Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ
Ο Ζακ Λακαριέρ (Λιμόζ 1925 - Παρίσι 2005), είναι γνωστός ελληνιστής συγγραφέας με πολλά βιβλία-του να έχουν μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα, ενώ στη γαλλική ο ίδιος έχει μεταφράσει έργα των Άρη Αλεξάνδρου, Παντελή Πρεβελάκη, Κώστα Ταχτσή, Σπύρου Πλασκοβίτη, Στρατή Τσίρκα, Ανδρέα Φραγκιά, Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, Γιάννη Ρίτσου, Τίτου Πατρίκιου, Μαρίας Λαμπαδαρίδου – Πόθου. Τρία βιβλία του Λακαριέρ, αυτού του «ξένου» που εκτίμησε βαθιά τη φτωχική πλευρά του ελληνικού καλοκαιριού, αναφέρονται στην Ύστερη Αρχαιότητα (μέσα 2ου έως μέσα 8ου αιώνα), όπως εύστοχα έχει χαρακτηρίσει αυτή την περίοδο ο Πίτερ Μπράουν. Το πρώτο αναφέρεται στους Γνωστικούς της Αιγύπτου (εκδ. Χατζηνικολή. Αθήνα: 1975), ενώ το δεύτερο στον μοναχισμό και τους ερημίτες της Αιγύπτου, της Συρίας και της Παλαιστίνης στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες (Οι Ένθεοι. Χατζηνικολή. Αθήνα: 1977)· το τρίτο στην Μαρία την Αιγυπτία (Χατζηνικολή. Αθήνα: 1999). Υπάρχει κι ένα ακόμη, «Η σκόνη του κόσμου» (Χατζηνικολή. Αθήνα: 1999) που είναι ένας ύμνος στην ασκητεία και την αναζήτηση του Θεού. Η «Μαρία η Αιγυπτία», υπό μορφή μυθιστορήματος, αναπλάθει έναν ιστορικό μύθο, το βίο μιας πόρνης στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου η οποία έγινε αγία. Η Μαρία Λαμπαδαρίδου – Πόθου που μετέφρασε τη Μαρία την Αιγυπτία υποστηρίζει πως, «δεν ήταν τυχαίο που ο Ζακ Λακαριέρ σε ολόκληρο το συγγραφικό-του έργο αναζητούσε μια υπερβατική αλήθεια, μια μεταφυσική απόκριση, γέννημα και θρέμμα του δυτικού μηδενισμού αλλά και εραστής των ασκητικών οραμάτων και του θεϊκού παραληρήματος».
Στο βιβλίο του «Οι Ένθεοι» (8ο κεφάλαιο με τίτλο «Πιο κοντά στον ουρανό»), ο Λακαριέρ αφιερώνει τέσσερεις σελίδες στην περίπτωση της Μαρίας της Αιγυπτίας. Το παρακάτω απόσπασμα είναι σημαντικό διότι πέραν του θεολογικού – αγιολογικού ενδιαφέροντος έχει και ιστορικό, από τη «σκοπιά της ιστορίας των θρησκειών» όπως γράφει ο συγγραφέας.
«Στις αρχαίες κιόλας κοινωνίες γνωρίζουμε πως μια γυναίκα είχε δύο μόνο τρόπους να υπηρετήσει ή να προσεγγίσει τους θεούς: με την παρθενία ή την ιερή πορνεία. Και στη μία και στην άλλη περίπτωση, είτε πρόκειται για εντελή διατήρηση (παρθενία) ή για εντελή σπατάλη (πορνεία) της σεξουαλικής ενέργειας, ο δρόμος οδηγεί έξω από τον ανθρώπινο κόσμο, προς τους θεούς και αργότερα προς το Θεό. Η αγία Μαρία η Αιγυπτία είναι συνεπώς μια αρκετά καθαρή περίπτωση ιερής πόρνης του χριστιανισμού. Επίσης, ο συγγραφέας του βίου-της (που έχει γραφτεί κατά πάσα πιθανότητα στις αρχές του 6ου αιώνα και που για πολύ καιρό τον απέδιδαν, λανθασμένα, στον πατριάρχη Ιεροσολύμων Σωφρόνιο) έχει ακολουθήσει τέλεια αυτή τη λογική φορτώνοντας στη Μαρία την Αιγυπτία όλες τις αμαρτίες της γης. Στο υπερβολικό σφάλμα αντιστοιχεί η υπερβολική μετάνοια: μ’ άλλα λόγια, όσο περισσότερο μπορεί να απομακρύνεται κανείς από το Θεό προς μια κατεύθυνση, τόσο περισσότερο μπορεί να τον πλησιάσει προς άλλη κατεύθυνση. Όμως ας μην ανησυχεί ο αναγνώστης: όλα τα σεξουαλικά κατορθώματα που αποδίδονται στην Μαρία την Αιγυπτία είναι πιθανόν εξίσου μυθικά όσο και στην έρημο τα ασκητικά της κατορθώματα. Επί δεκαεφτά χρόνια που έζησε στην Αλεξάνδρεια η Μαρία δίνονταν σε κάθε επισκέπτη από αγάπη για το βίτσιο και μόνο και μόνο για προσωπική-της ηδονή».
Tη μεταστροφή της Μαρίας της Αιγυπτίας, ο Λακαριέρ την καταγράφει ακολουθώντας τη συναξαριακή παράδοση. Εκείνο που, εδώ, αξίζει να αναφέρω είναι δύο ακόμη αποσπάσματα:
«Δεκαεφτά δύσκολα χρόνια όπου η απόχτηση της αρετής και η πάλη ενάντια στους εγκόσμιους πειρασμούς είναι αγώνας καθημερινός ενάντια στις αναμνήσεις της σάρκας, των απολαύσεων και των ηδονών του παρατημένου κόσμου».«Όμως, χάρη στις νηστείες και τις προσευχές-της, η Μαρία ξεπερνάει τις επιθυμίες-της κι αποχτάει τόση αρετή ώστε η έρημος γίνεται γι’ αυτήν τόπος θαυμάτων: περπατάει πάνω στα νερά του Ιορδάνη, ανεβαίνει στους αιθέρες καθώς προσεύχεται, συζητάει με τα ζώα, τρέφεται με ψωμί που της εξοικονομεί η Θεία Πρόνοια. Όταν ο Ζώσιμος, αφού την εγκαταλείψει, ξαναγυρίσει την επόμενη χρονιά για το ραντεβού που του είχε ορίσει στην όχθη του ίδιου του ξεροπόταμου, θα δει το σώμα της αγίας ξαπλωμένο κατάχαμα “με τα χέρια σταυρωμένα και το πρόσωπο στραμμένο προς ανατολάς”».
Επίσης, σημαντική είναι η επισήμανση του Λακαριέρ:
«Η αγία Μαρία δεν υπήρξε η πρώτη γυναίκα που έφυγε για την έρημο. Ήδη στην Αίγυπτο, εκτός από τις μοναχές που ζούσαν μαζί στα μοναστήρια που είχε ιδρύσει ο Παχώμιος, ο Θεόδωρος κι ο Χενούτης, υπήρχαν και γυναίκες αναχωρήτριες».
Η περίπτωση της Απολλωνίας της Συγκλητικής, που τελείωσε τη ζωή στην έρημο της Σκητίας ντυμένη άντρας, κοντά στον Μακάριο τον Αρχαίο και της Αθανασίας, είναι χαρακτηριστικές του «αρετολογικού» είδους του ερημητικού μοναχισμού των πρώτων χριστιανικών χρόνων.
Η αγία Μαρία η Αιγυπτία σε ρωσική εικόνα του 18ου αιώνα. ΠΗΓΗ: Wikipedia
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου