Σκάνδαλα Κληρικών

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ζοφερή η εκκλησιαστική πραγματικότητα των τελευταίων ημερών. Από τη μια μεριά κληρικοί κατηγορούνται για τον σκανδαλώδη και ανήθικο βίο τους κι από την άλλη δημοσιογράφοι και γύρω από την Εκκλησία λαλίστατοι γραφιάδες, γίνονται δικαστές της παραβατικής συμπεριφοράς των κληρικών. Δεν είναι τωρινό το φαινόμενο. Πάντοτε υπήρχε και θα συνεχίσει να υπάρχει. Ο αείμνηστος Νίκος Ματσούκας, συχνά το ‘λεγε στους φοιτητές του: «τα πεντόσταγμα της ορθόδοξης σωτηριολογίας κορυφώνεται στη συγκλονιστική ρήση του Μάξιμου Ομολογητή: “Συγγνωστόν γαρ, ου τιμωρητόν, η ασθένεια”. (PG. 91,716C)». Όμως, ποιοί από τους λαλίστατους γύρω από την Εκκλησία γραφιάδες διαβάζουν σήμερα Μάξιμο Ομολογητή; Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η κριτική, η διαπόμπευση, απάνθρωπη πέρα για πέρα, πριν ακόμη οι κάθε λογής παρεκτρεπόμενοι δικασθούν και καταδικασθούν. Υπάρχουν, έλεγε, ο αείμνηστος Νίκος Ματσούκας «δημοσιογράφοι που με τον καημό για κάθαρση της Εκκλησίας και για τη μη συγκάλυψη των σκανδάλων, επιστρατεύουν παρεκτρεπόμενα εκκλησιαστικά πρόσωπα, ακόμη και ψυχοπαθείς από το χώρο του μοναχισμού και άλλων εκκλησιαστικών οργανισμών, και στήνουν ολόκληρες εκπομπές. Ενώ θα μπορούσαν να θεραπεύσουν τον καημό τους και να προστατεύσουν την Εκκλησία (!), παραδίδοντας τα στοιχεία στα αρμόδια εκκλησιαστικά όργανα, προτιμούν τη διαπόμπευση των δυστυχισμένων αυτών ανθρώπων. Και μάλιστα αυτονοήτως η διαπόμπευση αφορά κυρίως – τι άλλο για τους προοδευτικούς – ερωτικά σκάνδαλα!», (Ο Σατανάς, εκδ. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη, σσ. 25-26). 

Αν και είναι αμφίβολη η γιατρειά των εκκλησιαστικών σκανδάλων - όσο να το επιθυμούν Εκκλησία και Κράτος - πιστεύω πως κάθε φορά που τα ΜΜΕ θα προβάλλουν σκάναδαλα κληρικών, δυστυχώς δεν βλέπω να τίθενται εκείνες οι προϋποθέσεις, θεολογικές πρωτίστως, που θα γιατρέψουν αυτό το κακό. Πέρα από την τόλμη, νομίζω ότι χρειάζεται και η ευαισθησία, την οποία δεν την έχουν ούτε οι μητροπολίτες που χειροτονούν κληρικούς, ούτε κι εκείνοι που επιθυμούν να ακολουθήσουν την ιεροσύνη. Οι τελευταίοι, κυρίως, οφείλουν να έχουν την «αγία ευαισθησία» της κλίσης προς την ιεροσύνη. Και οι μητροπολίτες οφείλουν να δώσουν ένα τέλος σ' εκείνα τα στερεότυπα «θρησκευτικού ψυχολογισμού», τα οποία πλαισιώνουν την εικόνα μιας Εκκλησίας να χειροτονεί ιερείς που κινούνται σε δαιδάλους θρησκευτικής ψυχοπαθολογίας. 

Ο λογοτέχνης Σάμουελ Μπέκετ.... χάρισμα σε φίλο

«Άλλα δεν είναι όλοι της ίδιας γνώμης, κι ας είναι όλοι της ίδιας φάρας, δεν ξέρουν τι θέλουν να με κάνουν, δεν ξέρουν που είμαι, ούτε πως είμαι, είμαι κάτι σα σκόνη, θέλουν να φτιάξουν άνθρωπο από σκόνη. Άκου τους που αρχίζουν να λιποψυχούν! Το κάνουν για να μ’ αποκοιμίσουν, για να νομίσω πως μ’ ακούω να λέω, εγώ επιτέλους, σε μένα επιτέλους, πως δεν μπορεί να ‘ναι αυτοί, που μιλάνε έτσι, πως μόνο εγώ μπορεί να ΄μαι που μιλάω έτσι».

ΣΑΜΟΥΕΛ ΜΠΕΚΕΤ. (1990). Ο ακατονόμαστος, μτφρ. Αλεξάνδρας Παπαθανασοπούλου. Αθήνα: Κρύσταλο, σ. 109.

ΟΛΜΕ vs Προτύπων Σχολείων

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει τους μακρόχρονους αγώνες της εργατικής τάξης για το δικαίωμα στην εργασία, την απεργία, το οκτάωρο κ.λπ. Ουδείς, όμως, μπορεί να αμφισβητήσει ότι μέσα στην εργατική τάξη έχουν εισχωρήσει αρκετοί «εργαζόμενοι», και με αυτόν τον όρο εννοώ εκείνους τους «εργαζόμενους», που η απασχόλησή τους είναι παρασιτική κι άχρηστη. Παλαιότερα ο αξέχαστος Μανόλης Ανδρόνικος, σ’ ένα άρθρο του στην εφ. ΤΟ ΒΗΜΑ (19/09/1980), με τίτλο: «Συνδικαλισμός και πνευματική εργασία» έγραφε πως «δίπλα στα αληθινά εργατικά συνδικάτα δημιουργήθηκαν άλλα, που μόνο εργατικά δεν μπορούν να θεωρηθούν, προβάλλουν με πείσμα τα αιτήματά τους και τα καλύπτουν κάτω από την αγωνιστική σημαία της μαχόμενης εργατιάς, που μόχθησε, πολέμησε και όχι σπάνια έχυσε το αίμα της για τα δικαιώματά της». Πρόκειται για τους γνωστούς «εργατοπατέρες» που βρίσκονται σε πολλά εργατικά σωματεία. Κάποιοι από δαύτους βρίσκονται και στην ΟΛΜΕ.

Αύριο, 28η Ιουνίου, είναι γνωστό ότι θα διεξαχθούν οι εξετάσεις μαθητών που επιθυμούν να φοιτήσουν στα Πρότυπα Σχολεία. Η ΟΛΜΕ, γνωστή για την αντίθεσή της στον θεσμό των Προτύπων Σχολείων – υποστηρίζει ότι αυτά τα σχολεία έχουν αντιπαιδαγωγικό και βαθιά ταξικό χαρακτήρα – κήρυξε τρίωρη στάση εργασίας για τους εκπαιδευτικούς που εμπλέκονται είτε σε επιτροπές είτε ως επιτηρητές, προκειμένου όπως λέγει να καλυφθούν συνδικαλιστικά και με αυτόν τον τρόπο να εκφράσουν την αντίθεσή τους στον θεσμό των Προτύπων Σχολείων, «στην υποχρεωτικότητα και στην άμισθη επιτήρηση», καθώς υποστηρίζει.

Φοβούμαι πως τέτοιες πρακτικές και νοοτροπίες, δεν έχουν κανένα έρεισμα στη σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα, η οποία παρότι είναι τραγική, δεν λείπουν και οι αναλαμπές όπως είναι η ίδρυση νέων Προτύπων και Πειραματικών Σχολείων.

Η ιστορία των Προτύπων Σχολείων, όταν αυτά βέβαια επιτελούν σημαντικό παιδαγωγικό και διδακτικό έργο, δείχνει ότι έναντι ενός κλειστού εκπαιδευτικού συστήματος, που στην πράξη είναι τυφλό και μετριοκρατικό, το οποίο μάλιστα χρόνια συντηρούμε, υπάρχει η εκπαίδευση και τα σχολεία που μπορούν να ξεχωρίσουν, σχολεία δημόσια έναντι των ιδιωτικών, με σχολική κουλτούρα όπου μαθητές και δάσκαλοι πιστεύουν πως μπορούν να γίνουν καλύτεροι, ανεβάζοντας κατακόρυφα τον πήχη για όλους, ακόμη και για τους γονείς των μαθητών που φοιτούν σ’ αυτά. Στην προκείμενη, όμως, περίπτωση γι’ αυτά τα σχολεία, στην ευρύτερη εκπαιδευτική κοινότητα, ευδοκιμούν άκρως αντιπαιδαγωγικές απόψεις. Όμως, άλλη γνώμη φαίνεται να έχουν κορυφαίοι διανοούμενοι όταν μιλούν για τους «παιδαγωγικομαθείς» και θορυβώδεις τενεκέδες που αρνούνται καίριες αλλαγές στην εκπαίδευση. Όπως λόγου χάριν ο Πολωνός κοινωνιολόγος και στοχαστής Zygmunt Bauman, ο οποίος υποστηρίζει πως το καλό που στην εκπαίδευση μανιωδώς επιδιώκουμε, αύριο κάποιοι θα βρεθούν να το απαξιώσουν, αυτό που τη μια μέρα το εκθειάζουμε, την επομένη μέρα θα το αντιμετωπίσουμε με απαρέσκεια, γιατί απλά δεν το αντέχουμε ή δεν μας ταιριάζει, ιδεολογικά, παιδαγωγικά, διδακτικά.

Στα Πρότυπα και κατ’ επέκταση στα Πειραματικά Σχολεία, δάσκαλοι και μαθητές, αν και… σκοντάφτουν στο δάπεδο της σχολικής τάξης… μπαίνουν στη διαδικασία και τολμούν διδακτικές πρακτικές που βρίσκονται μακριά από την τυραννία της αυτιστικής εκπαιδευτικής ιδιολέκτου, παλεύουν για την ΑΡΙΣΤΕΙΑ χωρίς, θέλω να πιστεύω, να τη θεωρούν ρετσινιά. Θου, Κύριε, φυλακήν τω στοματί μου…

Μήπως οι συνδικαλιστές της ΟΛΜΕ ήρθε ο καιρός σοβαρά να στοχασθούν πάνω σ’ αυτό που γράφει ο πολύς Γιώργος Σεφέρης στην εισαγωγή του στην Έρημη Χώρα του Τόμας Έλιοτ; «Στη βάση κάθε συζήτησης εξυπακούεται ένα σιωπηρό συμβόλαιο. Χωρίς αυτό έχουμε ίσως πολλούς παράλληλους μονολόγους, αλλά δεν έχουμε  δ ι ά λ ο γ ο.  Για την ώρα είμαστε η χώρα των παράλληλων μονολόγων». Ψιλά γράμματα για την ΟΛΜΕ.

ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ, «Αγόρι με τιράντες», (1925). Λάδι σε χαρτόνι, 60Χ51εκ. Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου.

«Προς τη σωστή κατεύθυνση» για τα Θρησκευτικά. Το ζήτημα χορήγησης απαλλαγής από το μάθημα και μια νέα προοπτική

Γράφει ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΛΑΚΑΣΑΣ

Επτά εγκύκλιοι μέσα σε μία σχεδόν δεκαπενταετία εκδόθηκαν από το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων για να ρυθμίσουν τη διαδικασία χορήγησης απαλλαγής από τα Θρησκευτικά. Αυτό καταδεικνύει τον διαφορετικό χειρισμό του θέματος από τις κυβερνήσεις, οι οποίες επιθυμούν να δώσουν πολιτική λύση που πρέπει να είναι εναρμονισμένη με τις επιταγές του Συντάγματος και τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Επίσης, την απόφαση επηρεάζουν οι αποφάσεις των Ανεξάρτητων Αρχών, εθνικών και ευρωπαϊκών.

Χαρακτηριστικά, ο Πανελλήνιος Θεολογικός Σύνδεσμος «Καιρός» ανέφερε χθες ότι «το ζήτημα της χορήγησης απαλλαγής από τα Θρησκευτικά είναι σύνθετο και με μακρά ιστορία. Όλες οι πλευρές συμφωνούν ότι το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να προβλέπει το δικαίωμα απαλλαγής για λόγους θρησκευτικής συνείδησης. Παρ’ όλα αυτά, η οργάνωση και η διαχείριση της διαδικασίας απαλλαγής συχνά δεν ήταν αποτελεσματική κατά το παρελθόν, με αποτέλεσμα μόνο κατά την περίοδο 2008-2015 να εκδοθούν διαδοχικά πέντε διαφορετικές εγκύκλιοι». Εκ των πέντε, η τελευταία εκδόθηκε επί υπουργίας Λοβέρδου στις 23/01/2015. Σύμφωνα με την εγκύκλιο, η απαλλαγή χορηγείτο ύστερα από υπεύθυνη δήλωση του μαθητή ή και των δύο γονέων του, στην οποία θα αναφέρεται ότι ο μαθητής δεν είναι Χριστιανός Ορθόδοξος και εξ αυτού επικαλείται λόγους θρησκευτικής συνείδησης, χωρίς να είναι υποχρεωτική η αναφορά του θρησκεύματος στο οποίο ανήκει.

Οι Υπουργοί επί ΣΥΡΙΖΑ διατήρησαν την εγκύκλιο. Στις αρχές Αυγούστου του 2020 η τέως Υφυπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη εξέδωσε νέα, προσαρμόζοντας το καθεστώς στις αποφάσεις του ΣτΕ, ενώ σε νέα απόφαση προχώρησε στις αρχές Ιουνίου η αρμόδια υπουργός Νίκη Κεραμέως. Με το ισχύον καθεστώς δικαίωμα να ζητήσουν εξαίρεση από τα Θρησκευτικά, επικαλούμενοι λόγους θρησκευτικής συνείδησης, έχουν μόνον οι γονείς παιδιών που δεν είναι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Όχι όμως και οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι. Ο πρώην Υπουργός Παιδείας Νίκος Φίλης έκανε λόγο για «νέο κρούσμα υποταγής της ηγεσίας του υπουργείου στις ακραίες εκκλησιαστικές αξιώσεις που παραβιάζουν τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών», ωστόσο η απάντηση της Ν. Κεραμέως είναι πως εφαρμόζει απόφαση του ΣτΕ, ενώ στελέχη με πείρα στο θέμα επεσήμαναν στην «Κ» πως ο κ. Φίλης είχε αλλάξει την εγκύκλιο Λοβέρδου.

Ο «Καιρός» ανέφερε χθες ότι «η πρόσφατη ρύθμιση της διαδικασίας απαλλαγής κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, καθότι δεν υποσκάπτει τη συνταγματικά αναγνωρισμένη υποχρεωτικότητα του μαθήματος, εξασφαλίζει επαρκώς το δικαίωμα απαλλαγής σε όσους τη δικαιούνται και ορίζει διεξοδικότερα τις διαδικασίες που απαιτούνται για τη χορήγησή της, συμβάλλοντας στην εύρυθμη λειτουργία των σχολείων. Είναι θετικό ότι για πρώτη φορά ορίζεται ο τρόπος διαχείρισης των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων από τις σχολικές μονάδες, έπειτα από πολλές δυσλειτουργίες που σημειώθηκαν κατά το παρελθόν».

Ενίσχυση αυτονομίας

Από την άλλη, ο Σύνδεσμος φωτίζει μία ακόμη προοπτική για το μάθημα. «Η αναμενόμενη θέσπιση του πολλαπλού βιβλίου μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της αυτονομίας του εκπαιδευτικού και του μαθητή στη διδακτική διεργασία, φτάνει να μη γίνουν τα διδακτικά βιβλία βορά αλλότριων συμφερόντων», λέει. Και καταλήγει με νόημα: «Αυτοί που προπαγάνδιζαν και επιδίωκαν για πολλά χρόνια την αποχή ακόμη και των Ορθόδοξων μαθητών από τη διδασκαλία του μαθήματος, διακινώντας σωρό “γνωματεύσεων” και άλλων εντύπων για τον σκοπό αυτό και οι οποίοι ρίσκαραν το μέλλον των Θρησκευτικών με δικαστικές προσφυγές, ρίχνοντας νερό στον μύλο των υποστηρικτών της κατάργησης ή της συρρίκνωσής του, δεν μπορούν να παριστάνουν, σήμερα, τους κήνσορες του ζητήματος της απαλλαγής από τα Θρησκευτικά».

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Ο Ανδρέας Κάλβος από τις εκδόσεις ΣΥΝΕΧΕΙΑ του Τάκη Συρέλλη, με επιμελητή τον ΔΑΣΚΑΛΟ και ΠΟΙΗΤΗ Γιάννη Δάλλα [2]

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ανδρέας Κάλβος (1792-1869) ποιητής· Γιάννης Δάλλας (1924-2020)· ποιητής, νεοελληνιστής συγγραφέας, δοκιμιογράφος και πανεπιστημιακός δάσκαλος· Τάκης Συρέλλης (1953-), ποιητής και εκδότης: και οι τρεις ποιητές. Αν και στο ποιητικό έργο τους δεν υπάρχει σγμείο σύγκλισης, εκείνο που εδώ αξίζει να τονιστεί είναι ότι, η περιήγηση στη γλώσσα της ποίησής τους για τον καθένα από εμάς όταν τη διαβάζει, τον κάμει να νιώθει ωσάν να βρίσκεται πάνω σ’ ένα πολυτάξιδο καράβι.

Της ποίησης του Κάλβου επιμελητής είναι ο Γιάννης Δάλλας και εκδότης ο Τάκης Συρέλλης. Δύο βιβλία για τον Κάλβο, το ένα φιλολογική επιμέλεια της πρώτης ποιητικής συλλογής του Η Λύρα ή Η Ιωνιάς (Ιόνιος δηλαδή Λύρα) και το άλλο Η ποιητική του Ανδρέα Κάλβου. Η πνευματική συγκρότηση και η τεχνική των Ωδών γραμμένα από τον Δάλλα, εκδόθηκαν από τον δημιουργό του εκδοτικού οίκου ΣΥΝΕΧΕΙΑ, δια χειρός ΣΥΝΕΧΕΙΑ, δια χειρός Τάκη Συρέλλη. Γι’ αυτά τα δύο γράφω σήμερα, κάνοντας όχι βιβλιοπαρουσίαση ή βιβλιοκριτική αλλά προσεγγίζοντάς τα ως εκδοτικά καλλιτεχνήματα, με την απαραίτητη όπου κρίνω ένταξή τους στην Επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Και αυτό γιατί ο Κάλβος και η Εθνική Παλιγγενεσία ταυτίζονται· ο Κάλβος όπως γράφει ο Κ. Θ. Δημαράς «στα τριάντα δύο του χρόνια βρίσκεται μπροστά στη θαυμαστή εμπειρία του Αγώνα· η ποιητική ψυχή του, η διαμορφωμένη πλέον ποιητική ιδιοσυγκρασία του, ο ενθουσιασμός του, τον κινούν να γίνει ποιητής της επαναστατημένης Ελλάδας». Άκρως δηλωτικοί οι τίτλοι μερικών Ωδών του: «Εις δόξαν», «Εις τον Ιερόν Λόχον», «Εις Χίον», «Εις Ελευθερίαν», «Εις Σούλι», «Εις Ψαράν», «Εις Σάμον». Όμως, ας μη σταθώ άλλο εδώ. Άλλωστε έχουν γραφεί πάρα πολλά για τον Κάλβο, τόσο για την ποίησή του όσο και για τις ιδέες του. Ωστόσο, εν τάχει αξίζει να αναφέρω ολίγα τινά για τη βιοτή του, τα οποία διαμόρφωσαν τον ποιητικό χαρακτήρα του. Τα αντλώ από τις Ιστορίες της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας του Κ. Θ. Δημαρά, από την τελευταία έκδοσή της, την ένατη, στα 2000, λίγα χρόνια μετά το θάνατό του, το 1992, του Λίνου Πολίτη, την ένατη έκδοσή της, στα 1998 και του Mario Vitti, στη δεύτερη έκδοσή της, το 1987. Ο Κάλβος γεννιέται στη Ζάκυνθο, στα 1792. Μητέρα αρχοντοπούλα, η μόνη γυναικεία μορφή που περνάει μέσα στα ποιήματά του, δέκα χρόνια έζησε μαζί της, την έχασε στα 1815· πατέρας τυχοδιωκτικός τύπος, στρατιωτικός, ναυτικός και έμπορος· στο Λιβόρνο γραμματέας ενός από τους Γιαννιώτες εμπόρους Ζωσιμάδες· είκοσι χρονών γνωρίζει τον Ιταλό ποιητή Ούγκο Φώσκολο, από του οποίου την ποίηση εμπνέεται· ταξιδεύει στην Αγγλία και στην Ελβετία όπου ζει με μεταφράσεις βιβλίων για την Αγγλικανική Εκκλησία και από παραδόσεις μαθημάτων· χαρακτήρας ευαίσθητος και υπεροπτικός, στυγνός, περίεργος και απομονωμένος, ευερέθιστος, σοβαρός, σκεπτικός, μοναχικός· έπασχε από τα μάτια του· στα 1820-1821, στην Ιταλία μυείται στον Καρβοναρισμό, επαναστατικό κίνημα που επηρέασε την Φιλική Εταιρεία· πεθαίνει στην Ελβετία τον Νοέμβριο του 1869· οι Ωδές του είναι η μοναδική ποιητική προσφορά του, «μικρή αλλά από πολλές απόψεις σημαντική». Σ’ αυτές «ψάλλει την Ελληνική Επανάσταση, το ξαναγύρισμα της Ελευθερίας στον τόπο όπου γεννήθηκε» γράφει ο Λίνος Πολίτης, αυτή είναι ο «μεγάλος πρωταγωνιστής» του γράφει ο Mario Vitti. Για τις πηγές έμπνευσής του ο Κ. Θ. Δημαράς έχει γράψει μια ωραία μελέτη, στα 1946, στη Νέα Εστία (βλ., του ιδίου, Ελληνικός Ρωμαντισμός, και αναδημοσιευμένη στον τόμο Εισαγωγή στην ποίηση του Κάλβου, με επιμέλεια Νάσου Βαγενά). Την εκδοτική τύχη των Ωδών, από το 1824 που πρωτοεκδόθηκε Η Λύρα μέχρι και σήμερα, έχει μελετήσει ο Γιάννης Δάλλας, στα δύο βιβλία που ανέφερα παραπάνω. Για τον Δάλλα, έχω να πω ετούτο: κατέχει σημαίνουσα θέση στις περί Κάλβου φιλολογικές σπουδές. Πιστεύω πως όσοι στη βιβλιοθήκη τους έχουν τα βιβλία του Γιάννη Δάλλα, όχι μόνο για τον Κάλβο, αλλά και για τον Κ. Π. Καβάφη, τον Μίλτο Σαχτούρη, τον Διονύσιο Σολωμό και, κυρίως, τις είκοσι ποιητικές συλλογές του, είμαι σίγουρος ότι γνωρίζουν ποια είναι η θέση του στη Νεοελληνική Λογοτεχνική Γραμματεία μας.

Οι δύο εκδόσεις Η Ιωνιάς και Η ποιητική του Ανδρέα Κάλβου. Η πνευματική συγκρότηση και η τεχνική των Ωδών, που εξέδωσε ο Τάκης Συρέλλης στον εκδοτικό οίκο του ΣΥΝΕΧΕΙΑ κουβαλούν μέσα τους καλλιτεχνικές αναζητήσεις και προσωπικές αισθητικές περί του βιβλίου απόψεις. Ως εκδότης ο Τάκης Συρέλλης νιώθει το νόημα του βιβλίου: και με το χρώμα του χαρτιού, και με το σχήμα, αλλά και με το πνεύμα του συγγραφέα – επιμελητή Γιάννη Δάλλα. Ο Κάλβος δεν μπορούσε να τυπωθεί έχοντας υπόψη μόνο το «παζάρι» και τον πειρασμό της εμπορικότητας που, πιθανόν, μπορεί να έχει η ποίησή του ακόμη και σήμερα, στην επέτειο των 200 χρόνων από το 1821. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο τα βιβλία των Ωδών, ως εκδοτικό και βιβλιοδετικό αποτέλεσμα δεν θα ήταν αποτέλεσμα βαθιάς γνώσης της ομορφιάς και της τέχνης του βιβλίου. Ο εκδοτικός, λοιπόν, οίκος ΣΥΝΕΧΕΙΑ (σήμερα δεν υπάρχει πια) και ο δημιουργός τους Τάκης Συρέλλης, σέβονται την μακραίωνη ιστορία του βιβλίου: πιστός στο πολυτονικό σύστημα γραφής, με βαρείες, οξείες, υπογεγραμμένες, περισπωμένες· αντικριστή παράθεση των κειμένων: Η Ιωνιάς στοιχειοθετημένη στο χέρι από τον Αντώνη Περούλη, στην αριστερή σελίδα η φωτογραφική εικόνα του χειρογράφου, όπως σώζεται στο Τμήμα Χειρογράφων της Αγίας Γενεβιέβης στο Παρίσι, και στη δεξιά η πιστή τυπογραφική αναγραφή του χειρογράφου. Ενώ, Η ποιητική του Ανδρέα Κάλβου. Η πνευματική συγκρίτηση και η τεχνική των Ωδών, στοιχειοθετημένη με στοιχεία κάσας από τον Νίκο Μπλαζουδάκη και βιβλιοδετημένη με χονδρό εξώφυλλο, όπως και για τα δύο βιβλία αναγράφεται στον κολοφώνα τους, με το τυπογραφικό σήμα να παραπέμπει σε αντίστοιχα σήματα και κοσμήματα εκδοτικών οίκων της εποχής της Τουρκοκρατίας, τότε που το βιβλίο ήταν πνευματικό αγαθό.

Σπανίζουν σήμερα εκδοτικοί όπως η ΣΥΝΕΧΕΙΑ του Τάκη Συρέλλη. Σπανίζουν γιατί οι σημερινοί τυπογράφοι είναι απλοί εκδότες, μικρής ή μεγάλης εμβέλειας, εμπορικής κυρίως· στόχος τους η βιομηχανοποιημένη - εμποροποιημένη παραγωγή βιβλίων. Κακά τα ψέματα, στις μέρες μας δεν έχουμε εκδόσεις βιβλίων αψεγάδιαστων, ανεπίληπτων, καλά επιλεγμένων και φροντισμένων τυπογραφικά.

Τον Ανδρέα Κάλβο, όπως μας το δίνει ο Γιάννης Δάλας και ο Τάκης Συρέλλης, σήμερα τον ενθυμούμεθα ποιητικά, φιλολογικά, ιστορικά και εκδοτικά – ως «αμιλλητήριο», «στοιχειωμένη λέξη» για τον Κάλβο κι «(ας μην έχομε προσωπογραφία του»), όπως γράφει ο Ζήσιμος Λορεντζάτος· αμιλλητήριος σημαίνει φιλόνικος, εριστικός, και τέτοιος ήταν ο Κάλβος - τον έχουμε λοιπόν τον Κάλβο μπροστά μας. Του οφείλουμε μια ανάγνωση των Ωδών του, οφείλουμε και τη διδασκαλία τους στους μαθητές μας, ανάγνωση μνήμης των 200 χρόνων από το 1821.

Γυναίκεια κακοποίηση και πρότυπα παιδείας

Του ΤΑΣΟΥ ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

Στο εξαιρετικό δοκίμιο του Άγγελου Τερζάκη: «Έλεγχος της δημοκρατικής ιδέας» που ανθολογείται στο βιβλίο των Νέων Ελληνικών της Γ΄  Τάξης των ΕΠΑΛ και έχει μπει και στις Πανελλήνιες Εξετάσεις των ΓΕΛ, παραλείπεται το τελευταίο και κατά τη γνώμη μου θαυμάσιο και πάντα διδακτικό κομμάτι που είναι εξαιρετικά επίκαιρο αυτές τις μέρες που τα εγκλήματα με θύματα γυναίκες γίνονται και πάλι, δυστυχώς, θέμα συζήτησης: «Υπάρχει όμως κι ένα άλλο στάδιο βαρβαρότητας που πρέπει να ξεπεραστεί, για να είναι ένας λαός άξιος της Δημοκρατίας: το στάδιο του θαυμασμού προς τη βαναυσότητα. Η χοντρή πλάνη να την περνάει κανείς για δύναμη. Συναντούμε κοινωνικά σύνολα που δεν ξέρουν, δεν υποπτεύονται τι κρύβεται πίσω από τη βαναυσότητα: πόση ουσιαστική αδυναμία, πόση ανάγκη για άμυνα, πόση μεταμφιεσμένη μνησικακία, πόσα συμπλέγματα, πόση περιφρόνηση προς το ανθρώπινο γένος, πόσοι παράγοντες αστάθμητοι και σκοτεινοί. Η πραγματική δύναμη είναι κατά πολύ πιο δύσκολα εξακριβώσιμη απ’ ότι πιστεύει ο κόσμος. Εμφανίζεται αθόρυβη και σεμνή εκεί που κανένας σχεδόν δεν το φαντάζεται στο εργαστήρι του σοφού, στο κελί του αγίου, στη φυλακή του επαναστάτη. Σπανιότατα στο προσκήνιο. Γιατί δύναμη ανθρώπου θα πει ένα και μόνο: δύναμη ψυχής. Κι αυτή φανερώνεται στη μοναχικότητα και στον κατατρεγμό όχι στην αγορά και στο θρίαμβο».

Η αποκατάσταση της πραγματικής έννοιας της δύναμης είναι εξαιρετικά επίκαιρη αυτές ειδικά τις μέρες με τα τόσο αποτρόπαια παραδείγματα εκδήλωσης της βαναυσότητας της δύναμης ως κατεξοχήν χαρακτηριστικού του αντρικού φύλου. Είναι επείγουσα ανάγκη, αν θέλουμε μία καλύτερη κοινωνία και καλύτερες ανθρώπινες σχέσεις, υγιέστερη και ουσιαστικότερη επικοινωνία μεταξύ των φύλων, πραγματική δημοκρατία σε τελική ανάλυση, να υπενθυμίζουμε σε κάθε ευκαιρία στο σπίτι και στο σχολείο ότι πραγματική δύναμη είναι η ψυχική κι ότι η σωματική δύναμη πρέπει να τίθεται στην υπηρεσία του ασθενέστερου και όχι να χρησιμοποιείται για να επιβάλει τα πιο άγρια και ταπεινά ένστικτα.

Όσο κι αν ενοχλεί ορισμένους γιατί επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τέτοια φαινόμενα για να επιβάλουν τα ιδεολογήματα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού, που επενδύει στον κατακερματισμό των συλλογικών ταυτοτήτων και εν τέλει και του ίδιου του ατόμου, διαθέτουμε ως πολιτισμός τις αξίες και τα πρότυπα που μπορούν, εφόσον τα αναδείξουμε, να αντιπαλέψουν τη λατρεία της δύναμης ως βίαιης επιβολής είτε σε ατομικό, όπως συμβαίνει σε τόσα περιστατικά αντρικής κυρίως βίας είτε σε συλλογικό επίπεδο, όπως συμβαίνει με την επιθετικότητα της Τουρκίας. Τα πρότυπα αυτά δεν είναι άλλα από τα διαχρονικά πρότυπα της δικής μας, αλλά και κάθε άλλης απελευθερωτικής παράδοσης, στα οποία αναφέρεται κι ο Τερζάκης: του σοφού, του αγίου και του ήρωα - προμάχου, του αγωνιστή που υπερασπίζεται το δίκιο. Είναι το πρότυπο του «καλού καγαθού» συμπληρωμένου με αυτά της σοφίας και της καλοσύνης που πρώτος ο Πλάτωνας είχε τονίσει: «πάσα τε επιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης και της άλλης αρετής πανουργία, ου σοφία φαίνεται».

Πρότυπα υπάρχουν λοιπόν και είναι απολύτως αναγνωρίσιμα και σεβαστά από το συλλογικό μας θυμικό. Το ίδιο όμως αναγνωρίζουμε και τη δυνατότητα του ανθρώπου για το χειρότερο, τη σκοτεινή εκείνη πλευρά του εαυτού που κάνει ακόμη και τα πιο προικισμένα και ξεχωριστά άτομα ικανά για τα χειρότερα εγκλήματα. Απέναντι σε αυτά ο δικός μας πολιτισμός έχει δημιουργήσει την τραγωδία ως μάθημα αποτροπής που υπενθύμιζε τη βέβαιη επιβολή της Νεμέσεως, της τιμωρίας από τους θεούς, σε όσους διέπρατταν ύβριν, μία αντίληψη που θα διατηρηθεί και στον χριστιανισμό που θα κρατήσει με διαφορετική πλέον, ηθική, σημασία την έννοια της αρετής ως πρότυπο ζωής και θα καταδικάσει την «αμαρτία».

Ο σύγχρονος άνθρωπος όμως «σκοτώνοντας τον Θεό», μη έχοντας τον Θεό του, όπως λέμε, περιφρονεί κάθε ηθική επιταγή αναγάγοντας την «απελευθέρωση της επιθυμίας (που θα γίνει ο τάφος της κάθε εξουσίας, σύμφωνα με ένα αντεξουσιαστικό σύνθημα της δεκαετίας του ’80)» σε κυρίαρχο πρότυπο ζωής. Η αμφισβήτηση της κατεστημένης ηθικής και κυρίως της υποκρισίας που τη χαρακτηρίζει υπήρξε, φυσικά, αναγκαία. Έφτασε όμως στο σημείο να δώσει άλλοθι στην έκφραση ταπεινών και εγκληματικών ενστίκτων, όπως η παιδεραστία, ο βιασμός, η κακοποίηση γενικότερα, στο όνομα της «σεξουαλικής απελευθέρωσης» και της περιφρόνησης κάθε ηθικού φραγμού. Αυτό σε συνδυασμό με μία ανατροφή των παιδιών και ειδικά των αγοριών χωρίς όρια, με τα μυαλά τους φουσκωμένα με την ιδέα ότι μπορούν να «γ…ούν και να δέρνουν» ατιμώρητα τόσο από το σπίτι όσο και από το σχολείο της παραίτησης από την επιβολή ορίων, γέννησε τα τέρατα με τα οποία «πέφτουμε», τάχα, «από τα σύννεφα» όταν αντιμετωπίζουν τις γυναίκες ως αντικείμενα χρήσης για ατομική ικανοποίηση. Τώρα που γνωρίζουμε ότι δεν είναι όλες οι επιθυμίες «καλές» και ότι δεν είναι δυνατόν να μεγαλώνουμε αγόρια που δε σέβονται κανέναν κανόνα γιατί έχουν μάθει να τους επιτρέπονται τα πάντα, είμαστε σε θέση να αναθεωρήσουμε τη στάση μας. Οφείλουμε, λοιπόν, να αποκαταστήσουμε στην κλίμακα αξιών μας εκείνα τα πρότυπα παιδείας που αντί να διαλύουν την κοινότητα σε εξατομικευμένες οντότητες που ανταγωνίζονται η μία την άλλη μέσα από άπειρες ταυτότητες, όπου η κάθε μία διεκδικεί την απόλυτη αλήθεια για τον εαυτό της, θα της επιτρέψουν να ανασυγκροτηθεί στη βάση του αλληλοσεβασμού και της αλληλεγγύης, της πραγματικής αποδοχής και ανεκτικότητας αλλά και της επιβολής ορίων που χαλιναγωγούν την τάση του ανθρώπου προς το «κακό», στο όνομα της ενότητας.

ΠΗΓΗ

ΑΡΔΗΝ

Απειλούνται οι κλασσικές σπουδές από την πολιτική ορθότητα;

To Πανεπιστήμιο Princeton κατάργησε την υποχρεωτική εκμάθηση Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών ακόμη και για όσους σπουδάζουν κλασσικές σπουδές. Οι φανατικοί οπαδοί της πολιτικής ορθότητος θέλουν όμως να καταργήσουν και την διδασκαλία του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού. Θα τα καταφέρουν και τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Ένας από τους πιο γνωστούς ιστορικούς και αρχαιολόγους, ο Άγγελος Χανιώτης απαντάει στα ερωτήματα του Αλέξη Παπαχελά για τα θέματα αυτά αλλά σχολιάζει επίσης δύο ζητήματα που έχουν διχάσει τον δημόσιο διάλογο: τα έργα στον Ιερό βράχο της Ακρόπολης και την τύχη των αρχαιολογικών ευρημάτων στην Θεσσαλονίκη που εμπλέκονται στην κατασκευή του μετρό.

Επιμέλεια Παραγωγής: Κωνσταντίνος Γεωργόπουλος.

Η συνέντευξη: εδώ

Για τον Άγγελο Χανιώτη μπορείτε να δείτε τις δύο προσωπικές ιστοσελίδες του και τον Κατάλογο Επιστημονικών Άρθρων του:

Η προσωπική σελίδα του Άγγελου Χανιώτη στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών

Η προσωπική σελίδα του Άγγελου Χανιώτη στην ιστοσελίδα του Κολεγίου Ωλ Σόουλς

Κατάλογος Επιστημονικών Άρθρων του Άγγελου Χανιώτη στην ιστοσελίδα της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης