Δύο χρόνια χωρίς τον Χρήστο Γιανναρά

Χρήστος Γιανναράς (10/4/1935 - 24/8/2024)

Δάσκαλε,

η ευγένεια σου ανεξάλειπτη

η προσήνεια σου ανεξάντλητη

η αρχοντιά σου ανυπέρβλητη

το παράδειγμα σου ζείδωρο και λυσιτελές.

Δάσκαλε,

σπουδάσαμε μαζί σου

την κριτική οντολογία

γνωρίσαμε εναργώς το πρόσωπο

ως ετερότητα και σχέση,

ως υπέρβαση της φύσης και πάσης αναγκαιότητας,

ως αγαπητική και ερωτική αυθυπέρβαση,

ως αποφατική ατραπό

που εκβάλλει στα έσχατα.

Δάσκαλε,

κοντά σου μάθαμε

πως ο αγώνας της μετοχής

ποτέ δεν είναι άγονος,

πως η αληθινή γνώση

είναι εμπειρικώς κοινωνούμενη,

πως η ζωή δεν είναι διάρκεια ευτυχίας,

πως ο θάνατος δεν είναι το τέλος.

Όλα τα υπόλοιπα

«αποτυχία και δίψα».

Απειράνθος, 23 Αυγούστου 2026

Γ. Μ. Βαρδαβάς.

ΠΗΓΗ: ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ

Ένας χρόνος χωρίς τον Χρήστο Γιανναρά (1935-2024). Αντί μνημοσύνου

Γράφει ο Γ. Μ. Βαρδαβάς

Η απώλεια του Χρήστου Γιανναρά είναι οπωσδήποτε ανεξάλειπτη, όπως τω όντι συμβαίνει με κάθε ανθρώπινη απώλεια. Αντί μνημοσύνου θα ήθελα να αναφερθώ σε δυο στιγμιότυπα από τη σύντομη γνωριμία μας το 2004 στο πλαίσιο του επιτυχημένου συνεδρίου «Εξουσία και Διακονία στην Εκκλησία», που διοργάνωσε ο Παγκρήτιος Σύνδεσμος Θεολόγων στο Ηράκλειο Κρήτης. Τυχαίνει λοιπόν να καθόμαστε δίπλα δίπλα κατά την απογευματινή συνεδρία της δεύτερης μέρας του συνεδρίου. Στη διαδικασία των ερωτήσεων ένας εκ των συνέδρων μακρηγορεί – όπως συχνά συμβαίνει στα συνέδρια με την ανοχή του Προεδρείου – ασύστολα, αδολεσχεί σχεδόν σαδιστικά. Γυρίζει αίφνης ο Γιανναράς προς το μέρος μου και με μια απόγνωση στο βλέμμα μου λέει: «Την ερώτηση επιτέλους! Την ερώτηση! Αμάν πια με τις τοποθετήσεις! Που είναι η ερώτηση;».

Στο τέλος των εργασιών του συνεδρίου είχε προγραμματιστεί μια επίσκεψη των συνέδρων στην Ιερά Μονή Αγκαράθου. Σε κάποια φάση της επισκέψεως βγαίνω έξω από το αρχονταρίκι και βλέπω τον Γιανναρά να καπνίζει. Ήταν η εποχή που κι εγώ ακόμα κάπνιζα, ωστόσο δεν μπόρεσα να αποκρύψω την έκπληξη μου. Ο Γιανναράς φυσικά το κατάλαβε γυρίζει προς εμένα και έχοντας ένα βαθύ, σπινθηροβόλο και διαπεραστικό βλέμμα μου λέει το αμίμητο: «Προς τι η έκπληξη σας, αγαπητέ μου; Δεν καπνίζω! Ασκώ τα πάθη μου!».

Απείρανθος, 24 Αυγούστου 2025

ΠΗΓΕΣ:

• ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ
• Φρέαρ

Εν κινήσει

Εν κινήσει – του Γ. Μ. Βαρδαβά

31/07/2025

[…] Μια ηθοποιός εκπάγλου καλλονής.

Ένας κλόουν που λέγεται Μέτερνιχ.

Ένας κλόουν που λέγεται Ναπολέων.

Ένας βιομήχανος μεταμφιεσμένος σε αλήτη,

δολοφόνος από φιλανθρωπία,

πρωταθλητής της αμεροληψίας. […]

Αλέξανδρος Σχινάς, Αναφορά περιπτώσεων

– Δεν τα έχουμε εμείς αυτά! Θα τα βρεις στην Ολυμπία στα Δερμιτζίδικα.

– Σας ευχαριστώ πολύ, είπα στον υπάλληλο και προχώρησα προς το μέρος που μου υπέδειξε για να βγάλω τα αντικλείδια που χρειαζόμουν. Καθώς προχωρούσα μου ήρθε φευγαλέα στη σκέψη μια διαφήμιση που έβλεπα μικρό παιδί στην τηλεόραση. Εν αντιθέσει με τους συνομηλίκους μου, δεν τα πήγαινα καθόλου καλά με τις διαφημίσεις. Τις θεωρούσα χάσιμο χρόνου και ανούσιες. Η διαφήμιση αφορούσε γνωστή ασφαλιστική εταιρεία και κατέληγε με τη ρεκλάμα «οι φίλοι μάς λένε ΠΠ». Ακόμα θυμάμαι την φιλοπαίγμονα αντίδραση μου που ίσως να υπέκρυπτε μια υπόκωφη ειρωνεία: «Και οι εχθροί;».

Ηράκλειο Κρήτης, 8 Ιουλίου 2025

⸙⸙⸙

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Φωτογραφία: ©Thomas Tham. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου πέμπτου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]

Διακρίβωση – τοῦ Γ. Μ. Βαρδαβᾶ

Τοῦ Γ. Μ. Βαρδαβᾶ

[…]ἴσως ἡ τέχνη νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα μιᾶς δύναμης τοῦ ἀνθρώπου

καὶ μιᾶς ἀδυναμίας του ταυτόχρονα.

Χρῆστος Βακαλόπουλος

Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ἐν τέλει ἡ ἐκζήτηση καὶ ἄλλο ἡ ἀναζήτηση. Ἡ πρώτη ἐπιδεικνύεται ἀφειδῶς καὶ ἀσυστόλως, ἐνῶ ἡ δεύτερη ἀναδεικνύεται ἀβίαστα καὶ ἄνευ μιμήσεως. Χτὲς τὰ ξημερώματα πέτυχα τυχαίως στὴν ΕΡΤ τὸ ντοκιμαντέρ «Ἐπισκέψεις στὸ σπίτι τοῦ Ἐ. Χ. Γονατᾶ» τῆς Εὔας Στεφανῆ. Σὲ κάποιο πλάνο ὁ Γονατᾶς δείχνοντας τὸν κῆπο του στὴν Κηφισιὰ ἔπεσε πάνω σὲ κάποια λουλούδια, τὰ ὁποῖα ἀποκάλεσε «τζίνια». Ἀνέφερε λοιπὸν στὴ Στεφανῆ ὅτι εἶναι ἰθαγενῆ φυτὰ τοῦ Μεξικοῦ καθῶς καὶ τὴν ἀκόλουθη λίαν ἐνδιαφέρουσα λεπτομέρεια: τὰ λουλούδια αὐτὰ τὰ ἀποκαλεῖ ὁ Καχτίτσης στὸ Ἐνύπνιο «χάρτινα». Ἔτυχε λοιπὸν κάποτε νὰ τὸν ἐπισκεφθεῖ μιὰ γνωστή του καὶ βλέποντας τὰ συγκεκριμένα ἄνθη, τοῦ εἶπε ὅτι στὸν τόπο της αὐτὰ τὰ ἀποκαλοῦν «χαρτάκια».

Ἡράκλειο Κρήτης, 23 Φεβρουαρίου 2025

⸙⸙⸙

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου τέταρτου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]

ΠΗΓΗ: Φρέαρ

Περί των νέων ταυτοτήτων

Του ΓΕΩΡΓΙΟΥ Μ. ΒΑΡΔΑΒΑ

Η παρορμητική αντίδραση ορισμένων συμπολιτών μας, που είναι επιρρεπείς στη συνωμοσιολογία, είναι ένα γεγονός που πρέπει να μας προβληματίσει ιδιαίτερα. Ωστόσο δεν αντιμετωπίζονται τέτοια νοσηρά φαινόμενα με τη λοιδορία, την ειρωνεία και την απαξίωση. Χρειάζεται να εξηγήσει κανείς ψύχραιμα σε αυτούς τους ανθρώπους ότι μιλάμε για ένα έγγραφο ταυτοποίησης και τίποτε παραπάνω. Ακριβώς όπως τα νέα διπλώματα οδήγησης που όλοι τα έχουν πάρει.

(Apropos ένας βουλευτής του ΠΑΣΟΚ σήμερα το πρωί στην τηλοψία αποπειράθηκε να συσχετίσει και να συμψηφίσει τα τωρινά γεγονότα με τα αντίστοιχα "σημιτικά". Μέγα λάθος! Η αντίδραση του κόσμου στη σημιτική αυθαιρεσία ήταν τεράστια. Καμία σχέση με τη σημερινή μειοψηφία μεμονωμένων, που κάνουν ουρές στα αστυνομικά τμήματα για να πάρουν ταυτότητα παλαιού τύπου).

ΠΗΓΗ: ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ