόβουλος, όλα τα άλλα όπλα που διέθεταν οι Οθωμανοί ήταν τελικά περιττά, «των μηχανών το παν κατεργασμένων» [Ξυγγραφῆς Ἱστοριῶν Πρώτη 31, 3], όλα τα έκαναν οι μηχανές, δηλαδή τα κανόνια. Ήταν η πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία των πολέμων που έγινε τέτοιας έκτασης και με τόση καθοριστική επιτυχία χρήση της τεχνολογίας των πυροβόλων. Είχαν λοιπόν οι Οθωμανοί απόλυτη και καταλυτική υπεροπλία.

Αλλά και σε άλλα επίπεδα, πέραν του στρατιωτικού, η κατάσταση για τους Βυζαντινούς δεν ήταν καλύτερη. Καταρχήν υπήρχε εμφανής έλλειψη πολιτικής και κοινωνικής συνοχής, ακόμη και μέσα στην ίδια την αυτοκρατορική οικογένεια. Τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ, τον Παλαιολόγο και Δραγάση, το δεύτερο επώνυμο το όφειλε στη σερβίδα μητέρα του, ανταγωνίζονταν οι δυο από τους αδελφούς του, ο Δημήτριος και ο Θωμάς, άνδρες φιλόδοξοι και πείσμονες, ο πρώτος ήταν ανθενωτικός και φιλικά διακείμενος προς τους Τούρκους και μετά την άλωση τέθηκε υπό την προστασία του Μωάμεθ του Πορθητού· ο δεύτερος, ο Θωμάς, ήταν φιλενωτικός και μετά την άλωση κατέληξε στη Ρώμη υπό την προστασία του πάπα Πίου Β΄. Οι δυο αδελφοί του βασιλέως είχαν λοιπόν αναλάβει από ένα μέρος της εξουσίας στο Δεσποτάτο του Μορέως, έριζαν όμως διαρκώς μεταξύ τους και ενδιαφέρονταν για τα προσωπικά τους συμφέροντα, ακόμη και σε βάρος της κεντρικής αυτοκρατορικής κυβέρνησης, έτοιμοι για συνεννοήσεις και συμμαχίες, ακόμη και με τον εχθρό. Είχαν μάλιστα παλαιότερα προσπαθήσει ανεπιτυχώς να ανατρέψουν τον νόμιμο αυτοκράτορα και να καταλάβουν την εξουσία στην πρωτεύουσα με πραξικόπημα. Κανένας από τους δυο δεν προσπάθησε να εισέλθει στην πολιορκούμενη βασιλεύουσα, έστω με λίγους άνδρες της προσωπικής του φρουράς, για να υπερασπισθεί την Πόλη, όταν εκείνη αντιμετώπιζε τον έσχατο κίνδυνο, (σ. 512)

[…]

Αυτό είναι και το σημείο αφετηρίας διαχρονικά σε ώρα μνήμης. Βλέποντας τα πραγματικά γεγονότα με μάτια καθαρά, χωρίς φακούς που ωραιοποιούν το παρελθόν, δηλαδή μέσα από μια διαδικασία «κάθαρσης της μνήμης» μπορούμε να αντλήσουμε διδάγματα, όσο βέβαια διδάσκει η ιστορία, τόσο από τον ηρωισμό των μαρτύρων του γένους όσο και από την αδυναμία και ανικανότητα των πρωταγωνιστών του δράματος να αρθούν πάνω από τα προσωπικά τους συμφέροντα και πάνω από τα τεχνητά αδιέξοδα που έθετε η τραγική συγκυρία, στην οποία είχε περιπέσει το γένος, τα οποία πυροδοτούσαν οι διαφωνίες με τη δυναμική της μοιραίας (αυτό)καταστροφής, (518).

ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΧΡΥΣΟΣ. «Η Άλωση της Πόλης. Μια “έσωθεν” Άλωση;», στο: Academia

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, «Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος ο αυτοκράτωρ των Ελληνορωμαίων εξέρχεται άτρομος εις την μάχην το 1453 Μαΐου 29».

Annie Lennox... από μια πολύ καλή δεκαετία!

ΠΗΓΗ: Annie Lennox

Το μυστικό της Μουσέτ

GEORGE BERNANOS. (2026). Νέα ιστορία της Μουσέτ, μτφρ. Ιωάννα Καπετάνου, επίμετρο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Αθήνα: Άρτος Ζωής.

«Η περιφρόνηση είναι ένα συναίσθημα που αγνοεί πλήρως, γιατί το φαντάζεται αφελώς εκτός των δυνατοτήτων της. Δεν το σκέφτεται περισσότερο από ό,τι τα άλλα αγαθά, τα πιο υλικά, αυτά που προορίζονται για τους πλούσιους και ισχυρούς τούτου του κόσμου. Θα ήταν μεγάλη έκπληξη αν, παραδείγματος χάρη, κάποιος της αποκάλυπτε ότι περιφρονεί την Κυρία· η ίδια πιστεύει απλώς ότι επαναστατεί απέναντι σε μια τάξη πραγμάτων που ενσαρκώνει η δασκάλα. “Έχετε απαράδεκτο χαρακτήρα!”, φωνάζει μερικές φορές η Κυρία. Εκείνη δεν της πάει κόντρα. Δεν ντρέπεται περισσότερο γι’ αυτό απ’ ό,τι για τα τρύπια της ρούχα. Εδώ και καιρό θρέφει την αυταρέσκειά της με το να προκαλεί την περιφρόνηση των συμμαθητριών της και τα πειράγματα των αγοριών, επιδεικνύοντας μια επιθετική αδιαφορία. Πόσες φορές, το πρωί της Κυριακής, όταν η μητέρα την έστελνε στο χωριό ν’ αγοράσει το λαρδί της εβδομάδας, περπατούσε επίτηδες μέσα στις λακκούβες για να φτάσει λασπωμένη στην πλατεία την ώρα που ο κόσμος έβγαινε από τη λειτουργία… και τότε ξαφνικά…» (σ. 39).

«Πράγματι ο Μπερνανός μιλάει, όπως προαναφέραμε, για αποκάλυψη ενός μυστικού, χωρίς να ορίζει το περιεχόμενό του. Ποιο μπορεί να είναι το περιεχόμενο αυτής της αποκάλυψης; Ποιο να είναι άραγε το μυστικό που η αποκάλυψή του την αναστατώνει; Η φωνή που μιλάει στην καρδιά της Μουσέτ τούτη την έσχατη ώρα είναι συγκεχυμένη, “ένας συγκεχυμένος ψίθυρος, ένα μουρμουρητό που ολοένα εξασθενούσε. Μετά, σώπασε εντελώς” (σ. 155). Τίποτε δεν μπορούμε να υποθέσουμε για αυτή τη φωνή, αν η λέξη “φωνή” είναι η σωστή λέξη (σ. 155). Μπορεί να είναι η φωνή εκείνου του νεκρώσιμο τραγουδιού, που πρόφερε το όνομά της (σ. 76). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην ταινία του Μπρεσόν ο θάνατος της Μουσέτ είναι λυτρωτικός με την απολύτως χριστιανική σημασία της λέξης. Ομολογώ πάντως ότι προσωπικά δεν μπορώ να βρω στη νουβέλα στηρίγματα για να αποδεχτώ, όπως πολύ θα το ήθελα, ότι ο θάνατός της αποτελεί λύτρωση και σωτηρία, ότι δηλαδή, όπως ακριβώς συνεχίζει το Magnifical, ο Θεός respexit humilitatem ancilae suae (επέβλεψεν επί τη ταπείνωσιν της δούλης αυτού). Το μόνο που μπορώ είναι να μείνω στην αρχική προσευχή του Μπερνανός (σ. [7]), να σκεπάσει ο Θεός με το έλεός του τη μικρή Μουσέτ, που έζησε τη σύντομη ζωή της μέσα σε τραγική μοναξιά, το ίδιο και ή άλλη, την πρώτη, που πρόσφερε τη ζωής της στον Σατανά, μα και κάθε άλλη Μουσέτ του άδικου τούτο κόσμου». Σταύρος Ζουμπουλάκης· απόσπασμα από το επίμετρο, σσ. 177-178.

Τα παιδιά χρειάζονται Ψυχολόγους. Φευ!

Χαμογελαστή, μακιγιαρισμένη, καλοχτενισμένη και καλοντυμένη η Υπουργίνα ΠΑΙΔΕΙΑΣ, στέλνει το μήνυμά της για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Τα παιδιά χρειάζονται ψυχολόγους: Σοφία Ζαχαράκη: Ολοήμερη ψυχολογική υποστήριξη στους υποψήφιους την περίοδο των Πανελλαδικών εξετάσεων. Αυτά εν έτει 2026, όπου το σχολείο έχει αντικατασταθεί από το φροντιστήριο. Μέχρι και φροντιστηριάρχες, εχθές, εδώ στη Μυτιλήνη, σε τοπικό τηλεοπτικό κανάλι, έδιναν οδηγίες για το ΠΩΣ, τον ΤΡΟΠΟ, που ΠΡΕΠΕΙ να γράψουν οι υποψήφιοι. Αλλά κι ο ΑΝΤ1, καθώς φαίνεται, νοιάζεται για τους υποψήφιους. Φευ! Για να μην παρεξηγηθώ, δεν μέμφομαι ούτε τα βάζω με τους ψυχολόγους. Απλά, τονίζω αυτό που, όσοι είμαστε στο χώρο της εκπαίδευσης, το έχουμε ξεχάσει ή το έχουμε βάλει στα αζήτητα: Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν! Αυτό γράφει ένας ψυχολόγος, ο Νίκος Σιδέρης. Και δεν θέλουν μόνο γονείς, θέλουν και ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ! Α.Ι.Κ.

ΠΗΓΗ: Μεταίχμιο

Προσοχή... αρχίζουν οι Πανελλαδικές Εξετάσεις!

Διαβάζω τις ευχές στελεχών της εκπαίδευσης και Ενώσεων & Κηδεμόνων προς τους υποψήφιους μαθητές των Πανελλαδικών Εξετάσεων και αναρωτιέμαι σε τι είδους παιδιά απευθύνονται. Νομίζουν πως τα ευχολόγιά τους έχουν ουσιαστικό παιδαγωγικό περιεχόμενο; Ας είμαστε ειλικρινείς: αυταπατώνται όσοι πιστεύουν πως τα «κηρύγματά τους» πιάνουν τόπο στις ψυχές των υποψηφίων. Κανένα «κήρυγμα» δεν κάνει λόγο για μόρφωση και παιδεία των υποψηφίων που, ύστερα από δωδεκαετή εκπαίδευση, ονειρεύονται σπουδές και πανεπιστήμια για να αλλάξει κάτι στη ζωή τους. «Εκείνο που είναι το σημαντικότερο σαυτή τη μόρφωση είναι να σχηματίζουν τα παιδιά γενικές ιδέες που να συντρέχουν όλες σένα σύστημα, σε μια θεωρία της ζωής και του κόσμου. Βέβαια η ζωή θα συμπληρώσει, ημπορεί και ναλλάξει μερικές απ’ αυτές, μα η παιδεία η φιλοσοφική πρέπει αυτό να δώσει». «Ψιλά γράμματα», θα μου πείτε, αυτά που έλεγε ο Δημήτρης Γληνός. Κι όμως, αυτά έχουν προτεραιότητα. Γιατί; Διότι «η εκπαίδευσις είναι οργάνωσις υπηρετική της ζωής. Το non scole sed vitae discimus έπρεπε να παραμένη πάντοτε το υπέρτατον δόγμα εν τη παιδεία», ξανά ο Γληνός· [διατηρώ την ορθογραφία του συγγραφέα].  Τώρα τι είναι το «non scole sed vitae discimus»; Εξηγώ: «Δεν μαθαίνουμε για το σχολείο, αλλά για τη ζωή». «Ψιλά γράμματα»… για λίγους μόνο… Ευτυχώς. Α.Ι.Κ.

Βασίλειος Χατζής. Ιβίσκος. ΠΗΓΗ: paletaart – Χρώμα & Φώς

«Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον σύγχρονο κόσμο»

ΠΗΓΗ: Θεολογία και Πολιτισμός