ΜΙΚΡΑΣΙΑ 1922: Όψεις του Προσφυγικού Ζητήματος. Μνήμη, Πολιτικές Αποκατάστασης, Πολιτισμική Ιστορία

Εδώ η παρουσίαση του Τόμου των Πρακτικών του Επιστημονικού Συνεδρίου

Βιβλιοπαρουσίαση: Πρακτικά Επιστημονικού Συνεδρίου για τη Μικρά Ασία

1919-1922: Οι εφημερίδες της Λέσβου αφηγούνται

Του ΤΖΑΝΟΥ ΣΤΕΦΑΝΕΛΛΗ· Φιλολόγου - Συγγραφέα - Δημοσιογράφου

Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι του καλού βιβλίου.

Είναι μεγάλη η χαρά, αλλά και η συγκίνηση -ας μού επιτραπεί να πω- που με διακατέχει για την αποψινή επίσημη παρουσίαση ενός, από κάθε άποψη, σπουδαίου βιβλίου. Ενός βιβλίου το οποίο, ασχέτως των όσων ακούστηκαν ή θα ακουστούν στη συνέχεια, έχει ήδη σημειώσει την αξιοσημείωτη διττή επιτυχία της ευρείας διάχυσης, καθώς και της θερμής αποδοχής και επιβράβευσης του αναγνωστικού κοινού. Στοιχεία τα οποία, φυσικά, ουδόλως σχετίζονται με τη διαδικασία της δωρεάν διανομής του, αλλά αντιθέτως με τη θεματική, τη δομή και την αισθητική του, με το αναμφίβολα εξαιρετικά εμπνευσμένο εξώφυλλο του Soloύp, ακόμη και τους καλαίσθητους, ομόθεμους συνοδευτικούς σελιδοδείκτες. Πρωτίστως, όμως, το περιεχόμενό του και τη διαχείρισή του από εκείνες που το εμπνεύστηκαν και το υλοποίησαν.

Ο λόγος φυσικά για τις κυρίες Μαρία Γρηγορά (Διευθύντρια της Δ.Κ.Β.Μ.) και Φανή Μαρωνίτου (Βιβλιοθηκονόμο), οι οποίες αποτελούν την ψυχή και το μυαλό της Μεγαλύτερης Βιβλιοθήκης της πόλης μας. Θα ήθελα, εκ προοιμίου, να τις ευχαριστήσω που μού έκαναν την τιμή να αναλάβω τη γλωσσική-φιλολογική επιμέλεια του βιβλίου και που ανέχτηκαν την -ελπίζω όχι πιεστική- ενθάρρυνσή μου (πολύ ευγενικά το γράψατε στις ευχαριστίες της έκδοσης), προκειμένου η πολύ σπουδαία δουλειά τους να πάρει την εκδοτική μορφή που της πρέπει.

Περί τίνος πρόκειται, λοιπόν; Το «1919-1922: Οι εφημερίδες της Λέσβου αφηγούνται» είναι ένα βιβλίο, το οποίο προφανώς συγκαταλέγεται στις πιο αξιόλογες εκδόσεις που δρομολογήθηκαν και πήραν έντυπη ζωή από φορείς, συλλόγους και μεμονωμένους συγγραφείς, στο πλαίσιο του έτους μνήμης, εθνικής περισυλλογής και αυτοκριτικής, ενταγμένο σε μια σειρά επιστημονικών, καλλιτεχνικών, εκπαιδευτικών και εκδοτικών δράσεων για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Ένα βιβλίο αφιερωμένο «Στα χιλιάδες θύματα του Μικρασιατικού Ελληνισμού και του ένδοξου ελληνικού στρατού…», όπως αναφέρεται στη σχετική αφιέρωση.

Εγχείρημα όμορφο, αλλά και εξαιρετικά δύσκολο («Είναι πολύ δύσκολο συναισθηματικά να διαβάζεις τις περιγραφές των γεγονότων της Μικρασιατικής Καταστροφής», δηλώνει η κ. Γρηγορά), αυτό με το οποίο καταπιάστηκαν οι δύο συγγραφείς. Στα όρια της όμορφης αποκοτιάς. Μήπως, όμως, έτσι δεν παίρνουν σάρκα και οστά τα ξεχωριστά και τα σπουδαία; Για άλλη μια φορά ιστορία γράφουν οι παρέες. Είχα την τύχη να βιώσω, σε ένα βαθμό, τον ιερό ζήλο των δημιουργών του βιβλίου. Με τις ατέλειωτες ώρες δουλειάς, κυρίως μετά το πέρας του κανονικού εργασιακού ωραρίου. Την ενδελεχή αναζήτηση στα ψηφιοποιημένα και έγχαρτα αρχεία της Βιβλιοθήκης. Την ψύχραιμη και προσεκτική επιλογή και ανθολόγηση του διαθέσιμου υλικού. Τη σαφή και απαρέγκλιτη στοχοθεσία. Την αφηγηματική ψυχραιμία στηνπαρουσίαση ακόμη και των πιο λεπτών ιστορικών ζητημάτων. Και φυσικά, τις αμέτητρες ώρες των μεταξύ τους συζητήσεων, προτάσεων, αντιπροτάσεων, προβληματισμών και δημιουργικής σκέψης. Είναι τέτοια και τόση η ταύτισή τους, όχι μόνο ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο, αλλά ακόμη και ως προς τον υφολογικό χαρακτήρα (σε εντυπωσιακό ομολογουμένως βαθμό), που αν κάποιος δεν γνωρίζει ότι το βιβλίο δημιουργήθηκε από δύο συγγραφείς, άνετα μπορεί να θεωρήσει ότι είναι έργο ενός ανθρώπου!

Πάνω απ’ όλα, όμως, θα πρέπει να επισημανθεί η μετρημένη συναισθηματική διαχείριση των δύσκολων ανθρώπινων πτυχών του θέματος. Ενδεικτικά αναφέρω την αποφυγή της παράθεσης ακραία φρικαλέων στιγμιοτύπων από τον Διωγμό που θα μπορούσαν να σοκάρουν το αναγνωστικό κοινό. Αντιθέτως, χωρίς αποσιωπήσεις ή ρηχούς μελοδραματισμούς, διεκτραγωδείται, προσεκτικά και τεκμηριωμένα, το σκηνικό του πόνου και της απόγνωσης, αλλά και της μάχης για την αξιοπρεπή επιβίωση των προσφύγων που στήθηκε και στις δύο ακτές του Αιγαίου.

Τι επιχειρούν οι συγγραφείς του σήμερα παρουσιαζόμενου βιβλίου; Να μελετήσουν και να ανθολογήσουν μέρος του τοπικού Τύπου της Λέσβου (εφημερίδες Σάλπιγξ και Ελεύθερος Λόγος της περιόδου 1919-1924) της υπό εξέτασης ιστορικής περιόδου και των καταιγιστικών γεγονότων που σημάδεψαν την εποχή και χαράχτηκαν έκτυπα και ανεξίτηλα στην ατομική και κυρίως τη συλλογική μνήμη. «Από την απόβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη, τη 2α Μαίου 1919, έως τις πολιτικές αλλαγές στην Ελλάδα, την κατάρρευση του μετώπου, την εσπευσμένη εκκένωση της Μικράς Ασίας και την καταστροφή της Σμύρνης, τον Αύγουστο του 1922» –όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται στο εισαγωγικό σημείωμα της έκδοσης. Ταυτόχρονα, αξιοποιούν σημαντικό υλικό από το βιβλίο του Διευθυντή του Γραφείου Τύπου και Λογοκρισίας της Αρμοστίας της Σμύρνης, Μιχαήλ Ροδά, με τον χαρακτηριστικό τίτλο Η Ελλάσα στη Μικράν Ασία: 1918-1922, καθώς και από ορισμένες αμερικανικές εφημερίδες από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

Η συνολική εξέτασή του σώματος των εφημερίδων και περιοδικών που κυκλόφορησαν στη Λέσβο τη συγκεκριμένη τριετία θα ήταν αδιανόητο να υλοποιηθεί μόνο από δύο ανθρώπους, και μάλιστα παράλληλα με τις ουκ ολίγες καθημερινές -πάγιες και έκτακτες- ανάγκες της εύρυθμης λειτουργίας της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης της πόλης μας.

Εντούτοις, η ποσοτικά και ποιοτικά υπερεπαρκής επιλογή και προσέγγιση των συγκλονιστικών γεγονότων μέσα από δημοσιεύματα των τοπικών εφημερίδων (μαρτυρίες διασωθέντων, ρεπορτάζ, ανταποκρίσεις, άρθρα, επιφυλλίδες, χρονογραφήματα κ.ά.) δίνουν όχι μόνο ένα σαφές, ευθύγραμμα και εξελικτικά προβαλλόμενο ιστορικό πλαίσιο, αλλά και μια σταθερή προσέγγιση γεμάτη με βαθύ σεβασμό απέναντι στον άνθρωπο ως πρωταγωνιστικό ιστορικό υποκείμενο και τα βασανά του. Με μια στιβαρή και ρωμαλέα, σχεδόν καθηλωτική σε ορισμένα σημεία, αφήγηση η Μαρία Γρηγορά και η Φανή Μαρωνίτου κατορθώνουν αυτό που, δυστυχώς, πολλές φορές, λησμονά ο μεγαλόσχημος ιστορικός ακαδημαϊσμός. Ότι, δηλαδή, επίκεντρο της ιστορίας είναι ο άνθρωπος και η ατομική και συλλογική ευτυχία ή τραγωδία του –δυστυχώς συνήθως το δεύτερο.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση τον άνθρωπο με την ιδιότητα του πρόσφυγα και του κατοίκου του τόπου υποδοχής. Του απλού, καθημερινού Έλληνα που βιώνει στιγμές συμφοράς και ηρωισμού, αυτοθυσίας και προδοσίας, ανθρωπιάς και αναλγησίας. Αλλά και του Έλληνα που με πόνο και περηφάνια μάχεται, για άλλη μια φορά στη μακραίωνη και πολύπαθη ιστορία του, απέναντι στο κακό που θα τον κάνει, με θυσίες και αγώνα, να βγει σε ευλογημένη μέρα. Μια εθνική καταστροφή ανέξελεγκτων διαστάσεων, η οποία θα γίνει μήτρα αναγέννησης και προόδου, με πρωταγωνιστές τους εξ Ανατολών ξεριζωμένους αδερφούς μας και με όχημα το όμαιμον, τον ομόθρησκον και το ομόγλωσσον.

Οι περισσότερες οικογένειες έχουν συγγενείς με ρίζες στη Μικρά Ασία ή στον Πόντο. Οι περισσότεροι από εμάς, ειδικά όσοι γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στο νησί της Λέσβου, δεν μπορεί να μην έτυχε να ακούσουν τη διήγηση των γεγονότων εκείνης της δραματικής τριετίας (1919-1922), αλλά και αργότερα, από το στόμα μιας γιαγιάς ή ενός παππού, κάποιου φίλου, γνωστού ή γείτονα. Ειδικά τα όσα έζησαν εκείνες τις τραγικές μέρες του ξεριζωμού.

Εντούτοις, σε αρκετά εκτεταμένα τμήματα της κοινωνίας -της λεσβιακής και όχι μόνο- υπάρχει μια σχετική άγνοια για τα γεγονότα. Οι πρωταγωνιστές και το ιστορικό περιβάλλον απέμεναν «σκονισμένα» στο ράφι του συλλογικού υποσυνειδήτου ή απεκρύβησαν τεχνηέντως –η μνήμη και οι επέτειοι, βλέπετε, τις περισσότερες φορές πονάνε, για αυτό και προσεγγίζονται επιλεκτικά και επιδερμικά. Είναι προφανές ότι η πληγή αυτή ήταν πολύ μεγάλη και βαθιά και δεν επέτρεπε πάντα ψύχραιμες προσεγγίσεις (οι σύγχρονοι της καταστροφής ήθελαν να ξεχάσουν, οι επόμενοι να θυμηθούν και κατόπιν να μάθουν, οι σημερινοί να αναστοχαστούν και να τιμήσουν). Ίσως, πάλι, επειδή οι πολιτικές συνέπειες της καταστροφής να δίχασαν βαθιά και για πολλά χρόνια την ελληνική κοινωνία, γεννώντας αλλά και στηρίζοντας ιδεολογίες και ιδεολογήματα.

Ίσως η οικτρή αποτυχία της διαδασκαλίας του μαθήματος της ιστορίας στα σχολειά μας να μεγέθυνε το πρόβλημα (ενδιαφέρον θα είχε η προφανώς αυτονόητη πρόταση το βιβλίο να φτάσει σε κάθε σχολειό της Λέσβου, και όχι μόνο, και κυρίως να αξιοποιηθεί διδακτικά, αλλά μάλλον εις ώτα μη ακουόντων…). Ίσως πάλι η άτολμη ακαδημαϊκή προσέγγιση για τον ρόλο προσώπων, θεσμών και παρατάξεων. Ίσως ο πανδαμάτορας χρόνος και η καθημερινή τύρβη, που αργά αλλά και σταθερά, μάς απομακρύνουν από τα γεγονότα και τον αντίκτυπό τους. Ίσως η βιολογική φυγή όσων τα έζησαν από πρώτο χέρι και τα κράτησαν ζωντανά με τις αφηγήσεις τους. Ίσως και όλα αυτά μαζί…

Γράφει σε σχετική τοποθέτησή του ο σπουδαίος Ελληνοκύπριος πολιτικός επιστήμονας και ιστορικός Πασχάλης Κιτρομηλίδης: «Επειδή μιλούμε για χαμένες πατρίδες και βλέπουμε αυτόν τον κόσμο ως κάτι το απόμακρο, πρέπει να αποβάλουμε αυτή την αντίληψη. Είναι ένας ενιαίος κόσμος και δεν είναι νοητή η ιστορία του ελληνικού κόσμου χωρίς τη Μικρά Ασία. Μπορεί να απωλέσθηκε εθνολογικά, αλλά είναι πάντα μαζί μας ως πνευματική κληρονομιά, ως ιστορική μνήμη, ως μια σειρά σημαντικών επιτευγμάτων μέσα στους αιώνες».

Η συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή λειτούργησε ως δημιουργικό έναυσμα και εφαλτήριο για την έκδοση της Δ.Κ.Β.Μ. Αυτό που αρχικά προοριζόταν για θεματικό-επετειακό ημερολόγιο εύλογα και σχεδόν αναπόδραστα εμπλουτίστηκε, αρτιώθηκε και μετεξελίχθηκε σε βιβλίο σπουδαίο. Ψύχραιμο, μεθοδικά δουλεμένο, εύληπτο και ευσύνοπτο, αφού οι συνολικά 182 σελίδες τους άνετα θα μπορούσαν να είναι πολλαπλάσιες αναφορικά με ένα μάλλον ανεξάντλητο θέμα.

Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και μια απλή ανάγνωση των περιεχομένων του αρκεί για να καταδείξει την ευρύτητα και ποικιλία της θεματικής του. Είναι αξιοσημείωτο ότι η συντριπτική πλειονότητα των τίτλων των κεφαλαίων προέρχονται αυτούσιοι από δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής. Ορισμένα με άξονα τη λογική (Η ώρα τη ελευθερίας, Αλλαγή πολιτικού σκηνικού, Στέγαση, Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, σίτιση) και άλλα βασισμένα στο συναίσθημα (Η ωραία Ιωνία σας στέλλει ύστατον χαιρετισμόν, Η Σμύρνη μας δεν υπάρχει πλέον, Ο στρατός μας δεν ηττήθη, Πώς διάγουν οι αιχμάλωτοι, Η Μυτιλήνη ας τους λυπηθεί κ.ά.). Αυτό ακριβώς το στοιχείο αποδεικνύει και την αξιοσημείωτη ισορροπία της καταγραφής των γεγονότων και συγκινησιακών εξάρσεων που εύλογα προκύπτουν και καταγράφονται στις εφημερίδες της Μυτιλήνης.

Το βιβλίο που επιμελήθηκαν οι κυρίες Γρηγορά και Μαρωνίτου αποτελεί ένα πόνημα ιστορικά τεκμηριωμένο, με ισόρροπα κατανεμημένες τις πτυχές της συγγραφικής αφήγησης και της παράθεσης των πηγών, χωρίς εθνικιστικές κορώνες, δίχως συγκαλύψεις, συμψηφισμούς και στρογγυλοποιήσεις. Πράγμα κάθε άλλο παρά αυτονόητο για καταστάσεις ταυτισμένες με το ύψιστο ανθρώπινο δράμα της απώλειας προσώπων αγαπημένων, του βίαιου εκπατρισμού, της προσφυγιάς και όλων των σωματικών και ψυχικών πληγών…

Πάνω απ’ όλα, όμως, μακριά από την αναπόδραστη σε πολλές περπτώσεις ανάλογων έργων συναισθηματική αποστείρωση, σε περίοπτη και δεσπόζουσα θέση, θα τοποθετούσα την ψυχή και το συναίσθημα που γεννά και επιδαψιλεύει το βιβλίο σε όσους περιδιαβαίνουν με προσοχή στις σελίδες του. «Δεν υπήρχε μέρα που διαβάσαμε κάτι με τη Μαρία χωρίς να συγκλονιστούμε», λέει χαρακτηριστικά η κ. Μαρωνίτου, σε πρόσφατη συνέντευξή της. Άλλωστε, τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους, υπερβαίνοντας τις όποιες ιδιαιτερότητες και εν θερμώ αναφορές των πρωτότυπων κειμένων που ανθολογούνται. Ιδιαίτερα οι μεγαλύτερης ηλικίας αναγνώστες θυμούνται και όλοι -ανεξαρτήτως ηλικίας- μαθαίνουν από αυτό.

Τα δάκρυα του με μικρασιατικές καταβολές, 93χρονου σήμερα κ. Γιώργου Αμβαζά (τον ευχαριστώ θερμά που μού επιτρέπει την ονομαστική αναφορά), διαβάζοντας το βιβλίο στο μπαλκόνι του σπιτιού του, στη σκιά του Κάστρου της Μυτιλήνης, στο Κιόσκι, είναι μια από τις πιο χαρακτηριστικές αντιδράσεις που αλίευσα και θα ήθελα να μοιραστώ απόψε μαζί σας.

Και μια προσωπική κατάθεση. Συνήθως, όταν αναλαμβάνω τη γλωσσική- φιλολογική επιμέλεια ενός βιβλίου, προσπαθώ να αποστασιοποιούμαι από το περιεχόμενο, χωρίς όμως να αδιαφορώ γι’ αυτό, προκειμένου να μην αποσπαστώ από την κατεξοχήν εργασία μου, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει, έστω και στο ελάχιστο, την ποιότητά της. Τούτη τη φορά, όμως, δεν σας κρύβω ότι ήταν ουκ ολίγα τα σημεία στα οποία αναγκάστηκα να διακόψω, προκειμένου να βάλω τις σκέψεις και -κυρίως- τα συναισθήματά μου σε μια τάξη και να συνεχίσω την πορεία μου στα γλωσσικά-εκφραστικά μονοπάτια του βιβλίου.

Φυσικά, είναι βέβαιο ότι κάθε αναγνώστης θα σταθεί ιδιαίτερα σε συγκεκριμένα σημεία, τα οποία θα διεγείρουν τη λογική και το συναίσθημά του. Επιλέγω τρία σύντομα και πολύ χαρακτηριστικά. Το πρώτο από τη σελίδα 61 και το δεύτερο από τη σελίδα 62, (αποσπάσματα από τον Ελεύθερο Λόγο της 31ης Αυγούστου του 1922 αμφότερα), με τους χαρακτηριστικούς τίτλους Λουκούμι και Τα τζιεράκια. Το τρίτο, στις σελίδες 113-114, πάλι από τον Ελεύθερο Λόγο, της 19ης Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. Τίτλος του Το προσφυγόπουλο.

Κυρίες και κύριοι. Φίλες και φίλοι. Είθισται στις βιβλιοπαρουσιάσεις -σε σημείο που να αγγίζει, πλέον, την κοινοτοπία- να ευχόμαστε «καλοτάξιδο» στο εκάστοτε υπό παρουσίαση συγγραφικό έργο. Το παρόδοξο με το βιβλίο που σήμερα παρουσιάζουμε είναι ότι ήδη έχει ανοίξει πανιά και αρμενίζει, και μάλιστα με γοργό πλου, ασφάλεια και σταθερότητα, στη θάλασσα της φιλαναγνωσίας και της εκτίμησης του αναγνωστικού κοινού. Σαν εκείνο το ποιητικό Τρελοβάπορο του Οδυσσέα Ελύτη, που «είναι από μαύρη πέτρα κι είναι απ’ όνειρο».

Συνεπώς, αντί οποιουδήποτε άλλου επιλόγου, ένα μεγάλο «ευχαριστώ» προς τις κυρίες Γρηγορά και Μαρωνίτου που με προσκάλεσαν να επιβιβαστώ κι εγώ σε αυτό το όμορφο, γερό σκαρί που έχτισαν, από το ναυπηγείο μέχρι την αποψινή επίσημη καθέλκυσή του! Και σε άλλα σπουδαία βιβλία, λοιπόν! Και σε άλλα όμορφα ταξίδια!

Σας ευχαριστώ θερμά για την προσοχή σας.

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: 1919-1922. Οι εφημερίδες της Λέσβου αφηγούνται

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης σάς προσκαλεί το Σάββατο 19 Νοεμβρίου 2022, στις 18:00 το απόγευμα, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, στην παρουσίαση του βιβλίου: 1919-1922: Οι εφημερίδες της Λέσβου αφηγούνται, της Μαρίας Γρηγορά και της Φανής Μαρωνίτου. Οι συγγραφείς είναι βιβλιοθηκονόμοι και με το παρόν βιβλίο αναδεικνύουν άγνωστες πτυχές του Προσφυγικού Ζητήματος και των Μικρασιατών προσφύγων που έφτασαν στη Λέσβο μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Τζάνος Στεφανέλλης, Φιλόλογος και ο Στρατής Μπαλάσκας, Δημοσιογράφος. Θα συντονίσει ο Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας, Θεολόγος του Πρότυπου ΓΕ. Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Αποσπάσματα από το βιβλίο θα διαβάζουν οι παρακάτω μαθητές/τριες του Πρότυπου ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου: Γεράσιμος Ντίνος, Ελένη - Μαρία Βαμβούρη, Παρασκευή Κουγκούλιου, Παναγιώτης Κατζάνης και Άγγελος - Μιχαήλ Κώστογλου.

Μνημονεύετε Γιώργο Σεφέρη!

«Ανήκω στη γενιά του Διχασμού, αλλά δεν είμαι φανατικός. Την κρίση εκείνη την έζησα κατάσαρκα· αλλά η εμπάθεια δεν είναι το κλίμα μου. Και στους καιρούς ακόμη που είχαν αποχαλινωθεί τα πιο τυφλωτικά πάθη, η ροπή μου ήταν να προσπαθώ να καταλάβω την άποψη του άλλου. Είμαι περισσότερο άνθρωπος του διαλόγου παρά της γροθιάς. Αν έζησα σ’ ένα κόσμο που προτιμούσε να σπάζει κεφάλια, δυναμικό, καθώς τους αρέσει να λένε, δεν τον εθαύμασα· τη δύναμη τη βλέπω αλλού».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ. (1992). Δοκιμές. Παραλειπόμενα (1932-1971), τ. Γ΄. Αθήνα: Δόμος, σ. 21.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Μικρά Ασία 1922. Όψεις του Προσφυγικού Ζητήματος: Μνήμη, Πολιτικές Αποκατάστασης, Πολιτισμική Ιστορία

Από τον Γιώργο Σεφέρη στο '22 και τανάπαλιν από το '22 στον Γιώργο Σεφέρη

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Τη μεθεπόμενη εβδομάδα (5-7 Σεπτεμβρίου), η Εταιρεία Λεσβιακών Μελετών και ο Δήμος Μυτιλήνης διοργανώνουν Επιστημονικό Συνέδριο με λίαν ενδιαφέρον θέμα: «Μικρά Ασία 1922. Όψεις του Προσφυγικού Ζητήματος: Μνήμες – Αναπαραστάσεις - Πολιτισμική Ιστορία». Σ’ αυτό συμμετέχω ως μέλος στην Επιστημονική & Οργανωτική Επιτροπή και ως εισηγητής με ανακοίνωση, της οποίας το θέμα είναι το εξής: «Η Γενιά του ’30 και η Μικρασιατική Καταστροφή». Για τη Γενιά του ’30, η μέχρι σήμερα βιβλιογραφία είναι πλουσιότατη, όπως και για τη Μικρασιατική Καταστροφή, με τα πολλά, βέβαια, ερμηνευτικά σχήματά της. 

Προετοιμάζοντας εδώ και μέρες την ανακοινωσή μου, πριν μπω στο τελικό στάδιο συγγραφής της, ξαναδιάβασα πολλές σελίδες από τις Δοκιμές του Γιώργου Σεφέρη. Γι’ αυτές, ουκ ολίγες φορές, όταν τις χρησιμοποιώ σε ομιλίες και μελέτες μου αλλά και στη διδακτική μου πράξη στο μάθημα των Θρησκευτικών, λέω συχνά στους μαθητές μου:  ότι είναι η Αγία Γραφή για τους θεολόγους είναι και οι Δοκιμές του Σεφέρη για τους φιλολόγους· όπως είναι αδύνατον ένας θεολόγος να μην έχει διαβάσει και ξαναδιαβάσει ολόκληρη την Αγία Γραφή, έτσι είναι αδύνατον, και ντροπή συνάμα, ένας φιλόλογος να μην έχει διαβάσει και ξαναδιαβάσει τις Δοκιμές του Σεφέρη. 

Ύλικό χρήσιμο, λοιπόν, οι Δοικιμές - κι όχι μόνο αυτές - για τη Γενιά του ’30 και τη Μικρασιατική Καταστροφή. Κι επειδή στον Σεφέρη οι στιγμές του Μικρασιατικού Ελληνισμού και της καταστροφής του ’22 είναι άκρως βιωματικές, σταχυολογώ εδώ ένα απόσπασμα από τον καημό του για την άκοπη, αδιάκοπη «χρυσή κλωστή», κατά τον Κ. Θ. Δημαρά, της μακρόσυρτης ελληνικής παράδοσης. Ιδού το απόσπασμα από τη «Δοκιμή»: «Κ. Π. Καβάφης, Θ. Σ. Έλιοτ. Παράλληλοι»:

«Πέρασαν τα χρόνια. Ένα βράδυ, στη συσκοτισμένη Αλεξάνδρεια, λίγες μέρες ύστερα από τη μάχη της Κρήτης, θυμήθηκα πάλι το επίγραμμα του Αχαιού. Ήτανε τραγικά επίκαιρο. Ίσως γι’ αυτό, ίσως επειδή βρισκόμουνα στην πόλη των Πτολεμαίων, το ψυθίρισα ολόκληρο μαζί με τους ακροτελεύτιους κρυπτογραφικούς στίχους του. Και τότε, πρώτη φορά, συλλογίστηκα πως το ποίημα είχε γραφεί στα 1922, στις παραμονές της μικρασιατικής καταστροφής· σχεδόν ασυνείδητα τους μετάφρασα:

Εγράφη εν Αλεξανδρεία υπό Αχαιού·

το έτος που το Έθνος κατεστράφη.

Δεν ήτανε πια ο Καβάφης που πήγαινε να προσκολληθεί στην Ελληνική Ανθολογία, πηδώντας ένα χάσμα αιώνων· δεν ήταν ένας τεχνουργός ψυχρών και τυχαίων παρνασσικών πορτραίτων· ήταν ένας σύγχρονός μου που βρήκε τον τρόπο να εκφράσει τα συναισθήματά του με τη μεγαλύτερη δυνατή συντομία και ένταση, κάνοντας και τον Σιμωνίδη και τα λαμπρά παλαιά επιτύμβια ν’ αφήσουν τους χαλασμένους τάφους και να ‘ρθούν προς εμένα. Μια ζωντανή παρουσία που άγγιζε και το επίγραμμα του Σολωμού στα Ψαρά».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ. (1999). Δοκιμές. Πρώτος τόμος. (1936-1947). Αθήνα: Ίκαρος, σσ. 329-330.

Η συνέχεια στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, στις 6 Σεπτεμβρίου, ημέρα Τρίτη και ώρα 09.00, στην πρώτη συνεδρία, με πρόεδρο την κα Μαρία Γ. Μόσχου, Δρ Ιστορίας της Τέχνης ΕΚΠΑ. Όσοι πιστοί στην Ιστορία, τη Λογοτεχνία, την Τέχνη και τη Θεολογία προσέλθετε…

«Καραμανλήδες και Βαλαάδες – Ιστορίες Ανταλλαγής», στο Νιχώρι του Βοσπόρου

Δ Ε Λ Τ Ι Ο   Τ Υ Π Ο Υ 

ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΝΕΟΧΩΡΙΟΥ· ΘΕΟΤΟΚΕΙΑ 2022. 13 Αυγούστου, ώρα 19:00.

ΟΜΙΛΙΑ: «Καραμανλήδες και Βαλαάδες – Ιστορίες Ανταλλαγής».

Βίοι παράλληλοι δύο πληθυσμιακών ομάδων που ανταλλάχθηκαν. Οι Καραμανλήδες, τουρκόφωνοι χριστιανοί της Καραμανίας, και οι άγνωστοι εν πολλοίς Βαλαάδες, ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι των Γρεβενών και της Νεάπολης Κοζάνης.

ΟΜΙΛΗΤΕΣ: Δρ. Σεχνάζ Σισμάνογλου-Σιμσέκ, επικ. καθηγήτρια Πανεπιστημίου Kadir Has· Αϋτζάν Γιλμάζ, συγγραφέας. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Σερντάρ Κορουτζού, δημοσιογράφος.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ: Έκθεση φωτογραφιών διαγωνισμού «Νικόλαος Μαγγίνας».

13 Ağustos 2022, saat 19.00’da, “Karamanlı ve Valaades Mübadillerin Tarihçesi. Ana dili Türkçe olan Hristiyanlar ve ana dili Yunanca olan Müslümanlar” konuşulacak. Kimisi bir gece daha burada yaşamış, kimisi şafakla beraber yola çıkmış. Sınır taşlarının bilgisine ve ateşin yönüne hâkimler. Mübadelenin “tanıdık” yüzleri, kararmış aynada yeniden parlayacak.

Eş zamanlı olarak, 1.Nikolaos Manginas fotoğraf yarışmasında ödül alan fotoğraflar da etkinlik alanında sergilenecektir.

ΠΗΓΗ: ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ

Το μαρμάρινο «θύμα» της Σμύρνης. Στο φως έναν αιώνα μετά

Του ΑΙΜΙΛΙΟΥ ΧΑΡΜΠΗ

Η κεφαλή που φέρει σημάδια φωτιάς εκτίθεται για πρώτη φορά στο Αρχαιολογικό Μουσείο.

Η μαρμάρινη κεφαλή παιδιού, προερχόμενη «από τις στάχτες της Σμύρνης», έπειτα από σχεδόν έναν αιώνα βγαίνει από τις αποθήκες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου για να διηγηθεί τη συγκινητική ιστορία της, μαζί με εκείνες των Ελλήνων αρχαιολόγων που υπηρέτησαν στη Μικρά Ασία.

Όπως είναι ευρέως γνωστό, τα αρχαιολογικά μουσεία ανά τον κόσμο πρέπει να διαθέτουν μεγάλες… αποθήκες. Κι αυτό διότι ένα μικρό μόνο τμήμα του πλήθους των αντικειμένων που στεγάζουν βρίσκει συνήθως θέση στις προθήκες που βλέπει το κοινό· τα υπόλοιπα, ίσως όχι τόσο εντυπωσιακά ή μοναδικά, έχουν αξία κυρίως για τους επιστήμονες που τα μελετούν. Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει πως πίσω τους δεν κουβαλούν συναρπαστικές, πολλές φορές και δραματικές ιστορίες. Το μαρμάρινο κεφάλι παιδιού που έφθασε τον Αύγουστο του 1926 στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο έφερε πάνω του σημάδια μεγάλης ταλαιπωρίας. Η «επιδερμίδα» του μαρμάρου ήταν άγρια καμένη, οι άλλοτε λαμπεροί κρύσταλλοι είχαν ανά μέρη μετατραπεί σε γύψο και οι ρηγματώσεις πάνω του μαρτυρούσαν βαριά κακοποίηση. Ήταν δωρεά του Βρετανού στρατιωτικού ακολούθου στην Αθήνα, ο οποίος είπε ότι προέρχεται «από τις στάχτες της Σμύρνης». Ο τότε διευθυντής του μουσείου, Παναγιώτης Καστριώτης, έγραψε ευχαριστήρια επιστολή προς τη βρετανική πρεσβεία, υποσχόμενος η κεφαλή να εκτεθεί όπως της πρέπει.

«Πέρασαν 96 χρόνια αλλά επιτέλους είμαστε έτοιμοι να τηρήσουμε εκείνη την παλιά υπόσχεση», μου λέει στο τηλέφωνο ο δρ Κώστας Πασχαλίδης, ο οποίος αυτές τις μέρες προετοιμάζει τις σχετικές ξεναγήσεις –η πρώτη γίνεται σήμερα στη 1 μ.μ.– που εντάσσονται στο πρόγραμμα «Αθέατο Μουσείο». Η φετινή σειρά εκθεμάτων, που προέρχονται από τις αποθήκες του ΕΑΜ, είναι αφιερωμένη στη Μικρασιατική Καταστροφή και ο ίδιος, μαζί με την επιμελήτρια δρα Χρυσάνθη Τσούλη, θα αναλάβουν να μεταφέρουν στους επισκέπτες όχι μόνο τα τεχνικά χαρακτηριστικά του αντικειμένου ή την (αμφίβολη) χρονολόγησή του, αλλά κυρίως τη συμβολική του φόρτιση.

Επιστολή του αρχαιολόγου Κωνσταντίνου Κουρουνιώτη προς το υπουργείο Παιδείας στις 8 Μαρτίου 1923, όπου αναφέρεται πως το «παγκοσμίως γνωστόν διά τον πλούτον των σπουδαιοτάτων μικρασιατικών αρχαιοτήτων Μουσείον της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης δυστυχώς εκάη».

Ευαγγελική Σχολή

«Το κεφάλι ήταν έκθεμα του Μουσείου της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης, το οποίο κάηκε ολοσχερώς μαζί με την πόλη. Η χρονολόγησή του είναι όντως κάπως προβληματική· συμφωνούμε όλοι πως μιμείται ελληνιστικό πρότυπο και σύμφωνα με τη δική μας εκτίμηση φιλοτεχνήθηκε στα ρωμαϊκά χρόνια. Αυτό όμως που προσωπικά με συγκινεί περισσότερο είναι ότι το συγκεκριμένο έργο εικονοποιεί τη βία και τα θύματα. Λέμε “προσφυγάκι” το άγαλμα παιδιού που έφερε μαζί του ο Κωνσταντίνος Κουρουνιώτης από τη Νύσα, ωστόσο εκείνο είναι ένα διασωθέν παιδί. Αυτό εδώ είναι ένα θύμα. Φέρει πάνω του τα σημάδια της καύσης και της βίας, αντιπροσωπεύει με έναν τρόπο όλα τα παιδιά που αναζητούσε ο Ερυθρός Σταυρός για δεκαετίες», σημειώνει ο κ. Πασχαλίδης. Η ξενάγηση πάντως, εκτός της κεφαλής που κατέχει πια κεντρική θέση στην καρδιά του μουσείου, θα μιλήσει και για το έργο των Ελλήνων αρχαιολόγων, οι οποίοι έφθασαν στην περιοχή της Σμύρνης το 1919 με την αποστολή να συστήσουν Τμήμα Αρχαιοτήτων ουσιαστικά εκ του μηδενός. Πρώτος τμηματάρχης ορίστηκε ο Γεώργιος Π. Οικονόμος, τον οποίο στη συνέχεια διαδέχθηκε ο Κουρουνιώτης. Η υπηρεσία πραγματοποίησε ανασκαφές στις Κλαζομενές, στη Νύσα και στην ευρύτερη περιοχή της Σμύρνης. Ο δε Οικονόμος έφερε μαζί του στην Ελλάδα περίπου 100 πήλινα θραύσματα (όστρακα) για μελέτη, τα οποία ήταν και τα μόνα ευρήματα που μεταφέρθηκαν από τη Μικρά Ασία εκείνη την περίοδο.

Ενσωμάτωση

Παρ’ όλα αυτά, όπως μας λέει ο κ. Πασχαλίδης, υπάρχει και σήμερα η αιτίαση περί αποικιακής τακτικής από την πλευρά της Ελλάδας, κατά την τριετία της Ύπατης Αρμοστείας στη Σμύρνη. «Η αλήθεια είναι πως το ελληνικό κράτος, παρά τις απαιτήσεις του πολέμου, χρηματοδότησε με μεγάλα ποσά την αρχαιολογική δραστηριότητα. Μέσα στην τριετία δημιουργήθηκε αρχαιολογική βιβλιοθήκη στη Σμύρνη, ενώ με άδεια του ύπατου αρμοστή Στεργιάδη επανέρχονται στην περιοχή οι ξένες αρχαιολογικές σχολές. Γενικότερα αυτό που προκύπτει από τη μελέτη των αρχείων είναι ότι έγινε επένδυση και όχι απομύζηση. Καμία αρχαιότητα δεν μεταφέρθηκε στη μητρόπολη, κατά την αποικιακή τακτική. Αντιθέτως υπήρχε η λογική της ενσωμάτωσης, κάτι σαν αυτό που έκαναν, π.χ., οι Ιταλοί στα Δωδεκάνησα».

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ: Με αφορμή την επέτειο 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή

Δ Ε Λ Τ Ι Ο   Τ Υ Π Ο Υ 

 

Με αφορμή την επέτειο 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή, και με άξονα την Προφορική Ιστορία και την αξιοποίηση βιωματικού - βιογραφικού υλικού, η δράση Η Μνήμη του Νερού θέτει στο επίκεντρο την αξία της μνήμης και τη σημασία της διατήρησής της για την ιστορική και πολιτισμική μας συνοχή και συνέχεια, αναδεικνύοντας ίχνη της προσφυγικής ταυτότητας του νησιού της Λέσβου μέσα από το βλέμμα της νέας γενιάς.

Η δράση περιλαμβάνει δύο δημιουργικά σκέλη - υποδράσεις:

• Το σχεδιασμό και την υλοποίηση ενός βιωματικού εργαστηρίου θεάτρου ντοκιμαντέρ, με τη συμμετοχή εφήβων μαθητών της Λέσβου, σε συνεργασία με το Πρότυπο Γενικό Λύκειο Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Το εργαστήριο θα προσφέρει στους έφηβους μαθητές μια ολοκληρωμένη εκπαιδευτική και βιωματική εμπειρία, ανοίγοντας έναν συλλογικό και ασφαλή χώρο δημιουργικής έκφρασης. Στη διάρκειά του, οι μαθητές θα πειραματιστούν με σύγχρονα εργαλεία έρευνας μέσα από τη μεθοδολογία της εθνογραφίας (συνέντευξη, παρατήρηση, έρευνα αρχείου) και παράλληλα θα γίνουν μέρος της κυρίως αφήγησης για την ταυτότητα και το πολιτισμικό αποτύπωμα των Μικρασιατών προσφύγων, μπολιάζοντάς τη με το δικό τους βιωματικό υλικό, αναστοχασμούς κι εμπειρίες.
• Τη δημιουργία παράστασης θεάτρου ντοκιμαντέρ. Η παράσταση αποτελεί το καλλιτεχνικό προϊόν του εργαστηρίου. Με την καθοδήγηση της δημιουργικής ομάδας, οι έφηβοι μαθητές θα επεξεργαστούν στη διάρκεια των προβών το δικό τους ερευνητικό / βιωματικό υλικό (μαρτυρίες, σημειώσεις πεδίου, ημερολόγια, αυτοβιογραφικά κείμενα, οπτικοακουστικό αρχείο, ιστορικά τεκμήρια κ.α.) και στη συνέχεια θα το μετατρέψουν σε θεατρικό κείμενο κι από εκεί σε σκηνική πράξη, εστιάζοντας σε συγγραφικές, δραματουργικές και σκηνοθετικές δοκιμές. Η παράσταση θα αξιοποιήσει τους έφηβους μαθητές σε ρόλο βιωματικών ερμηνευτών, οι οποίοι θα ζωντανέψουν την ιστορία μέσα από ένα σύγχρονο θέαμα με τη χρήση των εργαλείων του θεάτρου ντοκιμαντέρ (πρωτοπρόσωπη αφήγηση, ντοκουμέντα, οπτικοακουστικές προβολές). Η παράσταση θα πραγματοποιηθεί στις 7 και 8 Αυγούστου 2022 στο Κάστρο Μυτιλήνης και συμπεριλαμβάνεται στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Δήμου Μυτιλήνης – Λεσβιακό Καλοκαίρι.

Η παραγωγή πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος 2022, του θεσμού Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Αναλυτικές πληροφορίες και προκρατήσεις θέσεων στο digitalculture.gov.gr

ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ: 21.00. ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: 60’. ΕΙΣΟΔΟΣ ΔΩΡΕΑΝ

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σύλληψη – Σκηνοθεσία - Εμψύχωση Εργαστηρίου: Μάρθα Μπουζιούρη.

Δραματουργία - Εμψύχωση Εργαστηρίου: Εύα Οικονόμου-Βαμβακά.

Δραματουργική Σύμβουλος: Μάρθα Κοσκινά.

Κείμενο: Η Ομάδα.

Βοηθός Σκηνοθέτη: Παρασκευή Λυπημένου.

Επιστημονικός Συνεργάτης: Γιώργος Τσιμουρής.

Συνεργασία στην Ερευνα: Μαρία Μακρυνικόλα.

Φωτισμοί: Σεμίνα Παπαλεξανδροπούλου.

Επιμέλεια Videos: Mάρθα Μπουζιούρη.

Γραφιστικός σχεδιασμός: Θοδωρής Πετρόπουλος.

Φωτογραφίες: Γεράσιμος Μαυρομμάτης.

Υπεύθυνος Παραγωγής: Βασίλης Χρυσανθόπουλος.

Οργάνωση - Εκτέλεση Παραγωγής: PLAYS2PLACE

Στην παράσταση συμμετέχουν οι μαθητές του Πρότυπου Γενικού Λυκείου Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου: Βασιλική Βαλσάμη, Φωτεινή Γιασσά, Λευτέρης Παντέρμος, Πηνελόπη Πασπάτη, Ολίβια Σέλικε, Ηλιάννα Σουγλάνη και Μαρίτα Στεφανέλλη.

ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μαρία Ζερβού, Αθανάσιος Ι. Καλαμάτας και Ντικράν Ματοσσιάν.

Θερμές ευχαριστίες για την πολύτιμη συνδρομή τους στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Μυτιλήνης, το Μουσείο Προσφυγικής Μνήμης Σκάλας Λουτρών «ΤΟ ΔΕΛΦΙΝΙ», το Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Λέσβου, την Ηλιακτίδα ΑΜΚΕ και τους Δημήτρη Παπαχρυσό, Αντώνη Νείρο, Ειρήνη Καχριμάνη, Ελευθερία Αλεξανδρή, Βαρβάρα Μάνου, Μαριλένα Μουζάλα, Άντα Χατζηγεωργίου, Γιάννη Σκοπετέα, Τάκη Γέρο, Κρίστη Πετροπούλου, Νεφέλη Μπελαβίλα - Τροβά, Κουρός Νουρμοχαμαντί Μπαϊγκί, Παναγιώτη Βεκρή, Στρατή Αποστόλου και Κατερίνα Ροζάκου.

Trailer: https://youtu.be/sYLgg2wYyy0

Υπάρχει λιγότερη τοξικότητα από αυτή που οδήγησε στον Διχασμό;

 ΠΗΓΗ: Realnews

«Η Σμύρνη, η Ελλάδα, οι προδοσίες, τα μαχαιρώματα, οι ατίμωσες κι όλη η ντροπή και η καταφρόνια των πολιτισμένων με ξεγύμνωσαν…»

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ. (1992). «Επιστολή στην Ιωάννα Τσάτσου» - ΙΩΑΝΝΑ ΤΣΑΤΣΟΥ. «Γιώργος Σεφέρης / Οι μνήμες». Ευθύνη. 252/609-610 & 611-613.

Μαθητική Διαδικτυακή Διημερίδα: «100 Χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922-2022)», με τη συμμετοχή 32 Σχολείων της Ελλάδας

Δ Ε Λ Τ Ι Ο   Τ Υ Π Ο Υ

Στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Πειραματικού Λυκείου Πανεπιστημίου Πατρών, την Τετάρτη 4 Μαΐου 2022 και ώρα 19:30 θα πραγματοποιηθούν τα εγκαίνια της Έκθεσης «ΜΝΗΜΕΣ ΙΩΝΙΑΣ». Η Έκθεση φιλοξενεί είκοσι δύο (22) εκθέματα – banner, τα οποία παρουσιάζουν το Χρονικό της Μικρασιατικής Καταστροφής, καθώς και σκηνές του καθημερινού Μικρασιατικού βίου και είναι αποτέλεσμα μαθητικών ερευνητικών εργασιών.

Στην τελετή των εγκαινίων θα παραστούν ο Μικρασιατικός Σύνδεσμος Πατρών και Περιχώρων με το Τμήμα Παραδοσιακών Χορών της Μικράς Ασίας. Επίσης, το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας με φοιτητές της Δραματικής Σχολής, οι οποίοι θα αποδώσουν δραματοποιημένο το έργο του  «Η ιστορία ενός αιχμαλώτου», καθώς και η Χορωδία Παραδοσιακών Τραγουδιών «ΡΟΕΣ» υπό τη Διεύθυνση του μουσικού Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου.

Επιπλέον, την Πέμπτη 05 και την Παρασκευή 06 Μαΐου 2022 θα υλοποιηθεί η Μαθητική Διαδικτυακή Διημερίδα: «100 Χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή 91922-2022)» με τη συμμετοχή 32 Σχολείων της Ελλάδας, τα οποία έχουν σχηματίσει αντίστοιχο Δίκτυο Σχολείων υπό τον συντονισμό του Πειραματικού Λυκείου Πανεπιστημίου Πατρών. Στο αφιερωματικό αυτό εγχείρημα θα παρουσιαστούν συνολικά 72 εργασίες – εισηγήσεις μαθητών/τριών, οι οποίοι εργάζονται από την αρχή του σχολικού έτους για αυτό το σκοπό.

Οι θεματικοί άξονες της Διημερίδας είναι:

• Ιστορία (από την Συνθήκη των Σεβρών έως την ενσωμάτωση των προσφύγων στην Ελλάδα).
• Πνευματική ανάπτυξη (εκπαίδευση όλων των βαθμίδων, πνευματική και επιστημονική παραγωγή).
• Πολιτιστική δημιουργία (υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά).
• Καθημερινός βίος (ήθη – έθιμα, τρόπος ζωής, κοινωνική οργάνωση, οικονομία).
• Μνήμες – ενσωμάτωση (εικαστικές τέχνες, λογοτεχνία).

Η Διημερίδα που οργανώνει και συντονίζει το Πειραματικό Λύκειο Πανεπιστημίου Πατρών, τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, ενώ στη διοργάνωση συμμετέχουν η Περιφερειακή Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Δυτικής Ελλάδας και το ΠΕΚΕΣ Δυτικής Ελλάδας.

Το Πρόγραμμα και το Βιβλίο Περιλήψεων των Εισηγήσεων της Μαθητικής Διημερίδας βρίσκονται στους παρακάτω συνδέσμους:

• https://mikraasia249810729.files.wordpress.com/2022/04/cea0cea1ce9fce93cea1ce91ce9cce9cce91-ce94ce99ce97ce9cce95cea1ce99ce94ce91cea3.pdf
• Βιβλίο Περιλήψεων Εισηγήσεων  

Μια επετειακή έκδοση για τα 100χρονα από τη Μικρασιατική Καταστροφή

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Αξιόλογη επετειακή έκδοση για το 100χρονα από τη Μικρασιατική Καταστροφή, από τον πάντοτε δραστήριο Σύλλογο Μικρασιατών Σκάλας Λουτρών Λέσβου «Το Δελφίνι». Στο 32σέλιδο τεύχος ο φιλίστωρ αναγνώστης έχει την ευκαιρία να διαβάσει: α) την εισαγωγή από το βιβλίο του Μιχαήλ Ροδά, Η Ελλάδα στη Μικρά Ασία (1918 – 1922. Μικρασιατική Καταστροφή, εκδ. Λαβύρινθος, Αθήνα 2019, β) ένα κατατοπιστικό χρονικό της Μικρασιατικής Εκστρατείας, γ) αναφορές για τη μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμών στην Ιστορία 1922 – 1924, δ) Το Ημερολόγιο του στρατιώτη Αριστοτέλη Αριστοτέλους τον Αύγουστο 1922, μαρτυρία που διασώζει η Θεοδοσία Αλφόνσου Δελλή, ε) την ομιλία του Ακαδημαϊκού Άγγελου Σ. Βλάχου για τα 50ντάχρονα από τη Μικρασιατική Καταστροφή, η οποία έγινε στα 1973, στην Αίθουσα ΤΕΧΝΗ της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας στη Θεσσαλονίκη, και στ) πως η Μικρασιάτικη κουζίνα επιρρέασε τη Λέσβο και την Ελλάδα γενικότερα. Στο οπισθόφυλλο δημοσιεύεται το ποίημα «Το γλυκό φως της Ιωνίας» του Γάλλου αρχαιολόγου Φελίξ Σαρτιώ. Το αφιερωματικό αυτό τεύχος διαβάζεται απνευστί!

Το τεύχος σε ηλεκτρονική μορφή εδώ: Σύλλογος Μικρασιατών Σκάλας Λουτρών Λέσβου «Το Δελφίνι»

Πόσο φίλοι οι σύμμαχοι;

Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΓΙΑΝΝΑΡΑ

Ένα βιβλίο που διαβάζεται «απνευστί». Μικρό, ευσύνοπτο (255 σελίδες), αρθρωμένο σε πενήντα ερωταποκρίσεις. Θέμα και τίτλος του βιβλίου: «ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ». Συγγραφείς: Άγγελος Συρίγος και Ευάνθης Χατζηβασιλείου, πανεπιστημιακοί καθηγητές. Στις Εκδόσεις Πατάκη.

Αν το ξεκινήσει κανείς, δεν το αφήνει από τα χέρια του, το βιβλίο τον συνεπαίρνει. Γεννιέται στον αναγνώστη, αυθόρμητα, η ανάγκη να διαβαστεί αυτό το βιβλίο από ευρύ κοινό – για να συνεχίσει να υπάρχει ιστορικά ο Ελληνισμός, οι προϋποθέσεις θα γεννηθούν από την ευρύτερη δυνατή μελέτη της Μικρασιατικής Καταστροφής του.

Σκεφτόμουν μεθοδεύσεις: Λ.χ., στις πανελλήνιες εξετάσεις για την είσοδο σε πανεπιστημιακές σχολές, αλλά και στα απαραίτητα προσόντα για την ανάληψη κρατικού λειτουργήματος, να προαπαιτείται αφομοιωμένος ο προβληματισμός αυτού του βιβλίου. Απαραίτητος είναι ο προβληματισμός, όχι οπωσδήποτε κοινές οι πεποιθήσεις.

Ίσως ο μοιραίος παράγων, που οδήγησε και στη Μικρασιατική Καταστροφή, να ήταν η αδυναμία του νεωτερικού Ελληνισμού να λειτουργήσει πολιτικά με συνείδηση, όχι εθνοφυλετικού κρατιδίου, αλλά με συνείδηση ακατάλυτης συνέχειας πολιτισμού. Μια τέτοια «συνέχεια» δεν μπορεί να προκύψει από την καλλιέργεια πεποιθήσεων, ψυχολογικού ρομαντισμού ή πολιτικής «εθνικοφροσύνης», ο πολιτισμός σαρκώνεται πάντοτε και μόνο στη συνέχεια της γλώσσας, της ιδιαιτερότητας των θεσμών, της αχρονίας των βιωματικών πεποιθήσεων.

Το ελλαδικό, μετά την Τουρκοκρατία, κρατίδιο το συγκρότησαν οι Βαυαροί με καίριες κατασφαλίσεις «εξευρωπαϊσμού», δηλαδή αφελληνισμού του. Το βιβλίο των Συρίγου και Χατζηβασιλείου καταγράφει τη σκόπιμη βοήθεια που πρόσφεραν στον Κεμάλ Γάλλοι και Ιταλοί (σελ. 229), σαφώς οι Μπολσεβίκοι, την ακραιφνώς ιδιοτελή στάση των Άγγλων. Απέναντι στο ενδεχόμενο να κερδίσουν οι Έλληνες την αναμέτρηση με τους Τούρκους, αναζωπυρωνόταν στην Ευρώπη η ανθελληνική υστερία φόβου και απέχθειας για το ενοχλητικό «Βυζάντιο». Οι πανελλήνιοι πανηγυρισμοί για την εφήμερη απελευθέρωση της Κωνσταντινούπολης και της Σμύρνης, οι σημαιοστολισμοί με τη γαλανόλευκη και τα δάκρυα χαράς του πλήθους, αφύπνιζαν έναν ξέφρενο ενθουσιασμό παλιγγενεσίας στην Ελλάδα, αλλά πολλή δυσαρέσκεια στη Δύση. Ήταν πολύ ενοχλητική η νεκρανάσταση της Ρωμιοσύνης.

Τώρα, που το παιχνίδι είναι οριστικά και τελεσίδικα χαμένο, μπορούμε (ακίνδυνα άραγε;) να διερωτηθούμε για τα τότε λάθη και το κόστος τους. Το βιβλίο καταφεύγει στα κοινώς παραδεκτά λάθη εμπάθειας, κοινωνικού διχασμού, κόπωσης από τους απελευθερωτικούς πολέμους μιας δεκαετίας περίπου. Αιωρούμενο μένει το κρίσιμο ερώτημα: Πόσο φίλοι μας ήταν οι τότε τάχα και σύμμαχοί μας, πόσο εγκληματικά ανυποψίαστοι ήμασταν εμείς, που πιστεύαμε ακόμα στον εμβληματικό στόχο της Ρωμιοσύνης, στην Αγιά-Σοφιά τάχα και συνταιριασμένη με το «cogito» και τον Πύργο του Αϊφελ;

Να πολεμάμε με θυσία χιλιάδων παλικαριών για έναν στόχο που οι «σύμμαχοι» και «προστάτες» μας τον είχαν προγραμματικά αποκλείσει, ήταν εθελοτυφλία, ήταν τρέλα, ή απλώς η ενδημική στους Έλληνες επιπολαιότητα; Η αδούλωτη ελληνικότητα της Μικρασίας, αδιάπτωτη, από τον Ηράκλειτο τον Εφέσιο ώς τον Ρωμανό τον Μελωδό, παγιδεύτηκε στην απατηλή νεωτερική σύμβαση του «έθνους-κράτους», στην εξευτελιστική μίμηση θεσμών και «καλλιέργειας», στον νεκροφόρο «πολιτισμό» των ατομοκεντρικών «δικαιωμάτων» και των «συμμαχιών» του συμφέροντος.

Το βιβλίο των Συρίγου και Χατζηβασιλείου είναι συναρπαστικό, αλλά και πρόκληση για κριτική αναμέτρηση με τον αυτονόητο αφορισμό «ανήκομεν εις την Δύσιν». Σήμερα πια το παιχνίδι είναι οριστικά χαμένο, ο Ελληνισμός (κράτος, κοινωνία, θεσμοί) οριστικά πειθαρχημένος στην αυτοκατάργησή του. Δεν είναι ακόμα θεωρητικά διατυπωμένη η υποχρεωτική πειθάρχηση λαών και κυβερνήσεων στον απόλυτο αυταρχισμό των απαιτήσεων του ΝΑΤΟ. Ίσως κάποιοι ελάχιστοι συντηρούν στη μνήμη τις συνέπειες που είχε η τόλμη του Καραμανλή να αποσύρει την Ελλάδα από το ΝΑΤΟ μετά τη σκανδαλώδη αυθαιρεσία κατάληψης της Κύπρου από τους Τούρκους. Άλλη ελάχιστη μειονότητα ασφαλώς θα θυμάται τον φρικώδη εφιάλτη βομβαρδισμού και καταστροφής της Σερβίας, το 1999, από τη νατοϊκή αεροπορία. Η πουριτανική Δύση δεν αστειεύεται, κυρίως όταν έχει να κάνει με ετερόδοξους οιηματίες.

Το βιβλίο για τη ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ήρθε στην κατάλληλη στιγμή. Να μας θυμίσει ότι, συνειδητά ή ανεπίγνωστα, το Σχίσμα της θρησκευτικής διαφοράς συνεχίζει να γεννάει εκατέρωθεν απανθρωπία. Η πίστη γεννάει πολιτισμό, η ιδεολογικοποιημένη πίστη, στην κυριολεξία, θάνατο.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

«Ημέρες Μνήμης Μικρασίας 2021» 99 χρόνια μετά: Θυμόμαστε - Γνωρίζουμε - Τιμάμε