ΕΜΜΑΝΟΥΕΛ ΤΟΝΤ: Σε κατάσταση μηδενικής θρησκείας

Συνδέετε την παρακμή της Δύσης με την εξαφάνιση της θρησκείας – κυρίως του Προτεσταντισμού – και χρονολογείτε αυτή την εξαφάνιση με τους νόμους με την καθιέρωση των γάμους ομοφυλόφιλων…

Δεν εξέφρασα καμία προσωπική άποψη για αυτό το κοινωνικό θέμα. Είμαι εδώ μόνο ως κοινωνιολόγος της θρησκείας, πολύ χαρούμενος που έχω έναν ακριβή δείκτη για να εντοπίσω εγκαίρως το πέρασμα της θρησκείας από μια κατάσταση ζόμπι σε μια κατάσταση μηδενική. Στα προηγούμενα βιβλία μου, εισήγαγα την έννοια της θρησκευτικής κατάστασης ζόμπι: η πίστη εξαφανίστηκε, αλλά τα ήθη, οι αξίες και οι ικανότητες συλλογικής δράσης κληρονομημένες από τη θρησκεία παραμένουν, συχνά μεταφρασμένες σε ιδεολογική γλώσσα –εθνική, σοσιαλιστική ή κομμουνιστική. Αλλά η θρησκεία φτάνει στις αρχές της τρίτης χιλιετίας σε μια κατάσταση μηδενική (νέα έννοια), την οποία αντιλαμβάνομαι με τρεις δείκτες– αναζητώ πάντα στατιστικούς δείκτες για να αξιολογήσω τόσο ηθικά όσο και κοινωνικά φαινόμενα: Είμαι θαυμαστής του Durkheim, ιδρυτή της ποσοτικής κοινωνιολογίας, ακόμη περισσότερο από τον Βέμπερ.

Στην κατάσταση των ζόμπι, οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν πλέον στη θεία λειτουργία, αλλά εξακολουθούν να βαφτίζουν τα παιδιά τους. Η εξαφάνιση του βαπτίσματος είναι εμφανής σήμερα, έφτασε στο στάδιο μηδέν. Στο στάδιο των ζόμπι, θάβουμε πάντα τους νεκρούς, υπακούοντας έτσι πάντα στην άρνηση της αποτέφρωσης της Εκκλησίας. Σήμερα, η μαζική διάχυση της αποτέφρωσης γενικεύτηκε: πρακτική και φθηνή πρακτική, σχεδόν μηδενική η δαπάνη. Τέλος, ο πολιτικός γάμος της περιόδου των ζόμπι είχε όλα τα χαρακτηριστικά του αρχαίου θρησκευτικού γάμου – άντρας, γυναίκα, παιδιά που πρέπει να μορφωθούν. Με τον γάμο ομοφυλόφιλων, που δεν έχει νόημα για τη θρησκεία, φεύγουμε από το κράτος των ζόμπι και χάρη στους νόμους για ισοδύναμους γάμους, μπορούμε να χρονολογήσουμε τη νέα κατάσταση της μηδενικής θρησκείας.

Απόσπασμα από τη συνέντευξη του Εμμανουέλ Τοντ: Ανιχνεύσεις

EMMANUEL TONT. (2024). Η ήττα της Δύσης, μτφρ. Σοφία Σφυρόερα. Αθήνα: Πεδίο.

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ έθεσε και πάλι την Ιστορία σε κίνηση. Δημιούργησε ένα κενό που απορρόφησε το δυτικό και κυρίως το αμερικανικό σύστημα σε μια εποχή που το ίδιο βρισκόταν σε κρίση και ατροφούσε στο κέντρο του. Προκλήθηκε έτσι ένα διπλό κίνημα: ένα κύμα επέκτασης της Αμερικής προς τα έξω, την ίδια στιγμή που στο εσωτερικό της εντείνονταν η φτώχεια και η θνησιμότητα. Η υποχώρηση του προτεσταντισμού οδήγησε τις ΗΠΑ από τον νεοφιλελευθερισμό στον μηδενισμό και τη Μεγάλη Βρετανία από τη χρηματιστικοποίηση στην απώλεια του χιούμορ. Το διάστημα 2016-2022 το ΝΑΤΟ και η Ουκρανία βρέθηκαν μπροστά σε μια σταθεροποιημένη Ρωσία που έγινε ξανά μια ισχυρή αλλά συντηρητική δύναμη, η οποία καθησυχάζει τον «υπόλοιπο κόσμο», καθώς εκείνος δεν θέλει να ακολουθήσει τη Δύση στην περιπέτειά της. Το 2022 η ηγεσία της Ρωσίας αποφάσισε να πάρει θέση: αψήφησε το ΝΑΤΟ και εισέβαλε στην Ουκρανία. Αντλώντας από τις πηγές της κριτικής οικονομίας, της κοινωνιολογίας της θρησκείας και της ανθρωπολογίας, ο Emmanuel Todd μας ξεναγεί στον πραγματικό κόσμο, από τη Ρωσία στην Ουκρανία, από τις πρώην Λαϊκές Δημοκρατίες στη Γερμανία, από τη Μεγάλη Βρετανία στη Σκανδιναβία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς να ξεχνά τον «υπόλοιπο κόσμο», η επιλογή του οποίου έκρινε την έκβαση του πολέμου· [Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου].

«Ο Χριστιανισμός δεν είναι θρησκεία, είναι ο δρόμος προς την αλήθεια»

 

ΠΗΓΗ: Militaire News

Πλούτος και Φτώχεια

 

ΠΗΓΗ: EcoGaia Farm

Την επόμενη Τρίτη, 11 Φεβρουαρίου 2025, στην Αίθουσα Τελετών του Πρότυπου ΓΕ.Λ.Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ώρα 10.40 - 11.20, σε δύο τμήματα της Γ΄ Λυκείου (Γ2 & Γ3), μαζί με τη συνάδελφο Ελευθερία Μυτάρου, μάθημα Θρησκευτικών για τον Πλούτο και τη Φτώχεια. Το ίδιο μάθημα θα γίνει και στο τμήμα Γ1 Λυκείου στις 25 Φεβρουαρίου 2025.

Το ΠΑΤΡΙΣ - ΘΡΗΣΚΕΙΑ - ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ως ιδεολογηματικό καταφύγιο

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ των ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ. Δευτέρα, 18 Νοεμβρίου 2024.

Το τρίπτυχο είναι ειδωλολατρικό -όπως το θαμπωμένο βλέμμα του κάθε ειδωλολάτρη- καθότι εθνοκάπηλα υποκριτικό και απύθμενα κομφορμιστικό και φανατικό ενώ δεν έχει καμία σχέση με την ελεύθερη αγάπη του χριστιανισμού και, επιπλέον, ο εθνικισμός είναι ο εχθρός του έθνους, η θρησκεία ο εχθρός της εκκλησιαστικής Ορθοδοξίας και η «χρυσή οικογενειούλα», ως ναρκισσιστική και αυτοαναφορική, ο εχθρός της ευχαριστιακής χριστιανικής κοινότητας στην οποία υπερβαίνονται οι δεσμοί αίματος και γης εν ονόματι της πνευματικότητας και της αισθαντικότητας και της ανθρώπινης αδελφοσύνης.

Το αθεολόγητο και μανιώδες αυτό τρίπτυχο έχει ασφαλώς το ανάλογό του στο υποκριτικό τρίπτυχο «άλλα σκέφτομαι, άλλα λέω και άλλα κάνω» ενώ δεν έχει καμία σχέση με το όντως θρησκευτικό «καλές σκέψεις, καλά λόγια, καλές πράξεις». Ας υπενθυμίσουμε ότι, θεολογικά, ειδωλολατρία είναι κυρίως η εσωτερική και εγωκεντρική συσπείρωση του ανθρώπου στον εαυτό του, μόνο και μόνο γιατί φοβάται μήπως διαλυθεί το είδωλο της ύπαρξής του που καθρεφτίζεται στο μηδέν, αντί της πορείας δημιουργικής τελείωσης καθ’ ομοίωσιν Θεού (Νίκος Ματσούκας).

Κοινωνιοψυχολογικά, για τον Έριχ Φρομ, «το κοινό σε όλα τα παρακάτω φαινόμενα -τη λατρεία των ειδώλων, την ειδωλολατρική λατρεία του θεού, την ειδωλολατρική αγάπη για ένα πρόσωπο, τη λατρεία του πολιτικού ηγέτη ή του κράτους και την ειδωλολατρική λατρεία των εξωτερικεύσεων των παράλογων παθών- είναι το προτσές της αλλοτρίωσης. Είναι το γεγονός ότι ο άνθρωπος δεν αισθάνεται τον εαυτό του ως τον ενεργό φορέα των δυνάμεών του, αλλά σαν ένα αδύναμο “πράγμα” που εξαρτάται από εξωτερικές δυνάμεις στις οποίες έχει προβάλει τη ζωική του ουσία», δηλαδή, θα προσθέταμε, το πράγμα-εθνικιστής και εθνοκάπηλος εξαρτάται από την εξωτερική δύναμη ΠΑΤΡΙΣ, το πράγμα-θρησκόληπτος υποκριτής από την εξωτερική δύναμη ΘΡΗΣΚΕΙΑ, το πράγμα-νοικοκυραίος από την εξωτερική δύναμη ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, ενώ η όντως ζωική ουσία είναι ο πηγαίος και φιλειρηνικός πατριωτισμός, η ευχαριστιακή-κοινοτική σχεσιακότητα, η οικουμενική οικογένεια (π.χ. μέσα από τα δικά του παιδιά να αγαπά κανείς τα παιδιά όλου του κόσμου), δηλαδή έχουμε τελικά πλήρη διαβολική και αλλοτριωτική αντιστροφή της γλυκιάς πραγματικότητας. Το τρίπτυχο λειτουργεί ως σωσίβιο για να μην πνιγούν οι ανασφαλείς μέσα στη θάλασσα της κατασκευασμένης αβεβαιότητας και του τεχνητού φόβου αντί να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους.

Ο χριστιανός είναι ένας χωροχρονικός ταξιδιώτης που με ελεύθερη αγάπη σχετίζεται με τον εαυτό του, την πατρίδα του -με τη φυσική προς αυτήν αγάπη-, το σύμπαν ολόκληρο και το κάθε Αλλο ακομπλεξάριστα και όχι απολυτοποιημένα εθνικιστικά και έμμονα ειδωλολατρικά, αλλά μέσα στην εμπιστοσύνη ενός δημοκρατικά διαθρησκειακού και διαπολιτισμικού διαλόγου. Οι ναζιστο-φασιστικές κραυγές με τα ψευδοσυναισθηματικά παραληρήματα και το φαιδρό νταηλίκι, που πληθαίνουν στον δημόσιο χώρο, όπως και οι υποκριτικοί ψευδοαγγελισμοί των χριστιανιζόντων αντιμετωπίζονται με τα διαυγή δημοκρατικά έλλογα αισθήματα ενώ το κράτος-έθνος τους και τα οικονομικά συμφέροντα των μεγαλοεπιτήδειων κάθε λογής συμπλέουν.

Οι ναζοφασίστες και οι ψευτοδημοκράτες είναι οι δύο όψεις του ίδιου κάλπικου νομίσματος που λέγεται ανελευθερία και κουτάλα της εξουσίας με την αγαστή συνεργασία του Ιερατείου. Υπόκοσμος - κατά τον πάντα ζωντανό Καραϊβάζ. Ας ξανακούσουμε τα κλασικά τραγούδια των Ο.Ρ.Α. όπως το «Αϊντε» ή το «Εντάξει»… Ενας άνθρωπος που στην καθημερινή ζωή δεν είναι τίποτε άλλο από ένα εμπόρευμα που παράγει εμπορεύματα και μέρος ενός μηχανισμού που παράγει αξία, εύκολα μπορεί να γίνει μέρος ενός μηχανισμού που βλέπει εχθρό τον άλλον άνθρωπο ή το άλλο έθνος (Πρένταγκ Βρανίτσκι). Και κάνα «ουαί» είναι απαραίτητο, ας αγανακτήσουμε επιτέλους, οργή, όχι μίσος, και ταυτόχρονα να ξαναβρούμε το πολιτικό νόημα της αγάπης… Οι ΕΑΜικοί παπάδες και μητροπολίτες θα ’ναι αρωγοί…

Όπως και ένας παπα-Σπύρος Ζαφείρης του ΕΔΕΣ, ηρωικός μαχητής στον Γοργοπόταμο. Όπως και κάθε σκεπτόμενος και αισθανόμενος και πράττων αντισυστημικός δημοκράτης πολίτης ανεξαρτήτως πολιτικής ταμπέλας ενώ οι φασίστες πάντα είναι τα τσιράκια των αφεντικών και πολλοί «αντιεξουσιαστές» τα τσιράκια του εαυτού τους.

Ο Χριστιανισμός δεν είναι θρησκεία αλλά ένα πελώριο Κίνημα Ζωής κατά τον αιώνιο παπα-Γιώργη Πυρουνάκη. Η μετάνοια είναι αναμοχλευτική δύναμη για κάθαρση αισθημάτων, διάνοιας και βούλησης, είναι η αυθεντική χρήση της ελευθερίας που αναδημιουργεί τις προϋποθέσεις για νέα ζωή κατά τον πάντα ζωντανό Νίκο Νησιώτη. Η μετάνοια είναι πάντοτε μια κρίση, δηλαδή μια στάθμιση των πραγμάτων, μια εκτίμηση των καταστάσεων, με άλλες λέξεις μια ενέργεια λογική κατά τον Γεώργιο Φλωρόφσκυ. Τι σχέση έχουν τα παραπάνω με τους μάγους των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων-σεκτών και τους θρησκόληπτους υπηκόους του ολοκληρωτικού γεροντισμού κ.λπ.;

ΝΙΚΟΣ ΜΑΤΣΟΥΚΑΣ. Προέλευσις και Φύσις της Θρησκείας κατά τον Μαρξισμόν

Ολόκληρο το άρθρο εδώ: NULA DIES SINE LINEA

Εκκλησία - Σχολείο και Μάθημα των Θρησκευτικών

 

Χάρισμα στην Β΄ Λυκείου για την τόσο σημαντική συζήτηση, με αφορμή την έννοια της αθεΐας και τον Φ. Ντοστογιέβσκη

Πόσο καταλαβαίνουμε το Ισλάμ;

«Εδώ και χρόνια, κατακλυζόμαστε από πληροφορίες και απόψεις για το Ισλάμ. Η τραγική παγκόσμια επικαιρότητα, όπως και οι βαθύτατοι μετασχηματισμοί της γαλλικής κοινωνίας, στρέφουν ασταμάτητα την προσοχή μας προς αυτήν τη θρησκεία στην οποία εφημερίδες, ραδιόφωνο, διαδικτυακοί τόποι και τηλεοπτικές εκπομπές αφιερώνουν χρόνο προσπαθώντας να την αποκωδικοποιήσουν. Κι ωστόσο, το παράδοξο παραμένει: όσο περισσότερο εξηγούμε το Ισλάμ, τόσο λιγότερο το καταλαβαίνουμε».

Γιατί, άραγε, μπορούν να ειπωθούν τόσο διαφορετικά και αντικρουόμενα πράγματα για το Ισλάμ; Και τι πρέπει να κάνουμε για να γνωρίσουμε το «αληθινό του πρόσωπο»; Αρκεί να διαβάσουμε το Κοράνι; Πώς μπορούμε τελικά να ξέρουμε αν αυτή η θρησκεία με το ένα δισεκατομμύριο πιστούς απειλεί στ’ αλήθεια τον τρόπο ζωής μας και την ειρήνη στον κόσμο;

Σε αυτό το λαμπρό βιβλίο, που ρίχνει φως χωρίς να παριστάνει ότι απαντά σε όλα τα ερωτήματα, ο Αντριέν Καντιάρ εξηγεί γιατί με το Ισλάμ τίποτα δεν είναι απλό.

Ένα βιβλίο που διαβάζοντάς το νιώθει κανείς την ικανοποίηση ότι επιτέλους κάτι έχει καταλάβει· [από το οπισθόφυλλο του βιβλίου].

«Δεν πρέπει όμως να υπερβάλλουμε: το Κοράνι παρέχει μεν ένα πλαίσιο για τις ερμηνείες του, αλλά και ένα φαντασιακό το οποίο δεν είναι μη βίαιο. Μήπως αυτό απαγορεύει οποιαδήποτε ριζικά μη βίαιη ερμηνεία του Κορανίου; Όχι. Και αντιστρόφως, το Κοράνι δεν οδηγεί υποχρεωτικά σε μια βίαιη ερμηνεία. Για να προσπαθήσω να προχωρήσω ακόμη πιο πέρα, θα έλεγα ότι το Κοράνι δεν είναι ένα βίαιο κείμενο, αλλά ένα κείμενο που, κατά κάποιον τρόπο, είναι διαθέσιμο σε βίαιες χρήσεις».

ADRIEN CANDIARD. (2018). Κατανοώντας το Ισλάμ ή μάλλον γιατί δεν το καταλαβαίνουμε καθόλου, μτφρ. Κατερίνα Λαμπρινού – επιστημονική επιμέλεια Γιάννης Μπαλαμπανίδης. Αθήνα: Πόλις, σ. 27.

Αντιχάρισμα στον Νίτσε!

«Ο Νίτσε εξεγέρθηκε βίαια ενάντια στον θρησκειοποιημένο Χριστιανισμό της ρωμαιοκαθολικής και προτεσταντικής Ευρώπης (αγνοούσε τον μεταγενέστερο θρησκειοποιημένο “ορθοδοξισμό” της Ανατολής). Έπρεπε να φτάσει η Ευρώπη στα μέσα σχεδόν του 20ού αιώνα, για να αρχίσει να ανακαλύπτει την καίρια και αντιθετική διαφορά του “σώματος” της Εκκλησίας από την ατομοκεντρική θρησκεία. Η προοπτική αυτής της διαφοράς απαντάει ακριβώς στη στόχευση του Νίτσε “πέρα από το καλό και το κακό” (Jenseits von Gut und Bose, 1885), στόχευση “ανατροπής όλων των αξιών” (Umvertung Werte, 1887)».

ΧΡΗΣΤΟΣ ΓΙΑΝΝΑΡΑΣ. (2020). Αντιχάρισμα στον Νίτσε. Αθήνα: Ίκαρος, σσ. 35-36.

«Η κοινωνία αρχίζει με την ερωτική αγάπη»

«Η θρησκεία και η ερωτική έχουν τον ίδιο στόχο: θέλουν να αλλάξουν τον άνθρωπο, επιδιώκουν την παλιγγενεσία του. Κινούνται στο πνεύμα της ρήσης του Ιησού: “και ο απολέσας την ψυχήν αυτού ένεκεν εμού ευρήσει αυτήν”, (Ματθ. 10, 39). Η θρησκευτική και η ερωτική αγάπη έχουν τούτο το κοινό: μέσα τους επιχειρείται το σπάσιμο της απομόνωσης και η ανύψωση προς την ολότητα. Αποτελούν λοιπόν τις δύο θεμελιώδεις δυνάμεις της ανθρώπινης κοινότητας, που δρουν επηρεάζοντας η μια την άλλη. Η ύπαρξη της κοινωνίας οφείλεται σ’ αυτές τις δύο δυνάμεις. Το ερωτευμένο ζευγάρι είναι η αρχή όλων των κοινωνικών ενώσεων, το κύτταρο της οικογένειας και κατά συνέπεια της κοινωνίας. Η κοινωνία αρχίζει με την ερωτική αγάπη».

ΒΑΛΤΕΡ ΣΟΥΜΠΑΡΤ. (1991). Θρησκεία και Έρως, μτφρ. Μ. Ζ. Κοπιδάκης – Αικ. Σκλήρη. Αθήνα: Ολκός, σ. 243.

Επιστήμη και Θρησκεία

«Στις δύσκολες σχέσεις που αναπτύχθηκαν ανάμεσα στις επιστήμες και τις θρησκείες, τις επιστήμες και τη θρησκευτική πίστη, η δαρβινική θεωρία έχει μια θέση δίπλα στη δίκη του Γαλιλαίου· μια θέση πολύ πιο σημαντική στις σύγχρονες αντιπαραθέσεις και από αυτή τη δίκη. 

Η διαμάχη που έλαβε χώρα στα μέσα του 19ου αιώνα ξεπερνά, κατά πολύ μάλιστα, το ερώτημα των μηχανισμών της εξέλιξης. Ο αγώνας υπέρ του δαρβινισμού ήταν για τον Huxley, τον Haeckel και πολλούς άλλους, ένας αγώνας για την πρόοδο και εναντίον του πολιτικού και θρησκευτικού συντηρητισμού. Σε αυτές τις δύο γενικές εκδοχές προστίθενται δύο ιδιαίτερα στοιχεία που συνδέονται με τη φύση των θεολογικών απόψεων της εποχής: την κατά λέξη ανάγνωση των βιβλικών κειμένων από πολλούς χριστιανούς και τη σημασία στην Αγγλία της φυσικής θεολογίας του William Paley (1743-1805) – η παρατήρηση της φύσης αποκαλύπτει άμεσα το έργο του Δημιουργού: όπως η παρουσία ενός ωρολογίου αποδεικνύει την ύπαρξη ενός ωρολογοποιού, η ύπαρξη των έμβιων όντων είναι η ένδειξη της δράσης ενός δημιουργού. 

Δεδομένου αυτού του γενικού πλαισίου, χρειάζεται να αποφύγουμε τις συγχύσεις: δεν είναι όλοι οι θρησκευόμενοι αντίθετοι στη δαρβινική θεωρία και όλοι αυτοί που την απέρριψαν δεν το έκαναν για λόγους θρησκευτικούς! Πολλοί θρησκευόμενοι βιολόγοι, όπως ο Asa Cray, έχουν αποδεχτεί τη δαρβινική θεωρία της εξέλιξης. Ενώ η πλειονότητα των βιολόγων που έχουν απορρίψει τη θεωρία, το έκαναν είτε για επιστημονικούς λόγους, πιστεύοντας ότι η φυσική επιλογή δεν ήταν ένας αποτελεσματικός μηχανισμός για να εξηγηθεί η εξέλιξη, είτε λόγω της άρνησης της εκδοχής της βαθμιαίας εξέλιξης του δαρβινικού μοντέλου, υποστηρίζοντας αντίθετα την ύπαρξη εξελικτικών αλμάτων. 

Υπάρχουν πολλές ομοιότητες στα επιχειρήματα που αντάλλαξαν εκείνη την εποχή οι δαρβινιστές με τους θρησκευόμενους αντιπάλους τους, και σε αυτά που αναδύονται από τις σύγχρονες αντιπαραθέσεις. Αυτοί που αντιτίθενται για θρησκευτικούς λόγους στη δαρβινική θεωρία σήμερα θεωρούν συχνά ότι το δαρβινικό μοντέλο δεν εξηγεί τις εξελικτικές τάσεις, είτε ότι δεν έχει τη δυνατότητα να ερμηνεύσει την τελειότητα των οργανισμών. Αυτό το δεύτερο επιχείρημα, το αποκαλούμενο “σχέδιο”, το βρίσκουμε στις απόψεις των σύγχρονων οπαδών του “ευφυούς σχεδίου”. 

Αντίθετα, υπάρχει ένα στοιχείο που έπαιξε μικρό ρόλο στις αντιπαραθέσεις του 19ου αιώνα, και το οποίο στον 20ο αιώνα αποκτά προοδευτικά μία μείζονα θέση: ο ρόλος της τυχαιότητας. Η μη αποδοχή της τυχαιότητας στα εξελικτικά φαινόμενα δεν απορρίπτεται από τους θρησκευόμενους αλλά από άλλους επιστήμονες, όπως ο Oscar Herrwig, ή από τους νεολαμαρκιστές. Είναι αλήθεια, ότι ο Δαρβίνος δεν είχε δώσει σημαντική θέση στο τυχαίο συμβάν ενώ είχε μάλιστα προτείνει σε ορισμένα αποσπάσματα της Καταγωγής των ειδών, την ιδέα ότι η αναφορά του στο τυχαίο αποτελεί αντανάκλαση της άγνοιάς μας».

MICHEL MORANCE. (2017). Ιστορία της Βιολογίας, μτφρ. Λαοκρατία Λάκκα. Αθήνα: Utopia, σσ. 406-407.