Αγίου Κοσμά του Αιτωλού σύντομες βιογραφίες από δύο λογίους της εποχής του, τον Καισάριο Δαπόντε και τον Σέργο Μακραίο

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Σήμερα 24 Αυγούστου μνημονεύομε Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, τον Ισαπόστολο. «Νέο Πρόδρομο» τον χαρακτηρίζει ο κορυφαίος ιστορικός Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, στον τέταρτο τόμο της Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού (Θεσσαλονίκη 1973), που στα δύσκολα χρόνια της σκλαβιάς του Ελληνισμού στον Ασιάτη δυνάστη (18ος αιώνας), περπάτησε ακόμη και τις πιο απόμερες γωνιές της πατρίδας μας, κυρίως στη Δυτική Ελλάδα και με το απλό κήρυγμά του εισέδυσε στα μύχια της ψυχής κάθε απλού υπόδουλου Έλληνα, ενθουσιάζοντάς τον και συγκινώντας τον βαθύτατα, ούτως ώστε να πετύχει ο αγώνας για διαφωτισμό και απελευθέρωση του Γένους από τους Τούρκους. Οι Διδαχές του, διακόσια σαράντα ένα χρόνια από το θάνατό του (24 Αυγούστου 1779), εξακολουθούν να είναι όχι μόνο επίκαιρες αλλά κι ένα επαναστατικό και καινοτόμο μάθημα Ιστορίας και Θρησκευτικών για τα σημερινά σχολιαρόπαιδα: πρόκειται για σημάδια αντίστασης στην με ραγδαίους ρυθμούς αλλοτρίωση που βιώνουν τα ίδια, οι οικογένειές τους και οι δάσκαλοί τους. 

Οι παρακάτω μικρές βιογραφίες γράφτηκαν από τον Καισάριο Δαπόντε (Σκόπελος 1714 - Μονή Ξηροποτάμου· Άγιον Όρος 1784), σημαντικό Έλληνα ποιητή και χρονογράφο του 18ου αιώνα και από τον Σέργιο Μακραίο (Φουρνά Αγράφων 1734/1740 – Κωνσταντινούπολη 1819) διδάσκαλο - σχολάρχη της Μεγάλης του Γένους Σχολής, συγγραφέα διδακτικών και εκκλησιαστικών έργων. Παρότι και στις δύο υπάρχουν δύο λαθάκια – ο Δαπόντες γράφει ότι ο Άγιος Κοσμάς αποκεφαλίστηκε ενώ απαγχονίστηκε, τον χαρακτηρίζει όμως άγιο, και ο Μακραίος ως ημερομηνία θανάτου του γράφει την 25η Αυγούστου 1779 αντί την 24η – νομίζω πως ως μαρτυρίες καταδεικνύουν πόσο σημαντική ήταν η προσωπικότητα και η δράση του Πατροκοσμά.

Η συνέχεια εδώ: Nulla Dies Sine Linea

Καλέ μου παπά... «ο Θεός αγάπη εστί»

«Χρειάζεται πολύ να προσέξουμε μήπως αυτό που ονομάζουμε το φονικό του Θεού δεν είναι παρά μοναχά το φονικό του ανθρώπου. (Και μάλιστα με τα ίδια μας τα χέρια)».

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (2009). Collectanea. Αθήνα: Δόμος, σ. 76 [152].

Για τον «Χαμένο Παράδεισο»

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ο πρωινός καφές στον ιστορικό Κήπο της Μυτιλήνης είχε την έκπληξή του! Γνωστός συντοπίτης, με τον οποίον κάθε φορά που συναντιόμαστε λέμε καλημέρα, βλέποντας μετανάστες και πρόσφυγες από την αφρικανική ήπειρο να περπατούν στην αγορά της Μυτιλήνης, άρχισε να «ψέλνει» τον γνωστό «εξάψαλμο», κατά πάντων: «προδότες όλοι όσοι υποδέχονται πρόσφυγες και μετανάστες - η πατρίδα και η θρησκεία μας κινδυνεύει» Φευ! Προσπάθησα να καθησυχάσω την αγωνία του, εις μάτην όμως. Για τον αγαπητό γνωστό –συχνά τον βλέπω και σε στασίδι της Εκκλησίας να προσεύχεται– η σημερινή παγκόσμια μετακίνηση πληθυσμών, που δημιουργεί το γνωστό μεταναστευτικό φαινόμενο είναι αποτέλεσμα συνωμοσίας κατά της Ελλάδας και της Ορθόδοξης χριστιανικής πίστης. Φευ! Μια ακόμη προσπάθεια που έκαμα να κατευνάσω την μήνι του, λέγοντάς του πως δεν είναι δυνατόν όσα συμβαίνουν να είναι συνωμοσία, κι αυτή κατέληξε στο κενό. Φεύγοντας ο γνωστός συντοπίτης θυμήθηκα όσα για τον «χαμένο παράδεισο» γράφει ο καταξιωμένος φιλόσοφος και συγγραφέας George Steiner στο βιβλίο του Νοσταλγία του απολύτου. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, νομίζω, πως με σαφή τρόπο ο Steiner, επικαλούμενος τη σκέψη του κορυφαίου Γάλλου ανθρωπολόγου Claude Levi-Strauss, καταγράφει το βαρύ τίμημα που  σήμερα πληρώνει η Δύση έναντι πολλών λαών της αφρικανικής ηπείρου, κι όχι μόνο: «Όταν συνάντησε αυτά τα αμυδρά απομεινάρια της Εδέμ, ο δυτικός άνθρωπος ανέλαβε να τα καταστρέψει. Σφαγίασε αναρίθμητους αθώους πληθυσμούς. Ισοπέδωσε τα δάση, έκαψε τις σαβάνες. Στη συνέχεια έστρεψε την καταστροφική μανία του στα ζωικά είδη. Το ένα μετά το άλλο κυνηγήθηκαν ανελέητα μέχρι να εξαφανιστούν ή να οδηγηθούν στην τεχνητή επιβίωση στους ζωολογικούς κήπους. Αυτή η καταστροφή συχνά υπήρξε σκόπιμη, ήταν άμεσο αποτέλεσμα των στρατιωτικών κατακτήσεων, της οικονομικής εκμετάλλευσης, της επιβολής ενιαίων τεχνολογιών στη ζωή των ιθαγενών. Εκατομμύρια άνθρωποι χάθηκαν ή απώλεσαν την εθνική τους κληρονομιά και ταυτότητα. Ορισμένοι παρατηρητές μιλούν για είκοσι εκατομμύρια θύματα μόνο στο Κονγκό από την αρχή της βελγικής ηγεμονίας. Γλώσσες, που η καθεμιά τους κωδικοποιούσε μια μοναδική θεώρηση του κόσμου, εξαφανίστηκαν κάτω από τον οδοστρωτήρα της λήθης. Ο ερωδιός και η φάλαινα κυνηγήθηκαν σχεδόν μέχρις εξαλείψεως. Πολλές φορές, άλλωστε, η καταστροφή επήλθε από λάθος ή ακόμα και από φιλανθρωπία. Τα δώρα που έφερε ο λευκός άνθρωπος – φάρμακα, υλικά, δώρα θεσμικά – αποδείχθηκαν μοιραία για τους αποδέκτες. Είτε ήρθε για να κατακτήσει είτε για να προσηλυτίσει, να εκμεταλευτεί ή να παράσχει ιατρική φροντίδα, ο δυτικός άνθρωπος έφερε τον όλεθρο. Κυριευμένοι, θα λέγαμε, από ένα είδος αρχέτυπης λύσσας εξαιτίας του αποκλεισμού μας από τον Κήπος του Παραδείσου, κυριευμένοι από κάποια βασανιστική ανάμνηση εκείνης της ατίμωσης, σκαλίσαμε παντού τη γη αναζητώντας ίχνη της Εδέμ και, όπου τα βρήκαμε, τα ξεπαστρέψαμε».

GEORGE STEINER. (2007). Νοσταλγία του απολύτου, μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου. Αθήνα: Άγρα, σσ. 61-62. 

«Μια Εβραία εναντίον των Εβραίων»

«Σήμερα είμαι της άποψης πως το κακό δεν είναι ποτέ ριζικό, αλλά μονάχα ακραίο, και ότι δεν έχει ούτε βαθύτητα ούτε κάποια δαιμονική διάσταση. Το κακό δύναται να κατακυριεύει τα πάντα και να σαρώνει τον κόσμο ολόκληρο, ακριβώς γιατί διασπείρεται σαν μύκητας. [...] Εδώ έγκειται η ρηχότητά του». - ΧΑΝΝΑ ΑΡΕΝΤ 

«Μια Εβραία εναντίον των Εβραίων»: Απλουστεύοντάς τη σε υπερβολικό βαθμό, και αυτό ακριβώς έπραξε μεγάλο τμήμα της διεθνούς εβραϊκής κοινότητας, κάπως έτσι θα μπορούσε να συνοψίσει κανείς την οξύτατη πολεμική που ξέσπασε στις αρχές της δεκαετίας του '60 με αφορμή την έκδοση του Eichmann in Jerusalem: A report on the Banality of Evil της Χάννα Άρεντ. Ο παλαιός της φίλος Γκέρσομ Σόλεμ, στενός φίλος και συνεργάτης του Βάλτερ Μπένγιαμιν, σιωνιστής και μέγας ειδικός στην Καββάλα και την εβραϊκή παράδοση, αντέδρασε αμέσως με μία επιστολή οξείας κριτικής προς τη Χάννοα Άρεντ, και βεβαίως αυτή του απάντησε. Ο επιστολικός τους διάλογος είναι το αντικείμενο του παρόντος βιβλίου, με το οποίο εγκαινιάζεται η σειρά «Δύο επιστολές» των Εκδόσεων Άγρα. 

Στη νέα αυτή σειρά θα δημοσιεύονται δύο επιστολές προσωπικοτήτων, που εκφράζουν ένα ιστορικό διακύβευμα είτε στο χώρο της πολιτικής είτε της φιλοσοφίας, των τεχνών, της Ιστορίας· [από το οπισθόφυλλο του βιβλίου].

GERSHOM SCHOLEM – HANNAH ARENDT. (2017). Δύο επιστολές για τη ρηχότητα του κακού. Εισαγωγή – μετάφραση – σημειώσεις Παναγιώτης Τσιαμουράς. Αθήνα: Άγρα.

Η μάσκα των θορύβων

ΡΟΥΛΑ ΑΛΑΒΕΡΑ. (1971). «Η μάσκα των θορύβων»,  στο: Νέα Πορεία, (Ιανουάριος-Απρίλιος), τχ. 191-194: 13-14.

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ: ακροβατώντας ανάμεσα σε πίστη και απιστία

«Βουρ στα ζωύφια λατινικά. / Παναγία θεοτόκε νοικοκυρά μου / μη μ’ αφήνεις ανυπεράσπιστο στα σκυλιά / με τόσες όμορφες εικόνες σου / σ’ αυτό το σκουπιδότοπο (στο ύψος Παρθενώνας). / Θα συνεχίσω την ποίηση μονάχα για πλάκα / θα την κάνω κουρμπάνι / στα γοερά μου πεύκα κρεμαντούλα / ενάντια στου χρόνου την εφεύρεση / δοξάζοντας το πληγωμένο μάλαμα: τη μοναξιά μου / στα νόστιμα ερέβη που με περιμένουν / εκείθε απ’ τα κωμικά σας έαρα / προς τα ερείπια του σύμπαντος μονήρη / προς του νερού την κρέμαση στα βάραθρα / – μιαν ασώματη ρητορεία. / Τι τα 'θελε και τα ’φερνε τα γράμματα / ο Δαναός στην Αργολίδα. / Μόνον αυτοί που τρέφουν όνειρα απολαμβάνουν / την πραγματικότητα».

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ. (1994). «Ora et Labora», στο: Τα Ποιήματα (17979-1991), τ. Β΄. Αθήνα: Ίκαρος, σ. 26.

«Σου έδωσα την Ποίηση»

«Η πυρά σου / δυο χιλιάδες χρόνια τώρα / δεν έσβησε∙ / — όμως, ξέρεις, δε βγάζει πια καπνό... // Σου έδωσα την Ποίηση, / όλα τα αντίδωρα της ζωής  / — και του θανάτου. - Σου έδειξα τις επτά αβύσσους, μέσα μου, / και τις άλλες επτά, εκτός μου. / Και Εσύ μου έδειξες το περίπτερο / απ’ όπου αγοράζεις τα αντισυλληπτικά... // Υπάρχουν έρωτες που δε γνωρίζουν τους τρόπους του θανάτου. / Πεισμώνουν, εμμένουν, δε σήπονται / διασχίζουν τους αιώνες / — γίνονται ο Θεός / μέσα από τον πολύ πόνο Τους...». ΚΩΣΤΗΣ ΜΟΣΚΩΦ.