Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ
Η έμπτερη (με φτερά) παράσταση του Ιωάννη Προδρόμου για την οποία ο Ζήσιμος Λορεντζάτος υποστήριζε ότι στην εικονογραφία πρώτη φορά παρουσιάζεται στην εποχή της Τουρκοκρατίας, «για να καθιερώσει μυστικά το γενικό αίτημα της ελευθερίας», συγκινούσε ιδιαίτερα τον Φώτη Κόντογλου. Στο τρίτο τόμο των έργων με τίτλο Πονεμένη Ρωμιοσύνη, γράφει πως στα «χρόνια της λεγόμενης παρακμής, αγράμματοι καλόγεροι και λαϊκοί ζωγράφοι φτιάξανε εικονογραφικούς τύπους, όπως τους λένε, πολύ σπουδαίους και σύμβολα πιο βαθιά από πολλά που ‘χανε δημιουργηθεί πρωτύτερα. Για παράδειγμα φέρνω τον άγιο Ιωάννη Πρόδρομο, που τον παρασταίνουνε σαν ξωτικό όρνιο, μαύρο και με ψιλά ποδάρια, με κεφάλι αναμαλλιασμένο, σα ληστή ή αρματολό, με κάτι φοβερές φτερούγες. Στέκεται ανάμεσα σε δύο άγριες ράχες από στουρνατόπετρα, έχοντας γερμένο το κορμί του κατά μπρος. Με το ‘να χέρι του ανασηκωμένο ψηλά, μιλάει στο Χριστό, που προβάλλει μέσ’ από τον ουρανό. Στα ποδάρια του, μέσα σε μια λεκάνη, είναι κομμένο κεφάλι του· και κείνο δείχνοντας του Χριστού, του λέγει το παράπονό του, γραμμένο σ’ ένα χαρτί που κρατάει από τ’ άλλο χέρι: “Βλέπεις Γυιέ του Θεού, τι παθαίνουνε όσοι ελέγχουνε τα σφάλματα εκείνων που δεν παραδέχουνται τα λάθη τους! Κοίταξε το κεφάλι μου, ο Ηρώδης μού το ‘κοψε για σένα!” Αυτό το παράξενο φτερωτό πλάσμα σε καρφώνει στον τόπο. Κατά την ιδέα μου, σπάνια άνθρωπος φτιάχνει δημιουργήματα με τέτοιο βάθος».
Όμως, αυτή η πληροφορία και ερμηνεία είναι εσφαλμένη. Γι’ αυτή κάνει λόγο ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, στο βιβλίο του: Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ως άγγελος. Οι θεολογικές προϋποθέσεις της φτερωτής απεικόνισής του, εκδόσεις Δόμος, Αθήνα 1992. Αξίζει κανείς να το διαβάσει ούτως ώστε να έχει ολοκληρωμένη εικόνα όχι μόνο για το πότε στις εικονογραφικές παραστάσεις ο Ιωάννης ο Πρόδρομος παρουσιάζεται με φτερά αλλά και βάση ποιας αγιογραφικής και πατερικής παράδοσης απεικονίζεται με αυτόν τον τρόπο.
Το βιβλίο του Σταύρου Ζουμπουλάκη είναι δυσεύρετο και εξαντλημένο από τον εκδότη, τον ιστορικό εκδοτικό οίκο Δόμο. Ωστόσο, ο αναγνώστης μπορεί να το βρει και να το διαβάσει στην Ορθόδοξη Θεολογική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος
Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος στον Άγιο Νικόλαο Ορφανό. Θεσσαλονίκη.
