Το μυστικό της Μουσέτ

GEORGE BERNANOS. (2026). Νέα ιστορία της Μουσέτ, μτφρ. Ιωάννα Καπετάνου, επίμετρο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Αθήνα: Άρτος Ζωής.

«Η περιφρόνηση είναι ένα συναίσθημα που αγνοεί πλήρως, γιατί το φαντάζεται αφελώς εκτός των δυνατοτήτων της. Δεν το σκέφτεται περισσότερο από ό,τι τα άλλα αγαθά, τα πιο υλικά, αυτά που προορίζονται για τους πλούσιους και ισχυρούς τούτου του κόσμου. Θα ήταν μεγάλη έκπληξη αν, παραδείγματος χάρη, κάποιος της αποκάλυπτε ότι περιφρονεί την Κυρία· η ίδια πιστεύει απλώς ότι επαναστατεί απέναντι σε μια τάξη πραγμάτων που ενσαρκώνει η δασκάλα. “Έχετε απαράδεκτο χαρακτήρα!”, φωνάζει μερικές φορές η Κυρία. Εκείνη δεν της πάει κόντρα. Δεν ντρέπεται περισσότερο γι’ αυτό απ’ ό,τι για τα τρύπια της ρούχα. Εδώ και καιρό θρέφει την αυταρέσκειά της με το να προκαλεί την περιφρόνηση των συμμαθητριών της και τα πειράγματα των αγοριών, επιδεικνύοντας μια επιθετική αδιαφορία. Πόσες φορές, το πρωί της Κυριακής, όταν η μητέρα την έστελνε στο χωριό ν’ αγοράσει το λαρδί της εβδομάδας, περπατούσε επίτηδες μέσα στις λακκούβες για να φτάσει λασπωμένη στην πλατεία την ώρα που ο κόσμος έβγαινε από τη λειτουργία… και τότε ξαφνικά…» (σ. 39).

«Πράγματι ο Μπερνανός μιλάει, όπως προαναφέραμε, για αποκάλυψη ενός μυστικού, χωρίς να ορίζει το περιεχόμενό του. Ποιο μπορεί να είναι το περιεχόμενο αυτής της αποκάλυψης; Ποιο να είναι άραγε το μυστικό που η αποκάλυψή του την αναστατώνει; Η φωνή που μιλάει στην καρδιά της Μουσέτ τούτη την έσχατη ώρα είναι συγκεχυμένη, “ένας συγκεχυμένος ψίθυρος, ένα μουρμουρητό που ολοένα εξασθενούσε. Μετά, σώπασε εντελώς” (σ. 155). Τίποτε δεν μπορούμε να υποθέσουμε για αυτή τη φωνή, αν η λέξη “φωνή” είναι η σωστή λέξη (σ. 155). Μπορεί να είναι η φωνή εκείνου του νεκρώσιμο τραγουδιού, που πρόφερε το όνομά της (σ. 76). Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην ταινία του Μπρεσόν ο θάνατος της Μουσέτ είναι λυτρωτικός με την απολύτως χριστιανική σημασία της λέξης. Ομολογώ πάντως ότι προσωπικά δεν μπορώ να βρω στη νουβέλα στηρίγματα για να αποδεχτώ, όπως πολύ θα το ήθελα, ότι ο θάνατός της αποτελεί λύτρωση και σωτηρία, ότι δηλαδή, όπως ακριβώς συνεχίζει το Magnifical, ο Θεός respexit humilitatem ancilae suae (επέβλεψεν επί τη ταπείνωσιν της δούλης αυτού). Το μόνο που μπορώ είναι να μείνω στην αρχική προσευχή του Μπερνανός (σ. [7]), να σκεπάσει ο Θεός με το έλεός του τη μικρή Μουσέτ, που έζησε τη σύντομη ζωή της μέσα σε τραγική μοναξιά, το ίδιο και ή άλλη, την πρώτη, που πρόσφερε τη ζωής της στον Σατανά, μα και κάθε άλλη Μουσέτ του άδικου τούτο κόσμου». Σταύρος Ζουμπουλάκης· απόσπασμα από το επίμετρο, σσ. 177-178.