Μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για την ΥΠΟΤΑΓΗ του Μισέλ Ουελμπέκ

Σχεδόν 10 χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου «Υποταγή» του Μισέλ Ουελμπέκ συζητάμε μερικά επίδικα που έθεσε το βιβλίο:

Είναι απάντηση στον Ευρωπαϊκό Μηδενισμό το Ισλάμ;

Μήπως το ενιαίο συμπαγές Ισλάμ είναι κατασκευή που χρησιμοποιείται ως φόβος;

Η λογοτεχνία του Ουελμπέκ έχει αξία ή απλώς είναι πανέξυπνα σκαριφήματα;

Μήπως τελικά ο Ουελμπέκ αναζητά μια τεχνική λύση, μέσω ενός «νεοφιλελεύθερου Ισλάμ», τελικά ως ένας προδρομικός «Μακρονισμός»;

ΠΗΓΗ: manolisgvardis

«“Ο συγγραφέας”, λέει ο Φρανσουά, ο αφηγητής της Υποταγής, “είναι πάνω απ’ όλα ανθρώπινο ον, παρόν στα βιβλία του”, και “μόνο η λογοτεχνία μπορεί να μας φέρει σε επαφή με το πνεύμα ενός νεκρού, πιο άμεσα, πιο ολοκληρωμένα και βαθύτερα από ό,τι θα κατάφερνε ακόμα και η συζήτηση με έναν φίλο”[1]. Σίγουρα αυτή η μυστηριώδη και συναρπαστική αίσθηση ένιωσε αρχικά ο Ουελμπέκ όταν ανακάλυψε το έργο του Σοπενάουερ· σίγουρα επίσης, αυτή την αποφασιστική για τον ίδιο συνάντηση θέλησε να μοιραστεί με τους αναγνώστες του προχωρώντας στη σύνταξη αυτού του κειμένου με τον υπαινικτικό τίτλο Σοπενάουερ παρόντος. Η δύναμη της αποκάλυψης που προκάλεσε μέσα του αυτή η ανάγνωση συνδέεται πράγματι, πέραν πάσης αμφιβολίας, με το σοκ που προκαλεί η αναγνώριση ενός alter ego με το οποίο καταλαβαίνεις εξαρχής πως θα συνάψεις μια μακροχρόνια σχέση συντροφικότητας. Ο Σοπενάουερ, ο ειδικός της οδύνης, ο ριζικός πεσιμιστής, ο μοναχικός μισάνθρωπος, αποδεικνύεται ανάγνωσμα “ανακουφιστικό” για τον Ουελμπέκ – με παρέα, νιώθεις λιγότερο μόνος. Μέχρι σημείου ν’ αναρωτιόμαστε: ήταν σοπεναουερικός ο Ουελμπέκ πριν διαβάσει Σοπενάουερ ή η ανάγνωση αυτή τον έκανε έτσι όπως τον ξέρουμε; Ήταν ήδη θεμελιωδώς “ασυμφιλίωτος” (με τον κόσμο, με τους ανθρώπους, με τη ζωή) ή ο Σοπενάουερ ήταν εκείνος που έσπειρε τον σπόρο της σύγκρουσης; Ο Ουελμπέκ αγαπούσε ήδη τους σκύλους περισσότερο απ’ ό,τι το ανθρώπινο είδος ή πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε, εδώ όπως και αλλού, την επίδραση του Άρτουρ; Όπως φαίνεται, μικρή σημασία έχει: μπαίνουμε εδώ στα μυστικά των αιώνιων ζευγαριών. Απεναντίας, είναι σίγουρο ότι το 1991, τη χρόνια που εμφανίζονται τα πρώτα δημοσιεύματα με υπογραφή Μισέλ Ουελμπέκ, βρίσκουμε τον Σοπενάουερ παντού: στον (ακραιφνώς σοπεναουερικό) τίτλο του δοκιμίου του για τον Λάβκραντ, Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής· στην πρώτη φράση τού Μένοντας ζωντανός, “Ο κόσμος είναι μια ξεδιπλωμένη οδύνη”, που θυμίζει έντονα το αξίωμα του Σοπενάουερ σύμφωνα με το οποίο “Κάθε ζωή είναι κατ’ ουσίαν οδύνη”[2]· μέχρι και στους ακόλουθους στίχους, εντυπωσιακούς αν μη τι άλλο, από την πρώτη του ποιητική συλλογή, την Επιδίωξη της ευτυχίας:

Θέλω να σε σκέφτομαι, Άρτουρ Σοπενάουερ,

Σ’ αγαπώ και σε βλέπω στις αντανακλάσεις των

    τζαμιών,

Ο κόσμος είναι αδιέξοδος κι εγώ ένα γέρος

    κλόυν.

Κάνει κρύο. Κρύο πολύ. Αντίο, Γη».

[1] Μισέλ Ουελμπέκ, Υποταγή, μτφρ. Λ. Σιπητάνου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2015, σσ. 13-14

[2] Arthur Schopenhauer, Ο κόσμος ως βούληση και ως παράσταση, I, § 56.

Από τον πρόλογο του Αγκάτ Νόβακ – Λεσεβαλιέ, στο: ΜΙΣΕΛ ΟΥΕΛΜΠΕΚ. (2002). Σοπενάουερ παρόντος, μτφρ. Γιώργος Καράμπελας. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, σσ. 12-14.