Η Παιδεία υπό κατάρρευση

Γράφει ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Ο θάνατος καθηγήτριας σε Γενικό Λύκειο της Θεσσαλονίκης από εγκεφαλικό επεισόδιο σχολιάστηκε έντονα πανελληνίως, καθώς μήνα προηγουμένως αυτή είχε υποβάλει αναφορά για να γνωστοποιήσει στην προϊσταμένη της αρχή και στο αρμόδιο υπουργείο ότι η συμπεριφορά κάποιων μαθητών της στο πρόσωπό της ήταν απαράδεκτη. Την είχαν στοχοποιήσει και εκδήλωναν με διάφορους τρόπους την αυθάδειά τους αλλά και την επιθετικότητα εναντίον της. Στα νέα ελληνικά αυτή η συμπεριφορά καλείται μπούλιγκ. Οι τηλεοπτικοί σταθμοί και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης βρήκαν τροφή, για κάποιο διάστημα και εκδηλώθηκε αντιπαράθεση καθώς αντέδρασαν οι γονείς των μαθητών, που κατηγορούνται επιρρίπτοντας ευθύνη στην καθηγήτρια για ανάρμοστη συμπεριφορά έναντι των μαθητών της. Τώρα βέβαια και «κατόπιν εορτής» διατάχτηκε ένορκη διοικητική εξέταση μάλλον χωρίς νόημα πλέον.

Το συμβάν δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία και δεν θα σταθούμε στο αν τον θάνατο προκάλεσε η υπερβολική πίεση που δεχόταν η καθηγήτρια από μέρους μαθητών. Η παιδεία στη χώρα μας νοσεί βαρύτατα, αν δεν είναι πλέον κλινικά νεκρή. Τον Οκτώβριο του 2022 καθηγητής σε Επαγγελματικό Λύκειο είχε υποβάλει την παραίτησή του συνοδεύοντάς την από αιτιολογική έκθεση, η οποία θα έπρεπε να προβληματίσει βαθύτατα τους αρμοδίους, ώστε να λάβουν, επί τέλους, μέτρα. Μεταφέρω αποσπάσματα από την εν λόγω έκθεση.

«Από τη πρώτη στιγμή δε χρειάζεται ιδιαίτερη παρατηρητικότητα ή εμπειρία για να καταλάβει κάποιος πως η κυριαρχία των μαθητών είναι απόλυτη και αρνητική. Είναι φανερό από τη περικυκλωμένη με επιδεικτικά καπνίζοντες μαθητές αίθουσα καθηγητών. Το κάπνισμα είναι ελεύθερο σε όλο το προαύλιο χώρο ενώ κάποιοι καπνίζουν και μέσα στις τάξεις. Μαθητές περιφέρονται παντού όλες τις ώρες και μπαινοβγαίνουν στο σχολείο μιας και η πόρτα δε κλείνει ποτέ. Την ώρα του μαθήματος μπορεί να ακουστούν έντονες συντονισμένες κραυγές και να γίνει κάποιο φιλικό "ντου" από μερίδα μαθητών σε κάποιο άλλο τμήμα. Ο τρόπος επικοινωνίας τόσο μεταξύ των μαθητών αλλά και όσο και απέναντι στους καθηγητές μπορεί στη καλύτερη περίπτωση να αξιολογηθεί ως "αγενής". Τα κινητά είναι σε διαρκή λειτουργία μέσα - έξω από τις τάξεις, τραβώντας βίντεο και τροφοδοτώντας το τικ – τοκ με "κατορθώματα" από την εξουσία που έχουν επιβάλει οι πλέον παραβατικοί, στο σχολικό χώρο, παράδειγμα για άλλους μαθητές άλλων σχολείων… Ούτε λίγο ούτε πολύ θυμίζει περισσότερο σχολική δομή υπό μόνιμη μαθητική κατάληψη. Ακόμα όμως κι αν δεν τα προσέξεις όλα αυτά, οι ίδιοι οι μαθητές σου ξεκαθαρίζουν από την αρχή ποιος κάνει κουμάντο εκεί μέσα και ποια είναι τα δικά σου καθήκοντα και υποχρεώσεις, αν θέλεις να επιβιώσεις στο βασίλειο τους. Ως καινούργιος λοιπόν, έπρεπε να μου "σπάσει ο τσαμπουκάς εξ αρχής" και να καταλάβω που βρίσκομαι. Έτσι κατά τηn πρώτη εμφάνιση μου στο μοναδικό τμήμα Α΄ τάξης αντιμετώπισα μια συνεννοημένα εξωφρενική κατάσταση. Μαθήτριες, εκ περιτροπής έρχονταν και κάθονταν στην έδρα, βάζαν τα πόδια τους πάνω στα θρανία, όλοι άλλαζαν θέσεις, η πόρτα ανοιγόκλεινε συνεχώς και κοπανιόταν με δύναμη, κόσμος μπαινόβγαινε, φωνές ουρλιαχτά και κινητά».

Σε άλλο σημείο της έκθεσης έγραφε: «Ενώ καθόμουν στο γραφείο των καθηγητών ήρθε απειλητικός εξωσχολικός "νταής" και προσπάθησε να με εκφοβίσει. Φώναζε "ποιος είναι αυτός ο μάγκας που βγάζει έξω επειδή έχουν κινητά" ή κάτι παρόμοιο. Του είπα "εγώ είμαι". Μου λέει "βγες έξω" και βγήκα. Μου λέει "εσύ έβγαλες έξω τη κοπέλα μου;' και ήρθε και κόλλησε στη κυριολεξία τη μύτη του στη μύτη μου». Επρόκειτο για "εξωσχολικό ενήλικα και σεσημασμένο, γνωστό στην αστυνομία και πρώην μαθητή του "σχολείου". Ο νταής απομακρύνθηκε βρίζοντας το Λυκειάρχη και το σχολείο αλλά παρέμεινε στο χώρο του σχολείου όπου να σημειώσω, βρίσκεται καθημερινά». Και σε άλλο πρόσθετε: «Στη συνέχεια είχα μάθημα για πρώτη φορά στο Β΄ Πληροφορικής το χειρότερο κατά γενική ομολογία, όπως επεσήμανα προηγουμένως, τμήμα του ΕΠΑΛ. Τα παιδιά αυτά είχαν αφηνιάσει. Θα έλεγα πως πρόκειται για τον πυρήνα της "παραβατικής κυβέρνησης" που έχουν εγκαταστήσει. Ο τρόπος που έληξε το επεισόδιο με τον εξωσχολικό δεν τους είχε iκανοποιήσει. Με απειλούσαν για το αμάξι μου και μου ‘λέγαν πως με περιμένει ο εξωσχολικός να με δείρει. Ταυτόχρονα κοπανούσαν θρανία, καρέκλες και κυρίως στρίγγλιζαν όλοι μαζί, πράματα που κάνουν σχεδόν κάθε μέρα. Έφυγα από το τμήμα. Ήταν προφανές πως ΄θέλαν να με κάνουν να χάσω τη ψυχραιμία μου να κάνω κάποια λάθος κίνηση για να μου ορμήσουν, να με βιντεοσκοπήσουν και φυσικά βάση νομοθεσίας θα την πλήρωνα μόνο εγώ».

Όλα αυτά είναι γνωστά σε γονείς, σε εκπαιδευτικούς αλλά και στο αρμόδιο Υπουργείο. Δυστυχώς δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Τα παιδιά μας έχουν αγριέψει και η ευθύνη βαρύνει όλους μας, οι οποίοι με περισσή υποκρισία φορούμε παρωπίδες, για να τονίζουμε στη συνέχεια ότι δεν υπέπεσαν στην αντίληψή μας. Από τα σχολεία έχει αφαιρεθεί ο σκοπός της παιδείας, που είναι η καλλιέργεια ήθους και φρονήματος. Κατά τη μεταπολίτευση στοχοποιήθηκε η πατροπαράδοτη εκπαίδευση με τον χαρακτηρισμό αυταρχική και προβλήθηκε από κύκλους «προοδευτικών» εκπαιδευτικών η «αντιαυταρχική». Όχι πως όλα, μέχρι τότε, ήταν ιδανικά. Σαφώς και υπήρξαν εκπαιδευτικοί, που αναίτια ή με ασήμαντη αφορμή ξεσπούσαν κατά μαθητών. Αλλά οι άτακτοι δεν ρύθμιζαν τότε τον τρόπο διεξαγωγής του μαθήματος. Υπήρχε σεβασμός έναντι των εκπαιδευτικών, που στη μεγάλη τους πλειοψηφία είχαν συνείδηση του καθήκοντός τους.

Το ιδεολόγημα του «δικαιωματισμού», που διαχύθηκε στην κοινωνία, άλλαξε τη δομή της οικογένειας, του σχολείου, της κοινωνίας. Οι γονείς έχοντας υιοθετήσει αρρωστημένες αντιλήψεις περί διαπαιδαγώγησης των παιδιών, δεν θέλουν πλέον να ακούσουν ότι παιδί τους δέχθηκε παρατήρηση. Θεωρούν μεγάλη προσβολή να κληθούν στο σχολείο για ενημέρωση επί της συμπεριφοράς του. Και όχι μόνο υπερασπίζονται με θράσος τον «κανακάρη» τους, αλλά και φθάνουν κάποιοι στο σημείο να απειλούν τον εκπαιδευτικό, που έκανε την παρατήρηση σ’ αυτόν.

Η Πολιτεία, η οποία παρέλαβε πλέον τη σκυτάλη από τους «προοδευτικούς» εκπαιδευτικούς, με εγκυκλίους απαιτεί οι εκπαιδευτικοί να είναι προσεκτικοί στη συμπεριφορά τους. Δεν τους καλύπτει ακόμη και σε περιπτώσεις, που έχουν καταφανώς δίκαιο, όταν θρασείς γονείς ζητούν την τιμωρία αυτού που προσέβαλε τον «κανακάρη» τους. Και καθώς τα κοινωνικά ήθη έχουν μεταβληθεί προς το χειρότερο πολλοί εκπαιδευτικοί σιωπούν, ανεχόμενοι την κατάσταση, η οποία επιδεινώνεται από έτος σε έτος, με το σκεπτικό: «Γιατί να μπλέξω; Εγώ θα βγάλω το φίδι από την τρύπα;». Και το κακό εντείνεται και διαχέεται από τις σχολικές αίθουσες, όπου η τρομοκράτηση λόγω και έργω των ασθενεστέρων μαθητών, στην κοινωνία. «Συμμορίες» ανηλίκων με σουγιάδες και άλλα φονικά εργαλεία δρουν τα βραδινά στα μεγάλα αστικά κέντρα. Και μετά από κάθε συμβάν οι «εισαγγελείς» της μικρής οθόνης εξαπολύουν μύδρους κατά παντός υπευθύνου εξαιρώντας τους εαυτούς τους! Η Πολιτεία δείχνει να θορυβείται και διαβεβαιώνει ότι θα λάβει μέτρα, αλλά δεν έχει την πρόθεση καθώς γνωρίζει ότι τάχιστα θα λησμονηθεί το θλιβερό συμβάν. Ίσως να είναι πλέον αργά να λάβει υπό τις συνθήκες που έχουν επικρατήσει.

Καλό είναι να συνειδητοποιήσουν πρώτοι οι γονείς ότι η υπεράσπιση ατάκτων τέκνων τους θα έχει πρωταρχικά συνέπειες στους ίδιους. Καλό είναι να συνειδητοποιήσουν οι οπαδοί της «αντιαυταρχικής» εκπαίδευσης εκπαιδευτικοί ότι έχουν μεγάλη ευθύνη για το κατάντημα, καθώς και η Πολιτεία, που υιοθέτησε τις απόψεις τους.

Όλοι μαζί οι εκπαιδευτικοί πρέπει να δώσουν αγώνα για την προσωπική τους αξιοπρέπεια. Δεν αρκούν οι κινητοποιήσεις για αύξηση του όντος γλίσχρου μισθού, ένδειξη απαξίωσής τους από μέρους της Πολιτείας και της κατάργησης του «θεσμού» των αναπληρωτών. Μεγάλη μερίδα του κοινωνικού συνόλου διατηρεί τον σεβασμό στο πρόσωπό τους και αναγνωρίζει το έργο τους. Αυτοί θα τους στηρίξουν στον αγώνα. Καιρός για δράση, ώστε να επανέλθει η παιδεία στα σχολεία της χώρας.

ΠΗΓΗ: Αντίφωνο

Ιθαγενείς ανήλικοι, μέτοικοι ενήλικες στον ψηφιακό κόσμο

Της ΝΤΙΝΑΣ ΔΑΣΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ

Λίγες μέρες μετά την ιστορική απόφαση του δικαστηρίου στο Λος Άντζελες που αποφάνθηκε πως οι πλατφόρμες Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που να γίνονται εθιστικές κι ενώ μια σειρά από κυβερνήσεις εξετάζουν το ενδεχόμενο να απαγορεύσουν την πρόσβαση των ανηλίκων σε αυτές, συζητάμε με την δικηγόρο και πρ. Συνήγηρο του Παιδιού Θεώνη Κουφονικολάκου και τον ψυχίατρο Γιώργο Νικολαϊδη, διευθυντή της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού. Πως ακριβώς οι κοινωνίες μας προστατεύουν τους ιθαγενείς μεν, λιλιπούτειους δε κατοίκους του ψηφιακού κόσμου;

«Εθισμένα δεν ξέρω, κολλημένα σίγουρα» – έτσι περιγράφει τα δυο παιδιά της η Ελένη, ενώ τα 12χρονα δίδυμά της από τη γωνία του σαλονιού δεν καταδέχονται καν να μπουν στη συζήτησή μας. Τα παιδιά της δεν έχουν λογαριασμούς στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, ωστόσο χρησιμοποιούν ολημερίς τα τάμπλετ τους – ενίοτε και ολονυχτίς. «Κάνουμε αγώνα για να τα βγάλουμε στον έξω κόσμο, για να παίξουν στη γειτονιά. Για να διαβάσουν κανένα βιβλίο δεν το παλεύουμε πια, έχουμε παραιτηθεί. Δεν ξέρω αν είμαι υπερ ή κατά της απαγόρευσης πρόσβασης στα ΜΚΔ για τα παιδιά, δεν είμαι σίγουρη ότι θα λειτουργήσει. Ωστόσο, είμαι σίγουρη ότι κάτι δεν κάνουμε καλά εμείς οι μεγάλοι. Νομίζω ότι βολευτήκαμε κάπου κι εμείς οι γονείς με την οθόνη – νταντά και κάπου θα το πληρώσουμε».

Οι προβληματισμοί δεν είναι μονάχα της Ελένης – οι περισσότεροι γονείς μάλλον στέκουν αμήχανοι απέναντι σε αυτόν τον φοβερό τεχνολογικό κόσμο, εντός του οποίου οι ίδιοι είναι μέτοικοι, τα παιδιά τους ωστόσο είναι ντόπιοι. Έναν κόσμο που όπως ο πραγματικός είναι γεμάτος ευκαιρίες, προκλήσεις, αλλά και σοβαρούς κινδύνους. Απέναντι σε αυτούς η Αυστραλία πρώτη τον περασμένο Δεκέμβριο θεσμοθέτησε την καθολική απαγόρευση πρόσβασης σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Μια σειρά από χώρες σε όλον τον κόσμο εξετάζουν ανάλογες απαγορεύσεις – μεταξύ αυτών και η Ελλάδα. Ωστόσο, αν κανείς ρωτήσει εφήβους θα διαπιστώσει πως μάλλον ισχύει το παλιό ρητό «όσο υψώνονται οι φράχτες τόσο βελτιώνονται οι άλτες».

Τόσο η θεσμοθέτηση περιορισμών όσο και η απόφαση του δικαστηρίου στο Λος Άντζελες (που από σειρά αναλυτών χαρακτηρίστηκε ιστορική) θέτουν μια σειρά από πολύ σοβαρά ερωτήματα για την ίδια την αρχιτεκτονική του διαδικτύου, τον έλεγχο και την λογοδοσία των big tech εταιριών, την φύση του ίντερνετ και τον πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό έλεγχό του. Εστιάζοντας ωστόσο στο πιο κρίσιμο ερώτημα, που είναι η προστασία των παιδιών είναι άραγε οι απαγορεύσεις και οι ηλικιακοί περιορισμοί το εργαλείο για να τα προστατεύσουμε;

Μετά την θεσμοθέτηση της απαγόρευσης στην Αυστραλία, η UNICEF σε ανακοίνωσή της τονίζει πως «οι απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνοδεύονται από τους δικούς τους κινδύνους και μπορεί ακόμη και να γυρίσουν μπούμερανγκ». Θυμίζοντας πως «για πολλά παιδιά, ιδιαίτερα εκείνα που είναι απομονωμένα ή περιθωριοποιημένα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι μια σανίδα σωτηρίας για μάθηση, σύνδεση, παιχνίδι και αυτοέκφραση», η UNICEF προτρέπει τις κυβερνήσεις, τις ρυθμιστικές αρχές και τις εταιρείες τεχνολογίας να συνεργαστούν με τα παιδιά και τις οικογένειες για να δημιουργήσουν έναν ψηφιακό χώρο που να είναι ασφαλής, χωρίς αποκλεισμούς και με σεβασμό στα δικαιώματα των παιδιών. «Οι γονείς έχουν κρίσιμο ρόλο, αλλά επί του παρόντος καλούνται να κάνουν το αδύνατο για να προστατεύσουν τα παιδιά τους στο διαδίκτυο: να παρακολουθούν πλατφόρμες που δεν σχεδίασαν, αστυνομικούς αλγόριθμους που δεν μπορούν να δουν και να διαχειρίζονται δεκάδες εφαρμογές όλο το εικοσιτετράωρο», δήλωσε η UNICEF.

Εστιάζουμε στην καταστολή και όχι στην πρόληψη και τη φροντίδα. (Θεώνη Κουφονικολάκου, δικηγόρος, πρ. Συνήγορος του Παιδιού).

«Υπάρχει μια πλευρά στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης που επιβαρύνει την αυτοεκτίμηση των παιδιών ή τα εκθέτει σε επιβλαβές κι επικίνδυνο περιεχόμενο, σε εκφοβισμό, σε fake news, σε ανήθικο μάρκετινγκ. Η Επιτροπή Προστασίας Ανηλίκων Καταναλωτών που έχει ως σκοπό την προάσπιση της ψυχικής υγείας των ανηλίκων από εμπορικές πρακτικές, προϊόντα και περιεχόμενο, έχει επισημάνει ότι τα παιδιά βομβαρδίζονται από εμπορικά ερεθίσματα που τα καλούν σε μίμηση του ρόλου των ενηλίκων και σε σεξουαλικής φύσης συμπεριφορές, προωθώντας έτσι τη συρρίκνωση της παιδικής ηλικίας κι αυτό αυξάνει την πιθανότητα έκθεσης των παιδιών σε κίνδυνο και υπονομεύει την ανάπτυξή τους. Ενώ όμως το μέτρο της απαγόρευσης πρόσβασης των ενηλίκων στα ΜΚΔ είναι ιδιαίτερα δημοφιλές πολιτικά κι έχει επικοινωνιακό προβάδισμα, δεν είναι καθόλου εξασφαλισμένη η αποτελεσματικότητά του.

»Δυστυχώς, σε όλη αυτή τη συζήτηση στην Ελλάδα, παραβλέπουμε την οπτική των ίδιων των παιδιών και δεν έχουμε διαβουλευτεί μαζί τους μέχρι σήμερα, όπως προβλέπει η Σύμβαση. Στην Αυστραλία, σε μια μεγάλη έρευνα σε 17.000 ανηλίκους κάτω των 15 ετών, τα παιδιά σε ποσοστό 72% απάντησαν ότι το μέτρο της απαγόρευσης δεν θα είναι αποτελεσματικό. Πράγματι, υπάρχουν φόβοι ότι τα παιδιά θα στραφούν σε λιγότερο ρυθμιζόμενες πλατφόρμες, σε κρυφές on line κοινότητες ή σε άλλες – πιο σκοτεινές κι επικίνδυνες – πρακτικές ώστε να παρακάμψουν με κάποιο τρόπο την απαγόρευση.

»Η απαγόρευση, πέρα από τις επιφυλάξεις ως προς την αποτελεσματικότητά της, δεν αρκεί. Χρειάζεται ένα εκπαιδευτικό σύστημα που να εστιάζει πολύ περισσότερο από ό,τι σήμερα στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της συναισθηματικής νοημοσύνης ώστε να θωρακίζει τα παιδιά από επικίνδυνες πρακτικές με τις οποίες θα έρθουν σε επαφή. Απαιτείται ένα ολιστικό σύστημα πλαισίωσης και υποστήριξη των οικογενειών ώστε να ενθαρρύνονται στην δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης με τα παιδιά. Απαιτείται επιπλέον, πολύ περισσότερη ευαισθητοποίηση των γονέων στο επίπεδο της πρόληψης˙ ας μην ξεχνάμε πως οι πρώτοι που δίνουν πρόσβαση σε χρήση ηλεκτρονικών συσκευών σε παιδιά μικρής ηλικίας είναι οι ίδιοι οι γονείς.

»Τα σοβαρά κενά στο εκπαιδευτικό σύστημα και στο σκέλος των υπηρεσιών στήριξης δεν επιτρέπουν ιδιαίτερη αισιοδοξία. Το ελληνικό κράτος φαίνεται να έχει πλήρως ενστερνισθεί την «πατρική» του λειτουργία με απαγορεύσεις και αυστηροποιήσεις, αλλά δεν αποδίδει καθόλου ως προς την αντίστοιχη «μητρική». Έχουμε μια δομική ασυμμετρία, εστιάζουμε συνεχώς στο κατασταλτικό σκέλος κι απουσιάζουν τα αντανακλαστικά της πρόληψης και της σταθερής φροντίδας της οικογένειας και του παιδιού. Ακόμα και σε αυτό το κομμάτι των περιορισμών είναι πολύ ενδιαφέρον ότι ασχολούμαστε μόνο με την πρόσβαση των παιδιών στα ΜΚΔ και όχι με την έκθεσή τους σε αυτά. Ο Συνήγορος έχει επανειλημμένα εκφράσει τον προβληματισμό του για τη συνεχή χρήση οπτικοακουστικού υλικού που αφορά τα παιδιά από τους ίδιους στους γονείς τους. Μιλάμε για παιδιά influencers, που είναι εκτεθειμένα κάθε μέρα και μεγαλώνουν με μια κάμερα πάνω από το κεφάλι τους με άγνωστες επιπτώσεις στην αυτοεικόνα τους και την ανάπτυξή τους.

»Σύμφωνα με έρευνα που έγινε στην Αγγλία, η εικόνα του μέσου παιδιού έχει εκτεθεί πάνω από 1300 φορές στο διαδίκτυο πριν το παιδί φτάσει στα 13 του χρόνια. Αυτές οι εικόνες και τα βίντεο δεν είναι δυνατόν να αφαιρεθούν˙ όποιος θέλει κακόβουλα να ανατρέξει σε αυτό το υλικό μπορεί να το πράξει ανά πάσα στιγμή. Μέσω του ψηφιακού αποτυπώματος του παιδιού κι άλλες πληροφορίες του είναι διαθέσιμες σε τρίτους. Το πρόβλημα γίνεται πολύ μεγαλύτερο όταν οι γονείς εξασφαλίζουν εισόδημα μέσω της έκθεσης των παιδιών τους, διότι εδώ ελλοχεύει και το στοιχείο της εκμετάλλευσης».

Μια βολική μετωνυμία, μια κίβδηλη υπόσχεση. (Γιώργος Νικολαϊδης, ψυχίατρος, διευθυντής της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού).

«Το σκεπτικό διαφόρων χωρών οι οπόοίες πολύ εσχάτως προβαίνουν στην απαγόρευση πρόσβασης των ανηλίκων σε κάποια Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης είναι τουλάχιστον ονομαστικά η προστασία των ανηλίκων – και λέω «ονομαστικά» γιατί ο τρόπος που έχει εφαρμοστεί το μέτρο αυτό ή κάτι που επιγράφεται έτσι στη δημόσια σφαίρα σε χώρες όπως η Αυστραλία, πολύ απέχει από το να στοχεύει όντως στην προστασία των ανηλίκων. Μένει να δούμε τι και με ποιο τρόπο θα εφαρμόσει η ελληνική κυβέρνηση – αν πάντως υιοθετήσει το μοντέλο της Αυστραλίας, που ήταν η πρώτη που εφήρμοσε ένα τέτοιο μοντέλο, παρά την επίκληση της ασφάλειας των παιδιών, πρακτικά η νομοθεσία δίνει απεριόριστη ελευθερία στους παρόχους των ΜΚΔ και άλλων ψηφιακών πλατφορμών.

»Με το πρόσχημα της προστασίας των ανηλίκων και παραιτούμενο το κράτος από το δικαίωμά του να ελέγχει τι γίνεται στον ψηφιακό κόσμο, αναθέτει την ευθύνη της «αστυνόμευσής» του στους παρόχους, δίνοντάς τους πλήρη ελευθερία να κάνουν ό,τι θέλουν για να εντοπίσουν ποιος είναι παιδί, χωρίς καμία δυνατότητα ελέγχου των αποφάσεών τους, χωρίς καμία υποχρέωσή τους να δίνουν καν στις Αρχές του κράτους τους αλγόριθμους που χρησιμοποιούν.

»Στην Αυστραλία υπάρχουν φωνές που κριτικάρουν πολύ έντονα αυτά τα μέτρα: πρώτον γιατί το ότι απαγορεύεται η πρόσβαση σε κάποια ΜΚΔ αφήνει ελεύθερο το χώρο οι ανήλικοι να πάνε σε άλλου τύπου πλατφόρμες, μικρότερες και άρα περισσότερο ανεξέλεγκτες – άλλωστε όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι η θυματοποίηση των ανηλίκων στο διαδίκτυο συντελείται πολύ περισσότερο στα τσατ ρουμ των παιχνιδιών ή σε άλλες άτυπες μορφές ψηφιακής επικοινωνίας. Δεύτερον, γιατί τα μέσα που χρησιμοποιούν οι πάροχοι για να ελέγχουν ποιος είναι ανήλικος αμφισβητούνται ως προς την αποτελεσματικότητά τους. Οι αξιωματούχοι απάντησαν ότι θα πρέπει να περιμένουμε μια δεκαετία ώστε να αξιολογηθεί το αποτέλεσμα των μέτρων.

»Αν δεν θέλουμε να μπούμε σε μια λογική γενικευμένης υποκρισίας όπου θα λέμε ότι τάχα προστατεύουμε τους ανηλίκους ενώ τίποτα δεν θα κάνουμε, πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι τα παιδιά στην εποχή μας είναι πολύ καλύτεροι χρήστες των τεχνολογιών επικοινωνίας και πληροφορικής από τους ενηλίκους. Οι απαγορεύσεις και τα εμπόδια που τους βάζουν οι ενήλικες δεν θα τους πάρουν παραπάνω από μισή μέρα για να τα ξεπεράσουν. Το μεγαλύτερο ανέκδοτο στο χώρο τους διαδικτύου είναι τα προγράμματα γονικού ελέγχου – έχουν ξοδευτεί εκατομμύρια δολάρια για να αγοραστούν και να εγκατασταθούν τέτοια λογισμικά και τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα παιδιά χρειάζονται ελάχιστο χρόνο για να τα παρακάμψουν.

»Φοβάμαι ότι πάμε σε μια ανάλογη κατεύθυνση και νομίζοντας ότι έχουμε προστατεύσει τα παιδιά θα παραγνωρίσουμε τη βασικότερη ανάγκη που έχουν οι ανήλικοι στην εποχή μας – το να τους διδάξουμε πως θα περπατούν με ασφάλεια στον ψηφιακό κόσμο. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που δεν τα κρατάμε στο σπίτι μέχρι να γίνουν 16 ή 18 χρονών, αλλά τα μαθαίνουμε πως να κυκλοφορούν στον φυσικό κόσμο, πως να έχουν κριτήρια, να βλέπουν τον κίνδυνο και να απομακρύνονται, να ζητούν βοήθεια, να πηγαίνουν εκεί όπου υπάρχει ασφάλεια.

»Είναι μια βολική μετωνυμία η απαγόρευση: λέμε στην κοινωνία ότι τάχα μου με έναν τεχνικό τρόπο, με μια απαγόρευση, με ένα κουμπί θα μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε αυτά που δυσκολεύεται να κατακτήσει η σχέση γονιών – παιδιών. Είναι λάθος, είναι μια κίβδηλη υπόσχεση.

»Στην Ευρώπη αυτή τη στιγμή συζητιέται σε πολλές χώρες η απαγόρευση, αλλά ακόμα δεν έχουμε αποτελέσματα από την εφαρμογή κάπου. Όλοι κινούμαστε σε αχαρτογράφητα νερά. Το μοντέλο που προτείνει η κυβέρνηση Μακρόν ουσιαστικά είτε για τα ΜΚΔ, είτε για τις άλλες εφαρμογές – βάζει μια υποχρέωση στους παρόχους ότι δεν πρέπει να δέχονται είσοδο από ανήλικα άτομα, με όποιο τρόπο νομίζουν. Συνήθως αυτό γίνεται από μια τρίτη εταιρεία η οποία ζητά στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ηλικία. Υποτίθεται ότι η εταιρεία δεν κρατά τα δεδομένα, ωστόσο όλοι ξέρουμε ότι το σύγχρονο Ελ Ντοράντο είναι τα προσωπικά δεδομένα. Θα πετιούνται αυτά ή θα κρατιούνται; Υπάρχουν λοιπόν δύο ερωτήματα: αν το διαδίκτυο είναι ιδιωτικό αγαθό ή δημόσιος χώρος. Κι έπειτα, τον όποιο έλεγχο θα τον κάνουν οι ίδιοι οι ιδιώτες ή πρέπει να υπάρχει ένα κοινωνικό μάτι να ελέγχει.

»Στον αντίποδα των απαγορευτικών πολιτικών, θα πρέπει να απαιτήσουν οι κυβερνήσεις, τα κράτη, οι κοινωνίες περισσότερο έλεγχο στο τι κάνουν οι πάροχοι με τους αλγορίθμους τους, πως στήνουν το περιεχόμενό τους και το πως εξαρτιέται ο κόσμος – ανήλικος ή ενήλικος – από τα ΜΚΔ. Και να δώσουμε στα παιδιά την δυνατότητα και την ελευθερία να μας απευθύνονται αν μπλέξουν κάπου. Τα παιδιά που θα ξεγελάσουν το σύστημα της πιστοποίησης ηλικίας και θα μπουν λάθρα σε κάποιο ΜΚΔ, θα είναι πιο δύσκολο να πουν στους γονείς τους ότι έμπλεξαν. Σε άλλες χώρες, όπως οι σκανδιναβικές, στρέφονται σε μαθήματα που προάγουν κοινωνικές κι όχι τόσο τεχνικές δεξιότητες πια».

ΠΗΓΗ: ΚΟΣΜΟΔΡΟΜΙΟ

Some Other Spring!!!

SOURCE: Billie Holiday

Some other spring I'll try to love
Now I still cling to faded blossoms
Fresh when worn, left crushed and torn
Like the love affair I mourn

Some other spring, when twilight falls
Will the nights bring another to me?
Not your kind, but let me find
It's not true that love is blind

Sun shines around me
But deep in my heart it's cold as ice
Love, once you found me
But can that story unfold twice?

Some other spring, will my heart wake?
Stirring to sing love's magic music
Then forget the old duet
Can love with some other spring?

Μύθοι, Τεχνητή Νοημοσύνη και Αθανασία

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΚΟΥΝΕΛΑ

Στην ανθρώπινη ιστορία, οι μύθοι συνυπάρχουν πολλές φορές με την ιστορική πραγματικότητα. Το ένα τροφοδοτεί το άλλο. Και τα δύο είναι αλληλοσυμπληρούμενα στοιχεία και εκ των πραγμάτων αναγκαία μεταξύ τους. Θα ήταν ερευνητικό λάθος αν προσπαθούσαμε να ξεκόψουμε το ένα από το άλλο ταυτίζοντας τον μύθο με το ψέμα και την ιστορία με την αλήθεια.

Ήδη από τα πανάρχαια χρόνια η ιστορία συναντήθηκε με τους αρχέγονους μύθους. Πολλοί δε εξ αυτών συγκλίνουν στην ύβρι την οποία επιφέρει η γνώση στον άνθρωπο, ακολουθούμενη από τη νέμεσι και την τίσι των Θεών ή της φύσης. Δια της γνώσης, σύμφωνα με τους μύθους, ο άνθρωπος γνώρισε τον θάνατο, τον πόνο, την ασθένεια και τα γηρατειά. Δια της γνώσης, επίσης, απομακρύνθηκε από τους Θεούς και τη φύση ακολουθώντας τον δικό του δρόμο της γνώσης η οποία θεοποιεί αλλά και δαιμονοποιεί, «του καλού και του κακού».

Στην Παλαιά Διαθήκη ειδικότερα, ο άνθρωπος προσωποποιούμενος από τον Αδάμ και την Εύα δοκιμάζει τον καρπό από «το δέντρο της γνώσης του καλού και κακού» σπάζοντας τα όρια που του έθεσε ο Θεός και έτσι απομακρύνεται από τον Παράδεισο με άμεση συνέπεια τη γνώση του θανάτου, του πόνου και του κάματου που επιφέρει η καλλιέργεια της γης. Ο αρχέγονος μύθος της Παλαιάς Διαθήκης και η Αγροτική Επανάσταση φαίνεται, κατά τη γνώμη μας, να αλληλοτροφοδοτούνται. Ο άνθρωπος δια της πρώτης μεγάλης Επανάστασης στην ιστορία του γίνεται από καρποσυλλέκτης καλλιεργητής της γης.

Στη συνέχεια, ακολούθησαν και άλλες επαναστάσεις μέχρι να φτάσουμε σήμερα στην Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση (Industry 4.0), την Ψηφιακή Επανάσταση και λίγο πριν την έναρξη της Πέμπτης (Industry 5.0). Έτσι, με την πρώτη επανάσταση εισήλθε στην ιστορία το κακό ενώ με όλες τις επόμενες έως και ειδικά την ψηφιακή ο άνθρωπος προσπαθεί εμμέσως ή αμέσως πλέον να γίνει αθάνατος. Καίτοι οι αρχέγονοι μύθοι προσπάθησαν πρωταρχικώς να προσεγγίσουν την αιτία του θανάτου και του κακού εν γένει, οι σύγχρονοι επιστημονικοί μύθοι απεργάζονται την αθανασία.

Αυτή την αρχέγονη δίψα του ανθρώπου για αθανασία και αιωνιότητα έρχονται να θεραπεύσουν τα σύγχρονα μυθοπλαστικά, αναφορικά με την αθανασία, κινήματα του ψηφιακού υπερανθρωπισμού και του τεχνικού ή του κριτικού μετανθρωπισμού. Ο ψηφιακός υπερανθρωπισμός (digital transhumanism) πρεσβεύει την αναβάθμιση της ανθρώπινης συνθήκης μέσω της γενετικής μηχανικής, της ρομποτικής, της πληροφορικής και της νανοτεχνολογίας. Για τους θιασώτες του, ο θάνατος, ο πόνος, τα γηρατειά και η ασθένεια αποτελούν τεχνικά προβλήματα τα οποία δύναται να εξαλείψει η επιστήμη ως ξένα στοιχεία και μη εναρμονιζόμενα με την ανθρωπότητα.

Από την άλλη, ο τεχνικός μετανθρωπισμός (technical posthumanism) επιθυμεί τη μετεξέλιξη του ανθρώπου από τη βιολογική ανθρωπότητά του στην αμιγώς τεχνική. Κατά τον τεχνικό μετανθρωπισμό, ο άνθρωπος είναι ένα ενδιάμεσο στάδιο στην εξέλιξή του έως να κατορθώσει να γίνει μηχανή και να εκπληρώσει έτσι την αποστολή του για αθανασία, αιωνιότητα και εποικισμό του διαστήματος. Ο δε κριτικός μετανθρωπισμός (critical posthumanism) δεν εστιάζει μόνο στον άνθρωπο αλλά βλέπει ολιστικά τόσο τον ίδιο τον άνθρωπο όσο και τη φύση ως ανάγκη για μετεξέλιξη πέρα από διχαστικούς δυϊσμούς, όπως σώμα/ψυχή, άνθρωπος/φύση ή ύλη/πνεύμα.

Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των κινημάτων είναι η επίκληση στην ανθρώπινη αυτονομία. Ειδικότερα δε ο θάνατος συνιστά για αυτά προσβολή της ανθρώπινης ελευθερίας και προσωπικότητας, απόρροια ίσως και της χριστιανικής διδασκαλίας.

Στον αντίποδα κείται ο ψηφιακός ανθρωπισμός (digital humanism) ο οποίος υποστηρίζει τη χρήση της ψηφιακής, βιοεπιστημονικής και μηχανικής γνώσης για την ανθρώπινη ευδαιμονία με κέντρο πάντα τον άνθρωπο, την ανθρωπινότητα και την ανθρωπότητά του. Στο ίδιο μήκος κύματος εν γένει βρίσκεται και η ορθόδοξη θεολογία η οποία δεν θεωρεί τη σύγχρονη επιστήμη και γνώση a priori κακή. Αντίθετα, όταν αυτή υπερασπίζει τον άνθρωπο και τη φύση τότε δικαιολογεί αυτό για το οποίο υπάρχει. Κατά τη γνώμη μας, η προσπάθεια εξάλειψης του θανάτου με τεχνικά μέσα είναι εξ ορισμού ουτοπική. Ωστόσο, φανερώνει την ανθρώπινη οίηση (άμετρος συγκεκαλυμμένος φόβος του θανάτου) πως με τη δύναμη της επιστήμης μπορεί να λυθεί ακόμη και αυτό το πρόβλημα του θανάτου. Ακόμη όμως και να γινόταν αυτό, τότε ο άνθρωπος θα δημιουργούσε την οντολογική του φυλακή καταργώντας μια για πάντα την ελευθερία του προσώπου του. Εν τέλει, το διακύβευμα δεν (θα πρέπει να) είναι η αθανασία και η αιωνιότητα αλλά η ελευθερία. Η ζωή είναι συνυφασμένη οντολογικά με τον θάνατο, αφού αίτιος τόσο της ύπαρξης όσο και της ανυπαρξίας είναι ο ίδιος ο Θεός (Μάξιμος Ομολογητής). Χωρίς αυτή την οντολογική σύζευξη και ταυτόχρονη διάζευξη, δεν δύναται να υπάρξει ούτε η ελευθερία. Καταργώντας τεχνικά τον θάνατο, καταργείται και η ίδια η ζωή. Άλλωστε, ποια η αξία της ζωής αν δεν μπορεί ο άνθρωπος να τη θυσιάσει αγαπητικά και ελεύθερα και να μετέχει της θυσιαστικής αθανασίας και αιωνιότητας του Θεού και των άλλων ανθρώπων εντός του Μη Όντος; Χωρίς τον θάνατο πώς είναι δυνατόν να πονάς, να χαίρεσαι, να συμπονάς και να αγαπάς έως θανάτου; Αλλά και χωρίς τον θάνατο και τη φθορά πώς δύναται να υπάρξει πρόοδος; Προηγείται, μάλλον, η ελευθερία και έπεται η αθανασία και η αιωνιότητα. Η ελευθερία που σφυρηλατείται διαρκώς από την ανάγκη, το απρόσμενο και την απροσδιοριστία.

ΠΗΓΗ: ΤΟ ΡΟΔΟΝ

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο κ. Χρήστος Γκουνέλας είναι συγγραφέας του ωραίου βιβλίου:

Τεχνητή Νοημοσύνη, Αιωνιότητα και Αθανασία, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2024

Η Μαρία η Αιγυπτία στο έργο του JACQUES LACARRIERE «Οι Ένθεοι»

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Ο Ζακ Λακαριέρ (Λιμόζ 1925 - Παρίσι 2005) είναι γνωστός ελληνιστής συγγραφέας με πολλά βιβλία-του να έχουν μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα, ενώ στη γαλλική ο ίδιος έχει μεταφράσει έργα των Άρη Αλεξάνδρου, Παντελή Πρεβελάκη, Κώστα Ταχτσή, Σπύρου Πλασκοβίτη, Στρατή Τσίρκα, Ανδρέα Φραγκιά, Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, Γιάννη Ρίτσου, Τίτου Πατρίκιου, Μαρίας Λαμπαδαρίδου – Πόθου. Τρία βιβλία του Λακαριέρ, αυτού του «ξένου» που εκτίμησε βαθιά τη φτωχική πλευρά του ελληνικού καλοκαιριού, αναφέρονται στην Ύστερη Αρχαιότητα (μέσα 2ου έως μέσα 8ου αιώνα), όπως εύστοχα έχει χαρακτηρίσει αυτή την περίοδο ο Πίτερ Μπράουν. Το πρώτο αναφέρεται στους Γνωστικούς της Αιγύπτου (εκδ. Χατζηνικολή. Αθήνα: 1975), ενώ το δεύτερο στον μοναχισμό και τους ερημίτες της Αιγύπτου, της Συρίας και της Παλαιστίνης στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες (Οι Ένθεοι. Χατζηνικολή. Αθήνα: 1977)· το τρίτο στην Μαρία την Αιγυπτία (Χατζηνικολή. Αθήνα: 1999). Υπάρχει κι ένα ακόμη, «Η σκόνη του κόσμου» (Χατζηνικολή. Αθήνα: 1999) που είναι ένας ύμνος στην ασκητεία και την αναζήτηση του Θεού. Η «Μαρία η Αιγυπτία», υπό μορφή μυθιστορήματος, αναπλάθει έναν ιστορικό μύθο, το βίο μιας πόρνης στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου η οποία έγινε αγία. Η Μαρία Λαμπαδαρίδου – Πόθου που μετέφρασε τη Μαρία την Αιγυπτία υποστηρίζει πως, «δεν ήταν τυχαίο που ο Ζακ Λακαριέρ σε ολόκληρο το συγγραφικό-του έργο αναζητούσε μια υπερβατική αλήθεια, μια μεταφυσική απόκριση, γέννημα και θρέμμα του δυτικού μηδενισμού αλλά και εραστής των ασκητικών οραμάτων και του θεϊκού παραληρήματος».

Στο βιβλίο του «Οι Ένθεοι» (8ο κεφάλαιο με τίτλο «Πιο κοντά στον ουρανό»), ο Λακαριέρ αφιερώνει τέσσερεις σελίδες στην περίπτωση της Μαρίας της Αιγυπτίας. Το παρακάτω απόσπασμα είναι σημαντικό διότι πέραν του θεολογικού – αγιολογικού ενδιαφέροντος έχει και ιστορικό, από τη «σκοπιά της ιστορίας των θρησκειών» όπως γράφει ο συγγραφέας.

«Στις αρχαίες κιόλας κοινωνίες γνωρίζουμε πως μια γυναίκα είχε δύο μόνο τρόπους να υπηρετήσει ή να προσεγγίσει τους θεούς: με την παρθενία ή την ιερή πορνεία. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, είτε πρόκειται για εντελή διατήρηση (παρθενία) ή για εντελή σπατάλη (πορνεία) της σεξουαλικής ενέργειας, ο δρόμος οδηγεί έξω από τον ανθρώπινο κόσμο, προς τους θεούς και αργότερα προς το Θεό. Η αγία Μαρία η Αιγυπτία είναι συνεπώς μια αρκετά καθαρή περίπτωση ιερής πόρνης του χριστιανισμού. Επίσης, ο συγγραφέας του βίου-της (που έχει γραφτεί κατά πάσα πιθανότητα στις αρχές του 6ου αιώνα και που για πολύ καιρό τον απέδιδαν, λανθασμένα, στον πατριάρχη Ιεροσολύμων Σωφρόνιο) έχει ακολουθήσει τέλεια αυτή τη λογική φορτώνοντας στη Μαρία την Αιγυπτία όλες τις αμαρτίες της γης. Στο υπερβολικό σφάλμα αντιστοιχεί η υπερβολική μετάνοια: μ’ άλλα λόγια, όσο περισσότερο μπορεί να απομακρύνεται κανείς από το Θεό προς μια κατεύθυνση, τόσο περισσότερο μπορεί να τον πλησιάσει προς άλλη κατεύθυνση. Όμως ας μην ανησυχεί ο αναγνώστης: όλα τα σεξουαλικά κατορθώματα που αποδίδονται στην Μαρία την Αιγυπτία είναι πιθανόν εξίσου μυθικά όσο και στην έρημο τα ασκητικά της κατορθώματα. Επί δεκαεφτά χρόνια που έζησε στην Αλεξάνδρεια η Μαρία δίνονταν σε κάθε επισκέπτη από αγάπη για το βίτσιο και μόνο και μόνο για προσωπική-της ηδονή».

Tη μεταστροφή της Μαρίας της Αιγυπτίας, ο Λακαριέρ την καταγράφει ακολουθώντας τη συναξαριακή παράδοση. Εκείνο που, εδώ, αξίζει να αναφέρω είναι δύο ακόμη αποσπάσματα:

«Δεκαεφτά δύσκολα χρόνια όπου η απόχτηση της αρετής και η πάλη ενάντια στους εγκόσμιους πειρασμούς είναι αγώνας καθημερινός ενάντια στις αναμνήσεις της σάρκας, των απολαύσεων και των ηδονών του παρατημένου κόσμου».

«Όμως, χάρη στις νηστείες και τις προσευχές-της, η Μαρία ξεπερνάει τις επιθυμίες-της κι αποχτάει τόση αρετή ώστε η έρημος γίνεται γι’ αυτήν τόπος θαυμάτων: περπατάει πάνω στα νερά του Ιορδάνη, ανεβαίνει στους αιθέρες καθώς προσεύχεται, συζητάει με τα ζώα, τρέφεται με ψωμί που της εξοικονομεί η Θεία Πρόνοια. Όταν ο Ζώσιμος, αφού την εγκαταλείψει, ξαναγυρίσει την επόμενη χρονιά για το ραντεβού που του είχε ορίσει στην όχθη του ίδιου του ξεροπόταμου, θα δει το σώμα της αγίας ξαπλωμένο κατάχαμα “με τα χέρια σταυρωμένα και το πρόσωπο στραμμένο προς ανατολάς”».

Επίσης, σημαντική είναι η επισήμανση του Λακαριέρ: 

«Η αγία Μαρία δεν υπήρξε η πρώτη γυναίκα που έφυγε για την έρημο. Ήδη στην Αίγυπτο, εκτός από τις μοναχές που ζούσαν μαζί στα μοναστήρια που είχε ιδρύσει ο Παχώμιος, ο Θεόδωρος κι ο Χενούτης, υπήρχαν και γυναίκες αναχωρήτριες». 

Η περίπτωση της Απολλωνίας της Συγκλητικής, που τελείωσε τη ζωή στην έρημο της Σκητίας ντυμένη άντρας, κοντά στον Μακάριο τον Αρχαίο και της Αθανασίας, είναι χαρακτηριστικές του «αρετολογικού» είδους του ερημητικού μοναχισμού των πρώτων χριστιανικών χρόνων.

Η αγία Μαρία η Αιγυπτία σε ρωσική εικόνα του 18ου αιώνα. ΠΗΓΗ: Wikipedia

+ Παύλος, Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης: Η οσία Μαρία η Αιγυπτία

ΠΗΓΗ: Όρος Αλατόμητον

Η «κλειστή» Ιστορία στην εποχή της Ισχύος και οι «Ωδίνες» του μέλλοντος

ΠΗΓΗ: Αντιθέσεις στην ΚΡΗΤΗ TV

Ενδιαφέρουσα η ένσταση του Μανώλη Βαρδή: H ισλαμοφοβία του π. Νικολάου (Λουδοβίκου) και άλλες αστοχίες, με την οποία συμφωνώ.

«Ζεϊμπέκικο, ο χορός των χορών!»

ΠΗΓΗ: outis27

«Το ρεμπέτικο τραγούδι είναι η ατόφια ελληνική ψυχή». ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ

Γεμίσαμε μαυρίλα κι άρνηση της πατρίδας

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Στο Επιτάφιο του Περικλέους, ο Θουκυδίδης γράφει: «Άρξομαι δε από των προγόνων πρώτον· δίκαιον γαρ αυτοίς και πρέπειν δε άμα εν τω τοιώδε την τιμήν ταύτην της μνήμης δίδοσθαι. Την γαρ χώραν οι αυτοί αιεί οικούντες διαδοχή των επιγιγνομένων μέχρι τούδε ελευθερίαν δι’ αρετήν παρέδοσαν»· «Και θ' αρχίσω πρώτα - πρώτα από τους προγόνους μας. γιατί είναι δίκαιο και ταιριάζει συγχρόνως σε περίπτωση, όπως η σημερινή, να απονέμεται σ' αυτούς αυτή η τιμή να μνημονεύονται πρώτοι. Γιατί κατοικώντας πάντοτε οι ίδιοι τη χώρα, καθώς η μια γενιά διαδεχόταν την άλλη, με την αντρεία τους την παρέδοσαν ως τις μέρες μας ελεύθερη».

Οι δηλώσεις του Αξιότιμου Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνου Τασούλα στην χθεσινή επέτειο 205 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, δεν είναι για γέλια αλλά για κλάματα. Δείχνουν την πνευματική κατάπτωση ενός λαού που έχει χάσει κάθε επαφή με το ιστορικό του παρελθόν. Γιατί η επαφή αυτή θέλει κότσια και για να γίνει δημιουργική χρειάζεται ανασήκωμα, παιδεία, προετοιμασία.

ΣΠΥΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (1903-1985): Ο θάνατος του Κατσαντώνη, 1942. Ξυλογραφία σε χαρτί, 13,3 x 12,2 εκ.

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ: «Για τη συνοδοιπορία μιας εφηβείας – Μια προφορική εξομολόγηση»

ΠΗΓΗ: Δ.Ε.Φ.Ν.Κ. ΕΛΛΑΔΑ

Πολιτικοί, στρατιωτικοί και τοπικοί άρχοντες στις εθνικές και θρησκευτικές γιορτές

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Σε κάθε εθνική και μεγάλη θρησκευτική γιορτή (25η Μαρτίου 1821, 28η Οκτωβρίου 1940, Χριστούγεννα, Πάσχα, Δεκαπενταύγουστο) μέσα σε ναούς εκτυλίσσονται ενδιαφέρουσες σκηνές και εικόνες, οι οποίες συνεχίζονται και στις ώρες που γίνονται οι παρελάσεις. Στους σολέες των ναών κάθονται πολιτικοί, στρατιωτικοί και τοπικοί άρχοντες μετά των αξιοπρεπών συζύγων τους, ο τηλεοπτικός φακός αποθανατίζει ψεύτικα χαμόγελα, κατά την ώρα που εκφωνείται ο πανηγυρικός λόγος οι περισσότεροι πολλές φορές συζητούν μεταξύ τους, και το σόου συνεχίζεται μπροστά στην τηλεόραση, εκτός ναού, με τις δηλώσεις που κάνουν για το ιστορικό – εκκλησιαστικό γεγονός της ημέρας, οι οποίες δεν έχουν ουσιαστικό περιεχόμενο· κυριαρχεί ο βερμπαλισμός, η κομπορρημοσύνη και η ασχετοσύνη. Όλα αυτά, βέβαια, σχετίζονται με τις σχέσεις Πολιτείας και Εκκλησίας. Κι εδώ, χρόνια τώρα, τίθενται αμείλικτα ερωτήματα: στο δυναμικό παρόν που Εκκλησία και Πολιτεία κραυγαλέα δίνουν σε τέτοιες γιορτές, πόσο μαζί και πόσο χώρια άραγε είναι; Πόσο αρμονικές και πόσο διαταραγμένες είναι οι σχέσεις τους; Δρουν παράλληλα ή αντιθετικά; Με ανοχή ή με περιφρόνηση η μία έναντι της άλλης; Βοηθά η μία την άλλη ή υπονομεύουν τις μεταξύ τους σχέσεις; Και για τα θρησκευτικά αλλά και για τα ιστορικά γεγονότα, πόσο στέρεη γνώση έχουν εκκλησιαστικοί - πολιτικοί - στρατιωτικοί - τοπικοί άρχοντες; Θέτω αυτά τα ερωτήματα γιατί θεωρώ σημαντικό το διακύβευμα πως όλοι αυτοί, κάποια στιγμή, οφείλουν να καταλάβουν ότι δεν είναι δυνατόν στανικά να αγνοούν ή να παραβλέπουν τον ιστορικό και θεολογικό λόγο ή, στη χειρότερη περίπτωση, να κάνουν ιδεολογική χρήση της Ιστορίας.

Δεν χωρά αμφιβολία πως η αναδρομή στο ιστορικό παρελθόν μας από πολλές απόψεις είναι χρήσιμη, ιδιαίτερα σήμερα που οι γεωπολιτικές συνθήκες βρίσκονται σε συνεχή ρευστότητα. Συχνά το παρόν «μας διευκολύνει στο ζωντανό αντίκρυσμα των προβλημάτων του παρελθόντος», γράφει ο ιστορικός του Νέου Ελληνισμού Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος. Αλλά η γνώση της Ιστορίας μας «δεν είναι μόνο η μελέτη μόνο κειμένων που αναφέρονται σ’ αυτή. Είναι και η παρακολούθηση των σύγχρονών μας καταστάσεων και προβλημάτων, καθώς και η ανεύρεση των ομοιοτήτων τους με τα αντίστοιχα του παρελθόντος». Το βιβλίο του Βακαλόπουλου, Ο χαρακτήρας των Ελλήνων: Ανιχνεύοντας την εθνική μας ταυτότητα (Θεσσαλονίκη: 1983), από το οποίο αντλώ τα εντός εισαγωγικών αποσπάσματα είναι χρήσιμο για όσους παραπάνω ανέφερα (πολιτικούς, στρατιωτικούς και τοπικούς άρχοντες). Χρήσιμο, για τον μεγάλο κίνδυνο επανάληψης της Ιστορίας. Στο ερώτημα «επαναλαμβάνεται η Ιστορία;», ο Βακαλόπουλος είναι σαφής: «είναι μια πολύ διαδεδομένη πλάνη, που εξακολουθεί να επιζεί στον πολύ κόσμο (έξω από τον περιορισμένο κύκλο των ιστορικών)…». Υπεύθυνοι γι’ αυτήν την πλάνη είναι οι πολιτικοί, οι στρατιωτικοί και οι τοπικοί άρχοντες, που στα χέρια τους κρατούν το μέλλον του λαού μας.

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης: «Ένας ξεχώριζε, του Γένους το καμάρι, / Της Καλογριάς ο Γιός», όπως γράφει ο Κωστής Παλαμάς. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

Ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας: Εἰς τὸν Εὐαγγελισμὸν τῆς Ὑπεραγίας Δεσποίνης ἡμῶν καὶ Ἀειπαρθένου Μαρίας

4. Μ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο ὠφέλησε τὸ ἀνθρώπινο γένος πρὶν ἀκόμη ἔρθῃ ὁ καιρὸς τῆς γενικῆς σωτηρίας: Ἀλλὰ κι ὅταν ἦρθε ὁ καιρὸς καὶ παρουσιάσθηκε ὁ οὐράνιος ἀγγελιοφόρος, πάλι ἔλαβε ἐνεργητικὸ μέρος στὴ σωτηρία μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι πίστεψε σὲ ὅ,τι τῆς εἶπε καὶ δέχθηχε νὰ ἀναλάβῃ τὴ διακονία ποὺ τῆς ζήτησε ὁ Θεός. Γιατὶ ἦταν κι αὐτὰ ἀπαραίτητα καὶ χρειάζονταν ὁπωσδήποτε γιὰ τὴ σωτηρία μας. Ἂν ἡ Παρθένος δὲν τηροῦσε αὐτὴ τὴ στάση, καμμιὰ πιὰ ἐλπίδα δὲν θὰ ἀπόμενε στοὺς ἀνθρώπους. Δὲν ἦταν βέβαια δυνατό, ὅπως εἶπα πιὸ πάνω, νὰ προσβλέψῃ ὁ Θεὸς μὲ εὐμένεια πρὸς τὸ ἀνθρώπινο γένος καὶ νὰ θελήσῃ νὰ κατέβῃ στὴ γῆ, ἂν δὲν εἶχε προπαρασκευασθῆ ἡ Παρθένος, ἂν δὲν ὑπῆρχε δηλαδὴ ἐκεῖνος ποὺ θὰ τὴν ὑποδεχόταν, καὶ θὰ μποροῦσε νὰ διακονήσῃ στὴ σωτηρία. Κι οὔτε πάλι ἦταν δυνατὸ νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴ σωτηρία μας, ἂν δὲν πίστευε σ᾿ αὐτὸ ἡ Παρθένος καὶ δὲν δεχόταν νὰ διακονήσῃ. Αὐτὸ γίνεται φανερὸ ἀπὸ τὸ ὅτι ὁ μὲν Γαβριὴλ μὲ τὸ «χαῖρε» ποὺ εἶπε στὴν Παρθένο καὶ μὲ τὸ γεγονὸς ὅτι τὴν ὀνόμασε «κεχαριτωμένη» τελείωσε τὴν ἀποστολή του, φανέρωσε ὁλόκληρο τὸ μυστήριο. Ὅση ὅμως ὥρα ἡ Παρθένος ζητοῦσε νὰ μάθῃ τὸν τρόπο, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ γινόταν ἡ κύηση, ὁ Θεὸς δὲν κατερχόταν. Ἐνῷ τὴ στιγμὴ ποὺ πείσθηκε κι ἀποδέχθηκε τὴν πρόσκληση, ὁλόκληρο τὸ ἔργο μὲ μιᾶς πραγματοποιήθηκε: ὁ Θεὸς πῆρε ἐπάνω Του σὰν ἐνδυμασία τὸν ἄνθρωπο κι ἔγινε μητέρα τοῦ Κτίστου ἡ Παρθένος.

Ἀλλὰ τὸ ἀκόμη πιὸ θαυμαστὸ εἶναι τὸ ἑξῆς: Ὁ Θεὸς οὔτε προειδοποίησε τὸν Ἀδὰμ οὔτε τὸν ἔπεισε νὰ τοῦ δώσῃ τὴν πλευρά, ἀπὸ τὴν ὁποία ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ ἡ Εὔα. Τὸν ἐκοίμισε κι ἔτσι, ἔχοντάς του ἀφαιρέσει τὶς αἰσθήσεις, τοῦ ἀπέσπασε τὸ μέλος. Ἐνῷ γιὰ νὰ προχωρήσῃ στὴ δημιουργία τοῦ Νέου Ἀδὰμ ἐδίδαξε προηγουμένως τὴν Παρθένο καὶ περίμενε τὴν πίστη καὶ τὴν παραδοχή της. Γιὰ τὴ δημιουργία τοῦ Ἀδὰμ πάλι συσκέπτεται μὲ τὸν μονογενῆ του Υἱὸ λέγοντας: «ποιήσωμεν ἄνθρωπον». Ὅταν ὅμως χρειάσθηκε νὰ «εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον»-αὐτὸν τὸν «θαυμαστὸν Σύμβουλον» -» εἰς τὴν οἰκουμένην», ὅπως λέγει ὁ Παῦλος, καὶ νὰ πλάσῃ τὸν δεύτερο Ἀδάμ, παίρνει στὴν ἀπόφασή του αὐτὴ συνεργάτη τὴν Παρθένο. Ἔτσι τὴ μεγάλη ἐκείνη «βουλὴ» τοῦ Θεοῦ, γιὰ τὴν ὁποία ὁμιλεῖ ὁ Ἡσαΐας, τὴν ἀνήγγειλε ὁ Θεὸς καὶ τὴν ἐπεκύρωσε ἡ Παρθένος. Καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ἡ σάρκωση τοῦ Λόγου ἦταν ἔργο ὄχι μόνο τοῦ Πατρός, ποὺ «εὐδόκησε», καὶ τῆς Δυνάμεώς του, ποὺ «ἐπεσκίασε», καὶ τοῦ Πνεύματος, ποὺ «ἐπεδήμησε», ἀλλὰ καὶ τῆς θελήσεως καὶ τῆς πίστεως τῆς Παρθένου. Γιατὶ, ὅπως χωρὶς ἐκείνους δὲν ἦταν δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ νὰ προσφερθῇ στοὺς ἀνθρώπους ἡ ἀπόφαση γιὰ τὴ σάρκωση τοῦ Λόγου, ἔτσι χωρὶς τὴν προσφορὰ τῆς θελήσεως καὶ τῆς πίστεως τῆς Πανάγνου ἦταν ἀδύνατη ἡ πραγματοποίηση τῆς θείας βουλῆς.

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΣΙΛΑΣ. (1995). Ἡ Θεομήτωρ. Τρεῖς Θεομητορικὲς Ὁμιλίες. (Κείμενο - Μετάφραση - Εἰσαγωγὴ – Σχόλια: Παναγιώτης Νέλλας. Ἀθήνα: Ἀποστολικὴ Διακονία, σσ. 131, 133, 135.

Καλό (Χρυσό) Βράδυ - Καλή (Χρυσή) Εβδομάδα!!!

ΠΗΓΗ: Spandau Ballet (Official)

Πάθος!

ΠΗΓΗ: Flix Soundtracks

Μνήμη ΚΩΣΤΗ ΠΑΠΑΓΙΩΡΓΗ (21 Μαρτίου 2014): 12 χρόνια από το θάνατό του

ΠΗΓΗ: Αντίφωνο

Καλό Κυριακάτικο Τραπέζι!!!

 ΠΗΓΗ: DR Koncerthuset

Gary Kemp in the amazing Leighton House where we shot the video for Gold

ΠΗΓΗ: Spantau Ballet

Απουσία· 21 Μαρτίου: Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

Τι είναι απουσία; Η κατάργηση της πλησιότητας,

η εισβολή της αμεσότητας χωρίς παράδειγμα,

το έξω απέναντι στο έξω, ο φόβος απέναντι στον φόβο

ώστε μόνο η κόλαση να δικαιώνει.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΖΕΡΒΑΣ

Λατρεύoντας το παρελθόν ή νοηματοδοτώντας το μέλλον;

Εποχή (21 Μαρτίου 2026)

H προπαγάνδα απέναντι στην πραγματικότητα του πολέμου στο Ιράν

ΠΗΓΗ: Η ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ

Οι Εβραίοι και οι Πέρσες βρίσκονται σε πόλεμο για πρώτη φορά στην ιστορία τους

Οι Πέρσες είναι ένας λαός με έντονο το αίσθημα του κράτους. Η Περσική Αυτοκρατορία δεν υπήρχε συνεχώς. Καταστρεφόταν επανειλημμένα από κατακτητές από τη δύση, την ανατολή και τον νότο, αλλά κάθε φορά αναγεννιόταν σε μια νέα μορφή, αλλάζοντας το όνομά της, τη δυναστεία και τη θρησκεία της. Οι Αχαιμενίδες εφάρμοζαν τον θρησκευτικό πλουραλισμό, οι Σασσανίδες επέβαλαν τον Ζωροαστρισμό και οι Σαμανίδες έχτισαν ένα ανεξάρτητο Ιράν στα θεμέλια του Σουνιτικού Ισλάμ. Τελικά, στις αρχές του 16ου αιώνα, η σιιτική εκδοχή του Ισλάμ ιδρύθηκε σε περσικό έδαφος από τον σάχη Ισμαήλ, έναν μεγάλο ποιητή και πολεμιστή του οποίου η ζωή έμοιαζε με μυθιστόρημα περιπέτειας – με βάναυσες μάχες, θαυματουργές διασώσεις και προφητικά όνειρα.

Ωστόσο, μέχρι το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, κανένα περσικό κράτος δεν είχε συγκρουστεί ποτέ με ένα εβραϊκό. Οι Αχαιμενίδες ίδρυσαν την αυτοκρατορία τους ενώ οι Εβραίοι βρίσκονταν σε βαβυλωνιακή αιχμαλωσία και τους έκαναν μεγάλη χάρη επιτρέποντάς τους να επιστρέψουν στην Παλαιστίνη. Η Επανάσταση των Μακκαβαίων, η οποία αποκατέστησε την κρατική υπόσταση στον εβραϊκό λαό, έλαβε χώρα κατά την ελληνιστική εποχή, όταν δεν υπήρχε ανεξάρτητη Περσία. Στη συνέχεια, το εβραϊκό κράτος συνήψε μια περίπλοκη σχέση με τη Ρώμη, η οποία έληξε με τον Ιουδαϊκό Πόλεμο και τη Διασπορά, η οποία διήρκεσε σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια.

Η ιστορία των σχέσεων μεταξύ των Περσών και της εβραϊκής διασποράς δεν χαρακτηρίζεται από διωγμούς όπως αυτοί που βίωσαν, για παράδειγμα, στην Ισπανία υπό τον Φερδινάνδο και την Ισαβέλλα. Φυσικά, οι Εβραίοι δεν ένιωθαν πάντα άνετα στην Περσία. Υπήρξαν πογκρόμ και προσπάθειες να εξαναγκαστούν οι Εβραίοι να ασπαστούν το Ισλάμ, ειδικά κατά την σιιτική περίοδο. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σήμερα, υπάρχει μια εβραϊκή κοινότητα στο Ιράν.

Γενικά, οι Πέρσες, σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους του Μεσαίωνα και της σύγχρονης εποχής, δεν ξεχώριζαν τους Εβραίους μεταξύ άλλων λαών. Αλλά για τους Εβραίους, οι σχέσεις με τους Πέρσες αποτελούν μέρος της ιερής ιστορίας τους. Αναφέρομαι στο Βιβλίο της Εσθήρ της Παλαιάς Διαθήκης, το οποίο περιγράφει μια αρχετυπική κατάσταση: κυκλοφόρησαν φήμες για ένα επικείμενο εβραϊκό πογκρόμ, που ώθησαν τους Εβραίους να εξαπολύσουν ένα προληπτικό χτύπημα εναντίον των αντισημιτών.

Αυτό το πρότυπο, που αντικατοπτρίζεται στην εορτή του Πουρίμ (των κλήρων), έχουν επανειλημμένα επικαλεστεί τόσο οι Εβραίοι όσο και οι αντίπαλοί τους. Ανακαλείται επίσης σε σχέση με τον τρέχοντα πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν. Υπάρχει όμως μια απόχρωση. Στο Βιβλίο της Εσθήρ (Παλαιά Διαθήκη), η ανώτατη εξουσία της Περσίας, που εκπροσωπείται από τον σάχη Αρταξέρξη, αντιμετωπίζεται θετικά. Ο κακός είναι ο αυλικός του, ο Αμάν. Έτσι, ούτε το περσικό κράτος ούτε ο περσικός λαός θεωρούνται υπεύθυνοι σε αυτό το κείμενο, στο πνεύμα του Ευαγγελίου «Το αίμα αυτού εφ’ ημάς και επὶ τα τέκνα ημών». (Ματθ.27).

ΠΗΓΕΣ: 

• manolisgvardis
• Σωτήρης Δημόπουλος

Σαν πέτρα του ήλιου...

«[…] μπαίνω στο σώμα σου όπως στον κόσμο

η κοιλιά σου ηλιόλουστη πλατεία

τα στήθη σου δύο εκκλησιές που λειτουργεί το αίμα

τα παράλληλα μυστήριά του,

σαν τον κισσό τα βλέμματά μου σε σκεπάζουν,

είσαι μια πολιορκημένη πόλη από θάλασσα,

μια ντάπια που το φως έχει χωρίσει

σε δύο μισά, ροδάκινα στο χρώμα,

μιάν αλυκή, πουλιά και βράχια

το μεσημέρι εκστατικό τα πάντα διέπει, […]».

ΟΚΤΑΒΙΟ ΠΑΖ. (1993). «Πέτρα του ήλιου», στο: Η πέτρα του ήλιου & άλλα ποιήματα, μτφρ. Τάσος Δενέγρης. Αθήνα: ΄'Ικαρος σ. 54.

Μια Εκκλησία που κατασκευάζει αθέους!

Γράφει ο πρωτοπρ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΘΕΡΜΟΣ· Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων / Πρώην Καθηγητής της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθηνών.

Hieronymus Bosch, Ship of Fools, circa 1490-1500.

«Ο Χριστιανισμός είχε έλθει στον κόσμο ως αλήθεια… [Τώρα] ο χριστιανισμός έχει καταντήσει τρομερό ψέμα… τόσο συνηθισμένο που χιλιάδες επί χιλιάδων χάνονται μέσα του… Ο καθένας λέει ότι είναι χριστιανός και εξαπατάει εαυτόν και πλησίον… Κανένας δεν το θεωρεί κακό». Σέρεν Κίρκεγκαρντ, «Ημερολόγιο 1854», στο: Ο κατάσκοπος του Θεού, Ανθολόγηση - Μετάφραση Κώστα Νησιώτη. Κέδρος. Αθήνα: 2018, σσ. 327-328.

Εδώ και πολλά χρόνια υποστηρίζω πως η Εκκλησία της Ελλάδος χρειάζεται να διενεργήσει σειρά ερευνών ώστε να ανιχνεύσει την ποιότητα της θρησκευτικότητας της ελληνικής κοινωνίας, την ανταπόκρισή της στα εκκλησιαστικά μηνύματα, τις αιτίες για τις οποίες πολλοί παραμένουν μακριά, την αμφιθυμία, τις προκαταλήψεις, την εχθρότητα κ.ά. Κάνοντας αυτό θα διαμόρφωνε μια χαρτογράφηση του εδάφους ώστε: α) να αντιληφθή πώς προσλαμβάνονται τα μηνύματά της και η εγκόσμια παρουσία της από την κοινωνία, β) να πληροφορηθή ποιες είναι οι εντυπώσεις και οι εμπειρίες των Ελλήνων από τους κληρικούς και τα άλλα στελέχη της, γ) να χαράξει στρατηγική για το πώς θα πορευθή στον εικοστό πρώτο αιώνα, τι αλλαγές θα πρέπει να κάνει κ.τ.λ. Φυσικά, δεν διαφαίνεται καμία τέτοια πρόθεση στον ορίζοντα.

Αυτό που η Εκκλησία μας αρνείται να κάνει το έπραξε (κατά ένα μικρό μέρος) ένας κοινωνιολόγος, ο οποίος δημοσίευσε τα αποτελέσματα της έρευνάς του σχετικά με την αθεΐα. Διαβάζοντας το βιβλίο του Αλέξανδρου Σακελλαρίου, Η αθεΐα στην ελληνική κοινωνία εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2022) υπέστην μια επώδυνη εμπειρία. Όχι έκπληξη, δεδομένου ότι από καιρό είχα βεβαιωθή, και είχα γράψει, για όσα το βιβλίο αποκαλύπτει: μαγική και τυπολατρική θρησκευτικότητα, καταπίεση, ανικανότητα διαλόγου, απώλεια επαφής με την εποχή, κληρικαλισμό, αντιεκκλησιαστικό μένος κ.ά. Η οδύνη οφείλεται στην τεκμηριωμένη επιβεβαίωση μιας εκτεταμένης εκκλησιαστικής αποτυχίας, από πρόσωπα που κυκλοφορούν ανάμεσά μας, τη στιγμή που οι Χριστιανοί ζουν σε ένα παράλληλο σύμπαν.

Στο κείμενο αυτό θα μοιραστώ μαζί σας αποσπάσματα του βιβλίου από συνεντεύξεις με άτομα τα οποία δηλώνουν άθεοι, σχολιάζοντάς τα.

Ξεκινούμε με το προφίλ οικογενειών οι οποίες βίωναν έναν Χριστιανισμό χωρίς νόημα:

• Πηγαίναμε κλασικά πέντε λεπτά πριν την Ανάσταση, νηστεία ποτέ, Χριστούγεννα ποτέ. Για τη θρησκεία δεν υπήρχαν συζητήσεις, για την πολιτική υπήρχαν.
• Ήμασταν νορμάλ οικογένεια, μας μεγάλωσαν ο θεούλης, ο Χριστούλης, Εκκλησία Πάσχα, Χριστούγεννα, ένα σταυρό το μεσημέρι στο φαγητό, όχι προσευχές, τυπική οικογένεια, όχι υπερβολικά ζεστή, όχι αδιάφορη. Υπήρχε αμφισβήτηση μόνο απ’ τη μεριά του παππού μου και μόνο για το ιερατείο, αλλά πήγαινε στην εκκλησία κάθε Κυριακή.
• Πηγαίναμε Εκκλησία, μου έλεγε η μητέρα μου μη φας αύριο γιατί είναι η τάδε γιορτή. Πηγαίναμε και Κυριακές, εγώ κάθε δεύτερη, νήστευα, κοινωνούσα, εξομολογούμουν κιόλας.
• Η γιαγιά από τη μεριά του πατέρα μου νήστευε συνέχεια. Πήγαινα στην Εκκλησία αλλά δεν με έκφραζε, δεν με έπειθε. Το έβρισκα τελείως ανούσιο.

Ο πολιτισμικός αυτός τύπος Χριστιανισμού συνεχίζεται ακάθεκτος. Οι μεγαλύτεροι συγγενείς τηρούν κάποια επιφανειακά, αλλά χωρίς βαθύτερο νόημα, και φυσικά χωρίς ικανότητα να εξηγήσουν. Όποιος μεγαλώνει σε τέτοια οικογένεια και αρνείται να είναι υποκριτής, ή να μιμείται συνήθειες που δεν του κάνουν νόημα, αποχωρεί.

Υπάρχουν επίσης εκείνοι που θυμούνται ότι εκτέθηκαν σε αποκρουστικό Χριστιανισμό. Δεν επρόκειτο για επιφανειακότητα, αλλά ουσιαστικά για μια αντιχριστιανική πίστη η οποία (ως τρομοκρατημένη) τρομοκρατούσε:

• Είμαι πιο ηθικός από έναν χριστιανό. Δεν θα έκανα το καλό για να έχω ανταμοιβή. Πιο ηθικό μου φαίνεται να κάνεις το καλό χωρίς να περιμένεις ανταλλάγματα.
• Δεν είχαμε ότι πρέπει να προσευχηθώ ντε και καλά. Κοινωνούσα, έκανα νηστεία. Είχαμε πολλές συζητήσεις για το τι είναι το θείο, το μεταφυσικό. Η θεματολογία ήταν περισσότερο εκφοβισμός, αν δεν κάνεις αυτό υπάρχει ο διάολος, η δαιμονοποίηση.
• Στην Δ’ Δημοτικού βρέθηκε μια υπερορθόδοξη δασκάλα η οποία είπε στην τάξη ανοιχτά ότι δεν πρέπει να κάνουν παρέα την αδερφή μου επειδή δεν είχε βαφτιστεί και άρα δεν είναι καλό παιδί.
• Η νονά μου είναι υπέρμαχος της θρησκείας, νηστεύει, ξέρει απ’ έξω χωρία κ.τ.λ. Μου λέει: «γιατί δεν πας εκκλησία; Αν δεν πας στην εκκλησία σε απόσταση δύο Κυριακών μπαίνει ο σατανάς μέσα σου».
• Κάποιος γνωστός έλεγε στη γυναίκα του να μη μιλάει όταν είναι παρών ο άντρας της γιατί το λέει ο Θεός στην Καινή Διαθήκη, που είναι και λάθος, και όλοι τριγύρω οι συγγενείς μου συμφώνησαν.
• Οι δικοί μου ήταν αριστερής ιδεολογίας και απεχθάνονταν τους παπάδες. Υπήρχε πολύ έντονη η λατρεία της Παναγίας στην οικογένειά μου. Εκκλησία πηγαίναμε μόνο το Πάσχα. Η γιαγιά μου είχε πολύ το τάμα, ένα για τη γέννησή μου και τρία για την υγεία μου. Τάμα να φοράω όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα μαύρα μέχρι να γίνω 16. Υπήρχαν μεταφυσικές αντιλήψεις για πνεύματα, όνειρα.

Μια άλλη ομάδα αθέων δηλώνει ότι παλιά είχε συστηματικότερη επαφή με την Εκκλησία: πίστευε πολύ, διάβαζε, πήγαινε σε κατηχητικά και ομάδες κ.τ.λ. Ένας, μάλιστα, υπήρξε και στέλεχος!

• Πήγαινα κατηχητικό επειδή πήγαιναν οι φίλοι μου, περίπου 5-8 ετών. Είχαμε χορωδία, μας έλεγαν κάποια πράγματα, εκδρομές, δεν υπήρχε κάποια πίεση. Η εκκλησία δεν με συγκινούσε, δεν καταλάβαινα καν γιατί πήγαινα.
• Πίστευα πάρα πολύ σε σημείο που τσακωνόμουν με άλλους ανθρώπους. Ενώ ήμουν μεταλάς τσακωνόμουν με άλλον μεταλά και του έλεγα, ρε μαλάκα, δεν κάνεις κάτι καλά και θα πας στην κόλαση…
• Οι γονείς μου ήταν ένθερμοι χριστιανοί με την καλή έννοια. Προσπαθούσαν να βιώσουν τον Χριστιανισμό. Θεωρούσαν τη θρησκεία πλούτο στη ζωή τους, όχι φανατικοί. Πήγαινα και στις χριστιανικές ομάδες, ήμουν κυκλάρχης στις χριστιανικές οργανώσεις.
• Μια συγγενής της γιαγιάς μου με είχε γράψει σε ένα περιοδικό, το διάβαζα όλο. Επίδραση είχα και από μια καθηγήτρια, πήγα σε ορισμένες χριστιανικές ομάδες για δύο χρόνια.
• Οκτώ ετών δεν εύρισκα το νόημα, ήταν στη διάρκεια του κατηχητικού. Σκεφτόμουν ότι κοροϊδεύω να πηγαίνω.

Τι συμβαίνει εδώ; Πώς γίνεται; Δεν έχουμε καθόλου μελετήσει το φαινόμενο της απο-μεταστροφής (deconversion). Και δεν είναι μόνο ότι συμβαίνει, έχουμε και το πρόσθετο πρόβλημα ότι κανείς από τους κληρικούς και γονείς και κατηχητές δεν αντιλήφθηκε την, όπως αποδεικνύεται, αναξιόπιστη και εύθραυστη θρησκευτικότητα του παιδιού/εφήβου.

Δεν λείπουν και εκείνοι που είχαν συγγενείς κληρικούς!

• Ο θείος της μητέρας μου ήταν ο παπάς του χωριού, αλλά δεν ήταν πολύ θρησκευόμενη. Ο πατέρας μου πιο πολύ πολιτισμικά.. σαν παιδί θυμάμαι ότι νηστεύαμε όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα όπου δεν τρώγαμε ούτε σοκολάτα υγείας.
• Η αδελφή της μαμάς μου καλόγρια, ο ξάδελφος της μαμάς μου ιερέας. Η μαμά μου πήγαινε κατηχητικό. Μικρή μού άρεσαν πάρα πολύ οι ιστορίες των αγίων με ύφος παραμυθιού. Μου άρεσαν οι Ακολουθίες του Πάσχα, ιδίως ο Επιτάφιος, κοινωνούσα μέχρι μεγάλη ηλικία. Υπήρχε αυτό το θρησκευτικό συναίσθημα, το ρίγος.

Καμία ιδιότητα δεν διαθέτει ανοσία! Στην αθεΐα οδηγήθηκαν επίσης κάποιοι που συνάντησαν απροθυμία ή ανικανότητα για διάλογο:

• Είχα αμφιβολίες από πάρα πολύ μικρή ηλικία. Ρώτησα τον παπά για τις άλλες θρησκείες και μου λέει ότι όλοι οι άλλοι είναι λάθος και μόνο εμείς είμαστε οι σωστοί. Και τότε αυτό με το παιδικό μου μυαλό μου φαινόταν παράλογο.
• Είπα ότι δεν θα κάνω θρησκευτικό γάμο γιατί δεν πιστεύω και είναι πολλά τα έξοδα, και ξεκίνησαν οι αντιδράσεις του τύπου «και τι θα πει είσαι άθεος; όλη η οικογένειά σου είναι χριστιανοί, Έλληνας δεν είσαι;»

Όταν κάποιος δεν βρίσκει πειστικές απαντήσεις αισθάνεται ένα (ή και όλα) από τα εξής: α) ότι δεν τον παίρνουν στα σοβαρά, β) ότι δεν παίρνουν την πίστη τους στα σοβαρά, γ) ότι πρόκειται για πίστη η οποία είναι αδύνατο να υποστηριχθή σοβαρά.

Αρκετοί είναι αυτοί που έχασαν την όποια πίστη τους εξαιτίας των εμπειριών τους από τον κλήρο:

• Στο Λύκειο άρχισα να βλέπω κάποια πράγματα, όλο αυτό το υποκριτικό, ότι κάνουμε πράγματα χωρίς να τα πιστεύουμε. Έχω απογοητευτεί με το θέμα του υλισμού στις Εκκλησίες, με τους παπάδες να έχουν όλα αυτά τα πλούσια πράγματα. Με απωθεί το πώς πλασάρουνε τη θρησκεία. Στο πανεπιστήμιο έγινε η μεγάλη έκρηξη.
• Κάτι μου βρωμούσε σ’ αυτή την ιστορία, έβλεπα τη θρησκεία αγκαζέ με την εξουσία.
• Λόγω της σχέσης της μητέρας μου με τον κλήρο έχουμε πολλά αρνητικά παραδείγματα.
• Ο σεξισμός δίνει και παίρνει, δεν ανεχόμουν να μου λένε ότι είμαι εγγενώς κακή. Με τα τελευταία κηρύγματα της Εκκλησίας περί ομοφυλοφιλίας σιχάθηκα τελείως. Θεωρώ ότι με τον έναν ή άλλο τρόπο θα έπρεπε να μειωθεί ο λόγος που έχει η Εκκλησία στα δημόσια πράγματα.
• Ο παππούς ήταν μεγάλο αναρχικό στοιχείο. Με το που έμαθα να μιλάω με έμαθε να λέω τη λέξη «τραγόπαπας» για να την πω στην Εκκλησία. Έλεγε ότι στον ίδιο Θεό πιστεύουμε όλοι, απλώς τον ονομάζουμε διαφορετικά. (Εδώ την αντιπάθεια την είχε ο παππούς, οπότε την μετέδωσε).

Η αίσθηση του αναχρονιστικού και ασύμβατου με την εποχή μας είναι σαφής:

• Μπαίνεις σε Εκκλησία και νομίζεις ότι μπαίνεις σε γηροκομείο. Χρειάζεται ένας βαθμός εθελοτυφλίας για να συνεχίσεις να πιστεύεις.
• Η Ορθοδοξία έχει μείνει κολλημένη αιώνες πίσω. Είναι πολύ παρωχημένη, και στην εικόνα και στην ουσία.

Παραθέτω, τέλος, και κάποια ακόμη:

• Όχι, δεν θα βάφτιζα το δικό μου το παιδί. Για άλλο μπορεί να βάφτιζα, διότι συμφωνώ με το ρόλο του νονού, αν εσείς που είστε χριστιανοί δεν σας πειράζει που φτύνω στις ιδέες σας, εγώ δεν έχω πρόβλημα.
• Είχαμε κάτι δασκάλους που μας έβαζαν να γράψουμε το «Πιστεύω» σε πολυτονικό και μου έμεινε τραύμα. Πέρασα ένα μικρό πολιτισμικό σοκ όταν διαπίστωσα ότι ο Χριστιανισμός, το Ισλάμ, και Ιουδαϊσμός ήταν το ίδιο πράγμα. Διάβασα πολύ για τις άλλες θρησκείες.
• Στην περίοδο κρίσης, 18 έως 21, που πίστευα πιο πολύ, διάβασα Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Η αναζήτηση της πίστης με έκανε να αποκηρύξω την πίστη. Νομίζω ότι κάθε πιστός όταν θα κάτσει να διαβάσει την Αγία Γραφή θα γίνει άθεος, είναι η λογική εξέλιξη.

***

Ο ερευνητής και συγγραφέας προμήθευσε την Εκκλησία με έτοιμο υλικό, εργασία την οποία έπρεπε να είχαμε κάνει εμείς. Φυσικά, πολλές ακόμη διαστάσεις της ελλαδικής θρησκευτικότητας απομένουν να ανιχνευθούν (θρησκευτικές γνώσεις των ανθρώπων απόψεις τους για ποικίλα κοινωνικά θέματα, εμπειρίες τους από το κατηχητικό, το κήρυγμα, την εξομολόγηση και συμβουλευτική). Όμως και τα λίγα που διαβάσαμε αρκούν για να μάς ντροπιάσουν και να μάς κινητοποιήσουν.

Αν και παρατηρήσαμε και γενική αθεΐα, δηλαδή απόρριψη όλων των θρησκειών, είδαμε πως η μεγάλη πλειονότητα των συγκεκριμένων αθέων τοποθετούνται ειδικά κατά του Χριστιανισμού. Αυτό αποτελεί πανευρωπαϊκό φαινόμενο. Η ευρωπαϊκή ιστορία, και ο ρόλος που έπαιξε ο Χριστιανισμός σε αυτή, πυροδότησαν αντιδραστικές, έως και επιθετικές, συμπεριφορές. Οι διακηρύξεις, οι εκδόσεις βιβλίων, τα «βλάσφημα» έργα τέχνης, η διακωμώδηση μέσω του κινηματογράφου, οι προκλήσεις «Ενώσεων Αθέων» κ.ά., υπήρξαν τρόποι με τους οποίους εκφράζεται η διαμαρτυρία προς έναν νοσηρό Χριστιανισμό. Η ευρωπαϊκή αθεΐα είναι αντιχριστιανική.

Στην Ελλάδα η αθεΐα εισήχθηκε τον 19ο αιώνα και άκμασε τον 20ό. Ξεκίνησε από ανθρώπους που σπούδασαν στη Δύση, και αργότερα την σκυτάλη πήρε η Αριστερά. (Με εξαιρέσεις, βέβαια, διότι πάντοτε υπήρχαν θρήσκοι αριστεροί). Μέχρι τη Μεταπολίτευση, δηλαδή, η αθεΐα υπήρξε ιδεολογικού χαρακτήρα στον τόπο μας. Τότε τα πράγματα αλλάζουν.

Πριν ήσουν άθεος επειδή το επέβαλλε ο ορθολογισμός σου και η ιδεολογία σου – ήταν ασυμβίβαστα με την πίστη. Τώρα έχεις πεισθή ο ίδιος. Εδώ και πενήντα χρόνια η αθεΐα αποκτά πλέον εγχώρια εναύσματα. Η συνεργασία της Εκκλησίας με τη Δικτατορία, η μετέπειτα αντίθεσή της σε κάθε κοινωνική και νομική αλλαγή, η επιμονή να ζη μέσα στη «φούσκα» της, η συνήθεια να μιλά άλλη γλώσσα και μάλιστα με στόμφο ή επικριτικά, η απολίθωση της λατρείας, η πλήρης άγνοιά της για το φαινόμενο του μεταμοντέρνου κ.ά., συνετέλεσαν στο να ξεσπάσει μια πλημμυρίδα αυθόρμητης και αυτοσχέδιας αθεΐας, χωρίς την ανάγκη να συντηρείται από ιδεολογίες. Τέτοια δείγματα συναντήσαμε στα αποσπάσματα.

Αβίαστα αναδύονται, λοιπόν, τα ερωτήματα:

• Έχει καταλάβει η Εκκλησία μας ότι έχει αλλάξει ο ανθρωπότυπος; Στο παρελθόν οι πιστοί δεν ήταν απαιτητικοί και παρέμεναν τυπικά θρησκεύοντες. Σήμερα θέλουν να κάνουν μόνο πράγματα που έχουν νόημα για τους ίδιους. Και φυσικά δεν τους δεσμεύουν πια τα καλά που πρόσφερε η Εκκλησία στο έθνος μας.
• Γιατί τα κατηχητικά μας και τα κηρύγματά μας παρουσιάζουν τόση αποτυχία ώστε άνθρωποι που εκτέθηκαν σε αυτά να χάνουν την πίστη τους; Σε αυτές τις δύο μορφές διδαχής δίνουμε ό,τι στ’ αλήθεια έχουμε. Τι απουσιάζει, λοιπόν, από την συγκρότηση και κατάρτιση των στελεχών μας;
• Έχουν αντιληφθή οι μητροπολίτες μας πόσο άσχημα συζητείται ο κλήρος μας στις οικογένειες και στις παρέες; Έχουν πάρει είδηση πόσο απωθητικοί γίνονται κάποιοι κληρικοί σε ανθρώπους καλλιεργημένους και προβληματισμένους;
• Γιατί δεν έχει επίγνωση η Σύνοδος ότι εκφράζεται δημοσίως για θέματα τα οποία αγνοεί;
• Μέσα από ποιες διαδικασίες φθάνει ένας αληθινά πιστός να γίνει άθεος; (Πρόσφατα αρχίζει να εμφανίζεται και το φαινόμενο κληρικών που χάνουν την πίστη τους).
• Τι ρόλο παίζουν τα δέκα χρόνια διδασκαλίας των Θρησκευτικών σε αυτό το κατάντημα;
• Γιατί η Ελλάδα έχει τον μεγαλύτερο αντικληρικαλισμό στην Ευρώπη;
• Πώς κατάντησε η Ελλαδική Εκκλησία να παρέχει επιχειρήματα για αθεϊσμό;

***

Δεν είναι πρωτοφανές – έγινε επανειλημμένα στην Ανατολή πριν από τη Σοβιετική Επανάσταση, όπως και στους Ρωμαιοκαθολικούς. Απλώς δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι το κάνουμε κι εμείς. Πόσο πιο καθαρά να μας το πουν;

Οι συνεντεύξεις αυτές αναδεικνύουν την κατάρρευση των αγχολυτικών προφάσεων που επί χρόνια παπαγαλίζουν όσοι εθελοτυφλούν: «η επιρροή του πονηρού, οι ξενόφερτες ιδεολογίες, ο υπερήφανος ορθολογισμός» κ.ά. Η αθεΐα στην Ελλάδα πλέον υποκινείται από εγχώριες αιτίες. Δεν χρειάζεται καμία εισαγωγή έξωθεν, ούτε επιβουλή έσωθεν. Τα καταφέρνουμε μια χαρά μόνοι μας! Είμαστε οι χειρότεροι εχθροί μας…

Έρμαια της εθελούσιας άγνοιάς μας λοιπόν, αντί για συναγερμό, χειροτονούμε μαζικά βοηθούς επισκόπους κρατούμε την ουρά του επισκοπικού μανδύα, και εκπαιδεύουμε κάθε καινούργιο κληρικό στις λεπτομέρειες του τυπικού του παλατίου. Οι χειροτονίες κληρικών συχνά γίνονται πρόχειρα και απροετοίμαστα (υπάρχουν και κάποιοι που δεν εκκλησιάζονταν και δεν κοινωνούσαν ως λαϊκοί!), η επιμόρφωση επικεντρώνεται κυρίως στα διοικητικά, το κήρυγμα βρίσκεται σε άθλια κατάσταση, κατηχητές και ομαδάρχες κατασκηνώσεων αναζητούνται την τελευταία στιγμή και με χαμηλά κριτήρια.

Παράλληλα, το χρήμα κινείται άνετα, από τα ευρωπαϊκά προγράμματα έως τα ιερορραφεία και τις πολυτέλειες στους ναούς. Οι φωτογραφίες και τα βίντεο ανεβαίνουν καταιγιστικά στο διαδίκτυο. Εθιμοτυπικές επισκέψεις στρατηγών, λιμενικών, αστυνομικών, εκπαιδευτικών κ.ά. στον τοπικό μητροπολίτη ανακοινώνονται ως είδηση άξια να ανακοινωθή. Τρωκτικά της δημοσιότητας και της κρεβατοκάμαρας σταδιοδρομούν γύρω από κληρικούς, με την συνεργασία και αυτών φυσικά.

Και ανάμεσα σε όλα, κάποιοι άθεοι βρίζουν και μνησικακούν, κάποιοι πνευματικά νηστικοί μαραίνονται, κάποιοι καταπιεσμένοι βιώνουν απαράκλητη πίστη.

Εντέλει, η πραγματική ζωή διαδραματίζεται έξω από την εκκλησιαστική «φούσκα» και μέσα στις καρδιές. Η ιδρυματική Εκκλησία έχει φέρει τα πράγματα σε τέτοιο σημείο που θυμίζει εκείνο το οποίο το Πνεύμα ανήγγειλε – και δεν παύει να αναγγέλλει – προς τις Εκκλησίες: «Αφήκες την αγάπην σου την πρώτην… Όνομα έχεις ότι ζης, και νεκρός ει».

Ίσως επειδή χάσαμε την πίστη σε ό,τι διακηρύττουμε.

ΠΗΓΗ: πολυμερώς και πολυτρόπως