«Et tam movetur»

Σαράντος Καργάκος, «Et tam movetur», Ευθύνη, τχ. 264 (Δεκέμβριος 1993) 583-585.

Τρεις δεκαετίες πριν, το παραπάνω δοκίμιο του αξέχαστου ο Σαράντου Ι. Καργάκου είναι επίκαιρο. Πραγματεύεται την κρίση που διέρχεται η σύγχρονη Ευρώπη στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, εξετάζοντας τόσο τις απαισιόδοξες όσο και τις αισιόδοξες προοπτικές για το μέλλον της. Η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από σοβαρά προβλήματα, όπως η υπογεννητικότητα, η δημογραφική γήρανση («Ήπειρος Γερόντων»), οι χαμηλοί παραγωγικοί δείκτες και η τάση για υψηλή κατανάλωση. Παράλληλα, ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η Ευρώπη επαναλαμβάνει ιστορικά λάθη, έχοντας υποστεί τις συνέπειες δύο Παγκόσμιων Πολέμων, ενώ σήμερα έρχεται αντιμέτωπη με την αναβίωση της βίας και του νεοναζισμού από μια απογοητευμένη νεολαία. Στο κοινωνικό πεδίο, διαφαίνεται ένας άτυπος διαχωρισμός των πολιτών σε τάξεις, καθώς και ο κίνδυνος κοινωνικής υποταγής λόγω του ραγδαίου πολλαπλασιασμού των μεταναστών και των προσφύγων στο εσωτερικό της.

Ωστόσο, ο Καργάκος αναδεικνύει και την άλλη όψη του νομίσματος, προτείνοντας μια πιο αισιόδοξη ερμηνεία. Το γκρέμισμα του Τείχους του Βερολίνου συμβολίζει την απαρχή μιας μεταβατικής εποχής προς έναν «κόσμο χωρίς σύνορα». Η κρίση της Ευρώπης, τη χρονιά (1993) που ο Καργάκος έγραφε το δοκίμιό του και που στο περιοδικό Ευθύνη συμπεριέλαβε στο αφιέρωμα με τίτλο: «Η κόπωσης της Ευρώπης» δεν ερμηνεύεται απαραίτητα ως το τέλος της Ευρώπης, αλλά ως μια φυσιολογική διαδικασία ωρίμανσης ή ως μια δημιουργική «εφηβεία», καθώς η ενιαία Ευρώπη βρίσκεται ακόμα υπό διαμόρφωση. Η οικονομική της δυσκινησία οφείλεται στην άρνηση των πολιτών να υποταχθούν πλήρως στον καθαρό «οικονομισμό», ενώ η πολιτική της παραμένει εν μέρει αιχμάλωτη των φοβιών του παρελθόντος.

Καταλήγοντας, ο συγγραφέας τονίζει ότι η ιστορική πείρα δεν ταυτίζεται με τα γηρατειά. Η Ευρώπη του Πνεύματος διατηρεί μια βαθιά πολιτισμική δύναμη που αντιστέκεται στη σήψη. Παρά τις ανησυχητικές ενδείξεις, η ήπειρος συνεχίζει να εξελίσσεται και, όπως δηλώνει και ο λατινικός τίτλος (παραπέμποντας στον Γαλιλαίο), «Κι όμως κινείται». Α.Ι.Κ.