Ο χρόνος έγινε για να κυλάει...

Στην Παναγιά τη Γαλατούσα

ΣΟΦΙΑ ΚΛΗΜΗ – ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ. (1963). «Στην Παναγιά τη Γαλατούσα», Φιλολογική Πρωτοχρονιά. Αθήνα, σσ. 391-394.

Γραφές... μαθητών...

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Νομίζω ότι η καλύτερη ευχή που ένας δάσκαλος μπορεί να δώσει σε μαθητές του είναι να τον ξεπεράσουν. Κι όταν αυτή πιάνει τόπο ο δάσκαλος νιώθει βαθιά συγκίνηση. Δακρύζει καθώς θυμάται εκείνους τους μαθητές που, κατά την ιερή ώρα του μαθήματος, τον κοιτούσαν στα μάτια προσμένοντας απ’ αυτόν ακόμη περισσότερη γνώση. Γνώση που εκπαιδεύει όχι στο «πώς να κάνεις», ή «πώς να έχεις», αλλά γνώση που να οικοδομεί το «πώς να είσαι», όπως λέει κι ένας καλός φίλος και συνάδελφος.

Σήμερα πήρα στα χέρια μου το Λεσβιακό Ημερολόγιο 2026, το οποίο επάνω από μια δεκαετία επιμελείτε ο Παναγιώτης Σκορδάς, Δρ Φιλολογίας. Στο σύντομο αυτό σημειώμά μου δεν θα προβώ στη παρουσίασή του. Αυτή για να γίνει σωστά και καλά θέλει χρόνο.

Θα σταθώ μόνο στην Πρώτη Γραφή – Πρώτη Ανάγνωση της Μαρίτας Στεφανέλλη, πτυχιούχου της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ και αριστούχου μαθήτριάς μου στο Πρότυπο ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγίου. Από τη φοίτησή της στο Λύκειο η Μαρίτα είχε δείξει την κλίση της προς τα γράμματα και τις τέχνες. Υπήρξε υποδειγματική μαθήτρια· πρότυπο σε Πρότυπο Σχολείο.

Στο εφετινό Λεσβιακό Ημερολόγιο 2026, το νέο της λογοτέχνημα: «Ανάκατες πατρίδες» και «Το Κάστρο» βλέπει αναδρομικά την προσφυγομάνα – προσφυγογειτονιά Επάνω Σκάλας. Ένα περίπατος σ’ αυτόν το ξεχωριστό γιομάτο μνήμες τόπο, με νοερές προεκτάσεις έως στις μέρες μας, καταγράφει σκηνές θρύλων θαμμένες στις πέτρες του Κάστρου Μυτιλήνης, από την εποχή του Φραγκίσκου των Γατελούζων. 

Σημείο μνήμης το εκκλησάκι της Παναγιάς της Γαλατούσας. Ο ήρωας, έτσι απομόναχος καθώς ανεβαίνει προς αυτό βρίσκει ποιο είναι το «πνεύμα της ιστορίας», όπως το διηγήθηκε ο παππούς του. Δεν θέλω να γράψω περισσότερα. Όμως,  συστήνω: η γραφή της Μαρίτας -ακριβό πρωτοχρονιάτικο δώρο- να αρπάξει τον αναγνώστη και να τον οδηγήσει στο Κάστρο για να βρει τον δικό του μύθο. Συγκλονιστικό, πράγματι, το τέλος της αφήγησης: το Κάστρο είναι τόπος «με διαφορετικές γλώσσες, ιστορίες, θρησκείες», ανακατεμένος για αιώνες... με μύθους.

Η ζωγραφιά με μολύβι, κι αυτή δημιούργημα της Μαρίτας, είναι ένα μικρό χρυσόδετο δώρο στον αναγνώστη.

Ο άλλος εαυτός

«Ο άπορος είναι το alter ego του εύπορου, ο αλλοδαπός είναι το alter ego του ημεδαπού. Το να είσαι alter ego σημαίνει να λειτουργείς σαν κάδος απορριμμάτων όπου σωρεύονται όλα τα ανείπωτα κακά προαισθήματα, οι άφατοι φόβοι, οι κρυφές αυτοϋποτιμήσεις και ενοχές που φοβόμαστε πολύ και δεν θέλουμε να σκεφτόμαστε. Το να είσαι alter ego σημαίνει να λειτουργείς σαν δημόσια έκθεση του πλέον μύχιου ιδιωτικού, σαν εσώτερος δαίμονας που πρέπει δημοσίως να εξορκιστεί, ένα ομοίωμα που μπορούμε να πυρπολήσουμε μαζί με όλα όσα δεν μπορούμε να απωθήσουμε. Το alter ego είναι το σκοτεινό και δυσοίωνο φόντο όπου μπορεί να λάμψει το αποκαθαρμένο εγώ».

ZYGMUNT BAUMAN. (2002). Η μετανεωτερικότητα και τα δεινά της, μτφρ. Γεώργιος – Ίκαρος Μπαμπασάκης. Αθήνα: Ψυχογιός, σσ. 179-180.

Όμορφα Πρωτοχρονιάτικα Δώρα

Όμορφα πρωτοχρονιάτικα δώρα τα «Χειμωνιάτικα Μπαρ» και «Τα Λόγια Κομμάτια», τώρα που είναι Δεκέμβρης και κάνει κρύο! Μια πολύ καλή αντιφεγγιά από τη δεκεατία του ’90, με γεμάτα σε καταφύγια αχνάρια… Και με διάρκεια... σε μια εκπομπή που ήταν εξαιρετική! Α.Ι.Κ.

ΠΗΓΗ: ΕΡΤ Α.Ε.

ΠΗΓΗ: ΕΡΤ Α.Ε.

Μαγική Αυλή

Κάποτε, στη δεκαετία του ’80, ως έφηβοι αποθέταμε τα όνειρά μας στη ΜΑΓΙΚΗ ΑΥΛΗ! Κι ως κολυμπούσαμε από τη μια στη χαρά, κι από την άλλη στο χάσμα των γενεών, δίναμε τις δικές μας μάχες, όχι μόνο να περάσουμε στο πανεπιστήμιο, αλλά για να χωρέσουμε μέσα μας ελπίδα, επανάσταση, ρήξη. Κι αν χάναμε, επιστρέφαμε ξανά στη μάχη, για να κρατηθούμε όρθιοι, να ξανανιώσουμε, να ξαναζήσουμε την ελπίδα, την επανάσταση, τη ρήξη. Α.Ι.Κ.

ΠΗΓΗ: antkxkxkx

Πρωινός καφές με τον Ζήσιμο Λορεντζάτο

«[…] Το δύσκολο δεν είναι η τεχνολογία ή να θησαυρίζεις γνώσεις, αλλά να θησαυρίζεις την υπερβάλλουσαν της γνώσεως αγάπη του Χριστού. Το δύσκολο δεν είναι ο νους ή όσα φαίνονται δύσκολα -όπως το θεμιτό, άλλωστε φιλοσοφούμενo του L. Wittgenstein να ψάξουμε να βρούμε αν το νόημα (νους) του κόσμου βρίσκεται μέσα ή έξω από τον κόσμο (Tractatus Logiso-philosophicus 6. 41)- το δύσκολο δεν είναι ο νους, αλλά η ειρήνη του Θεού του Θεού η υπερέχουσα πάντα νουν. Αυτά (η αγάπη του Χριστού και η ειρήνη του Θεού), όσα αναγνωρίζομε στα μικρά παιδιά του Ευαγγελίου, είναι τα πραγματικά δύσκολα· όσα φαίνονται εύκολα, όσα εμείς λέμε πως είναι για μικρά παιδιά και όσα ποτέ δεν κατορθώνομε. Αυτά είναι τα πραγματικά δύσκολα και όχι ο L. Wittgenstein (o altra cosa) και τα όσα εμείς λογαριάζομε για δύσκολα […].

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (2000). Collectanea. Αθήνα: Δόμος, σ. 493 [862].

«Λέμε για το Χριστό στην προσευχή μας (α) σαρκωθέντα εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και λέμε για το Πνεύμα (β) Και εις το Πνεύμα το Άγιον … το εκ του Πατρός εκπορευόμενον -σωστά- όχι το εκ του Πατρός και του Υιού (Filioque), αφού πρωτύτερα στο (α) το Πνεύμα και η Μαρία σάρκωσαν τον Υιό. Minutie».

ΖΗΣΙΜΟΣ ΛΟΡΕΝΤΖΑΤΟΣ. (2000). Collectanea. Αθήνα: Δόμος, σ. 522 [909].

Ολοσούμπιτοι στα ίδια και τα ίδια

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Κοινωνιολογικός, λένε, πως είναι ο όρος «κοινωνικός αυτοματισμός». Όταν το κομματικό και κατ’ επέκταση το πολιτικό σύστημα θέλει να διατηρήσει το έλεγχο των πολιτών, δεν χρειάζεται να επιβάλλει τη σιωπή. Παρότι κάποιες φορές χρησιμοποιεί τη βία. Αρκεί να στρέψει τους πολίτες τον έναν εναντίον του άλλου. Στο κίνημα των αγροτών που βρίσκονται στους δρόμους, η «παραίνεση» από υπουργούς προς εκπροσώπους των αγροτών «κομματόσκυλων» να δώσουν τέλος στα μπλόκα, καθώς φαίνεται, πιάνει τόπο. Ο «διάλογος» για να γίνει, κακά τα ψέματα, χρειάζεται γερά κότσια, χρειάζεται να πατάς γερά στη γη σου, την οποία πονάς και ιδρώνεις. Ειδεμή, γίνεσαι έρμαιο κάθε πολιτικάντη που, για άλλη μια φορά, θα σε πιάσει στον ύπνο και θα πέσεις ολοσούμπιτος στα ίδια και τα ίδια.

Το χαρακτικό του Τάσσου για την εξέγερση των αγροτών.ΠΗΓΗ: fractal

Μὲ ἂλλα λόγια: ἕνας ἄνθρωπος γνησίως ἐναντιούμενος στὶς ἀδικίες καὶ παρανομίες τῆς πολιτείας δὲ θὰ δεῖ ἄσπρη μέρα, θὰ τὸν ἀφανίσουν

«[…] ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ ἐγὼ πάλαι ἐπεχείρησα πράττειν τὰ πολιτικὰ πράγματα, πάλαι ἂν ἀπολώλη καὶ οὔτ᾽ ἂν ὑμᾶς ὠφελήκη [31e] οὐδὲν οὔτ᾽ ἂν ἐμαυτόν. καί μοι μὴ ἄχθεσθε λέγοντι τἀληθῆ· οὐ γὰρ ἔστιν ὅστις ἀνθρώπων σωθήσεται οὔτε ὑμῖν οὔτε ἄλλῳ πλήθει οὐδενὶ γνησίως ἐναντιούμενος καὶ διακωλύων πολλὰ ἄδικα καὶ παράνομα ἐν τῇ πόλει γίγνεσθαι, ἀλλ᾽ [32a] ἀναγκαῖόν ἐστι τὸν τῷ ὄντι μαχούμενον ὑπὲρ τοῦ δικαίου, καὶ εἰ μέλλει ὀλίγον χρόνον σωθήσεσθαι, ἰδιωτεύειν ἀλλὰ μὴ δημοσιεύειν».

ΠΛΑΤΩΝ, Ἀπολογία Σωκράτους (31d-32).

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Wikipedia

Everybody Wants to Rule the World!!!

Με τα χρόνια να περνούν, είναι απίστευτο πως έρχονται και ξανάρχονται λέξεις και συναισθήματα (έρωτας, χαρά, θάλασσα, απεραντοσύνη, ποίηση, ομορφιά)  -[ας μην ξεχάσω και τα βιβλία: Franz Kafka, Γράμματα στη Φελίτσε, εισαγωγή - μετάφραση Στέλλα Κουνδουράκη, εκδ. Archive, Αθήνα 2024 / Έρμαν Έσσε, Ντέμιαν, μτφρ. Μένης Κουμανταρέας, εκδ. Γαλαξίας, Αθήνα 1983]- όταν ακούς αγαπημένα τραγούδια εδώ και σαράντα χρόνια!!! Έχω ξαναγράψει ότι από το 1983 οι Tears For Fears μας έχουν χαρίσει οκτώ δίσκους, με όμορφα τραγούδια που ακόμα ακούγονται και χορεύονται. Η μουσική που ακούει κάθε ανθρώπος είναι όπως το καλό κόκκινο κρασί!!! Καλή Πρωτοχρονιά! Έγραφον από το Κάστρο της Μυτιλήνης. Κρύος ο βοριάς... με τη βραχυλογική ετούτη αυτοβιογραφία... Α.Ι.Κ.

ΠΗΓΗ: BBC Music

Καλά Χριστούγεννα Κύριε Λώρενς

Το Καλά Χριστούγεννα Κύριε Λώρενς είναι μια επική κινηματογραφική ταινία του 1983. Σενάριο, σκηνοθεσία, μουσική και πρωταγωνιστές, στο συμπαγές του χρόνου και της σπειροειδούς εξέλιξης του ανθρώπου μέσα από συνεχείς πολέμους, συνεχίζουν να συγκινούν και σήμερα. Α.Ι.Κ.

23rd Psalm

Last Regrets

Ride, Ride, Ride (Reprise)

The Seed

Forbidden Colors

ΠΗΓΕΣ: Milan Music

Φυσική και Αγιότητα

Του Τζάνου, αγαπητού φίλου

«Στον π. Παΐσιο πήγα και το 1976 με έναν συμφοιτητή μου. Και τότε θυμάμαι την χάρη και την γλύκα των λόγων του.

- Τις σπουδάζετε, παλληκάρια; Μας ρώτησε.

- Φυσική, του απαντήσαμε.

- Και οι δύο φυσικοί είστε; Ε, τότε πρέπει να μάθετε και την φυσική της μεταφυσικής. Ξέρετε για την πνευματική διάσπαση του ατόμου; Όταν γνωρίσουμε τον εαυτό μας, όταν δηλαδή φτάσουμε σε αυτογνωσία, τότε γίνεται η διάσπαση του ατόμου μας. Αν δεν ταπεινωθούμε ώστε να διασπάσουμε το άτομό μας, δεν θα βγει η πνευματική ενέργεια που χρειάζεται για να ξεπεράσουμε την βαρύτητα της φύσεώς μας. Μόνον έτσι, παλληκάρια, θα μπορέσουμε να διαγράψουμε πνευματική τροχιά.

Τι ωραίος αιφνιδιασμός: Μας μίλησε στην γλώσσα μας με τη γλώσσα του.

- Η πνευματική ζωή είναι εύκολη, μας είπε. “Ο ζυγός μου χρηστός και το φορτίον μου ελαφρόν έστι” (Ματθ. ια΄ 30), λέγει ο Κύριος.

- Μα, “στενή η πύλη και τεθλασμένη η οδός” (Ματθ. ζ΄ 14), του αντιλέγει ο φίλος μου χαριτωμένα και ευγενικά.

- Τα ξίγγια, ευλογημένε, την κάνουν στενή. Πέταξέ τα και θα δεις πόσο εύκολα είναι τα πράγματα».

ΝΙΚΟΛΑΟΥ Ιερομονάχου. (2000). Άγιον Όρος. Το υψηλότερο σημείο της γης. Αθήνα: Καστανιώτης, σ. 41.

«Στο χωριό τα Χριστούγεννα είναι διαρκείας»

ΠΗΓΗ: Ἰᾶσθε θεάτρῳ Iasthe Theatrw

Στην άκρη της μουσικής... στην άκρη της ποίησης... Χρόνια Πολλά!!!

ΠΗΓΗ: Thanasis Papakonstantinou

Στην αιωνιότητα ο Chris Rea...

ΠΗΓΗ: TheOldrecordclub

Προσκλητήριο ανυπακοής από τον ΣΤΑΘΗ!

ΠΗΓΗ: Militaire News

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 2025: Με τον κοφτερό λόγο του ΧΡΗΣΤΟΥ ΜΕΛΕΒΙΤΣΗ... 31 χρόνια μετά...

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΕΒΙΤΣΗΣ. «Ο Χριστιανισμός», Ευθύνη, τχ. 264, (Δεκέμβριος 1993) 642-644.

Αντίσταση

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Το σημερινό πρόβλημα της πατρίδας Ελλάδας είναι πρόβλημα εθνικό. Σκανδαλώδεις είναι όλες σχεδόν οι όψεις του νεοελληνικού βίου. Δεν υπάρχει θεσμός που να μην τον διαπερνούν σκάνδαλα. Θλιβερή είναι η απουσία των πνευματικών ανθρώπων. Δεν συνεισφέρουν τα μέγιστα, προς πάσα κατεύθυνση, για επανάσταση και αντίσταση. Τι κρίμα! Τι μπορεί να γίνει; Αντίσταση και Επανάσταση. Δεν μπορούμε να απέχουμε άλλο.

«Ο Ερνέστο Σάμπατο στέλνει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα στον ωκεανό του ατομικισμού και της υπαρξιακής φτώχειας που σήμερα κυριαρχεί. Και ο λόγος του είναι μια έκκληση στην ικανότητα αντίστασης. Αυτό το βιβλίο είναι για αυτούς που ξέρουν να διαβάζουν τα σύμβολα που ξανοίγονται σαν άβυσσος ανάμεσα στο Ένα και το Σύμπαν: την έλλειψη επικοινωνίας, τη λατρεία του εγώ, την υπόκλιση στους θεούς της τηλεόρασης, την αποξενωμένη εργασία, την αυτοκρατορία της μηχανής, την υποταγή και τη μαζικοποίηση, την όλο και μεγαλύτερη αίσθηση ορφάνιας, τον άγριο ανταγωνισμό και τον ίλιγγο της Αποκάλυψης όπου χάνεται κάθε δυνατότητα διαλόγου. Έτσι το ερώτημα που τίθεται είναι πώς να αντισταθούμε».

Πράγματι, το βιβλίο του Σάμπατο μπορεί να γίνει οδηγός για Αντίσταση και Επανάσταση! Γράφει ο Αργεντινός συγγραφέας: «Σας ζητώ να κοντοσταθούμε να σκεφτούμε το μεγαλείο που μπορούμε ακόμα να αναζητάμε, αν τολμήσουμε να αξιολογήσουμε τη ζωή με άλλο τρόπο. Μας ζητώ αυτό το κουράγιο που μας τοποθετεί στην πραγματική διάσταση του ανθρώπου. Όλοι μας, κάποιες φορές, υποτασσόμαστε. Όμως, υπάρχει κάτι που δε λαθεύει ποτέ: είναι η πεποίθηση ότι -μονάχα- οι αξίες του πνεύματος μπορούν να μας σώσουν απ’ αυτό το σεισμό που απειλεί την ανθρώπινη υπόσταση» (σ. 16)· Αντίσταση, μτφρ. Δέσποινα Μάρκου, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα 2001.

Χριστιανισμός χωρίς Χριστό

Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ

Ο ακροδεξιός πολιτικός Ερίκ Ζεμούρ, υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας το 2022 (κατέλαβε την τέταρτη θέση, με ποσοστό 7,07%), εξέδωσε πρόσφατα ένα βιβλιαράκι με τίτλο «La messe n’ est pas dite», Fayard /  Pensée Libre, Οκτώβριος 2025. Σημειώνω ότι από το 2023 ο ιστορικός εκδοτικός οίκος ελέγχεται από τον ακροδεξιό καθολικό μεγαλοεπιχειρηματία Βενσάν Μπολορέ, με αναπόφευκτη συνέπεια να στραφεί προς την Ακροδεξιά (εκτός από Ζεμούρ, ο Φαγιάρ εξέδωσε τον ίδιο μήνα βιβλίο του Φιλίπ ντε Βιλιέ και του Ζορντάν Μπαρντελά, προέδρου της Εθνικής Συσπείρωσης, του κόμματος της Λεπέν). Ο τίτλος του βιβλίου σημαίνει «τίποτε δεν έχει τελειώσει», «τίποτε δεν έχει κριθεί». Ο πανούργος Ζεμούρ, ενώ είχε και άλλους τρόπους να το πει αυτό στα γαλλικά, προτίμησε, με άρνηση, τη φράση «La messe est dite», «η λειτουργία τέλειωσε», που αποτελεί απόδοση της σύντομης λατινικής φράσης με την οποία γινόταν η απόλυση της λειτουργίας: ite missa est (ελληνικό αντίστοιχο: απολύεσθε εν ειρήνη, Λειτουργία των «Αποστολικών Διαταγών»). Ο Ζεμούρ διάλεξε αυτόν τον τίτλο, γιατί εννοεί το βιβλίο του ως υπεράσπιση της Καθολικής Εκκλησίας, υπεράσπιση που περιλαμβάνει και την τριδεντινή λατινική λειτουργία! Δεν θα σταθώ σε τούτο το σημείωμα στις χονδροειδείς απλουστεύσεις του βιβλίου, στη θεολογική άγνοια και στα λάθη του. Ο Ζεμούρ είναι πολιτικός και δεν χολοσκάει για την ιστορική και θεολογική ακρίβεια. Θα συζητήσουμε επομένως το βιβλίο ως αυτό που θέλει να είναι: πολιτικό μανιφέστο.

Παραθέτω τις πρώτες και τις τελευταίες φράσεις από τον πρόλογο του βιβλίου: «Δεν είμαι καθολικός ούτε καν χριστιανός. Ανατράφηκα στην εβραϊκή παράδοση των προγόνων μου» (σ. [5])· «Η Εκκλησία έφτιαξε τους βασιλιάδες, που έφτιαξαν το έθνος, που έφτιαξε το Δημοκρατικό Κράτος (République). Η Γαλλία χωρίς τον χριστιανισμό δεν είναι πλέον η Γαλλία. Και εγώ θέλω να συνεχίσω να ζω στη Γαλλία» (σ. 16). Παράξενη, μα την πίστη μου, αυτή η θερμή υπεράσπιση του χριστιανισμού και της Καθολικής Εκκλησίας από έναν Εβραίο! Ο Ζεμούρ έχει επίγνωση της παραδοξότητας και γι’ αυτό επικαλείται την ιδέα του ιουδαιοχριστιανισμού, όχι βεβαίως ως ιστορικής πραγματικότητας, κάτι που έχει πάψει να υπάρχει από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, αλλά όπως τον εννοούσε ο Ρενάν, ως κοινή παράδοση σημασιών και αξιών. Η επίκληση του ιουδαιοχριστιανισμού και η προσχώρηση σε αυτόν απαλλάσσει από την υποχρέωση της πίστης, γιατί ο ιουδαιοχριστιανισμός δεν είναι θρησκεία. Ο ιουδαιοχριστιανισμός, όπως τον εννοεί ο Ζεμούρ, είναι ιδεολογία, και πιο συγκεκριμένα πολεμική ιδεολογία εναντίον του ισλάμ και των μουσουλμάνων. Ο χριστιανισμός τον οποίο υπερασπίζεται ο Γάλλος ακροδεξιός είναι ένας χριστιανισμός χωρίς Χριστό και χωρίς Ευαγγέλιο, ακριβέστερα είναι εναντίον του Χριστού και του Ευαγγελίου. Το είχε άλλωστε παραδεχθεί δημόσια και ο ίδιος, το 2018, ότι είναι «υπέρ της Εκκλησίας και εναντίον του Χριστού» («Pour l’ Église et contre le Christ»)! Επειδή ο Ζεμούρ θέλει να εμφανίζεται και ως στοχαστής, προκειμένου να υποστηρίξει το πολιτικό σχέδιό του, κάνει μια χονδροειδή διάκριση ανάμεσα στον Παύλο και στον Πέτρο (μαζί με τον Ιάκωβο): ο Παύλος είναι η πίστη, ο Πέτρος είναι ο νόμος, ο θεσμός, η Εκκλησία. Σήμερα που ο χριστιανισμός είναι σε άμυνα δεν μας χρειάζεται ο Παύλος, δεν έχουμε ανάγκη την πίστη, σήμερα χρειαζόμαστε τον Πέτρο, έχουμε ανάγκη να υπερασπιστούμε τον θεσμό (σ. 94).

Ο χριστιανισμός για τον ακροδεξιό ρήτορα δεν είναι η πίστη στον Χριστό και στην Ανάστασή του, δεν είναι το κήρυγμα της συγχώρησης και της αγάπης, αλλά η ανακάλυψη της ατομικότητας, της οποίας ασυμφιλίωτος εχθρός είναι το ισλάμ: «Το ισλάμ πολέμησε εξαρχής την ατομικιστική επανάσταση που πραγματοποίησε ο χριστιανισμός. Δεν μας εκπλήσσει διόλου ότι είναι το ακριβώς αντίθετο της ρεπουμπλικανικής τριάδας: ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη. Το ισλάμ είναι στην πραγματικότητα η θρησκεία της υποταγής (στον Θεό), των ανισοτήτων (με τις γυναίκες, τους άπιστους, τους σκλάβους) και όπου η αδελφοσύνη αφορά μόνο τους άλλους μουσουλμάνους σε όλο τον κόσμο. Το ισλάμ είναι επομένως “ασυμβίβαστο με τη γαλλική Δημοκρατία”, όπως είναι και με τις αξίες όλων των δημοκρατικών χωρών της χριστιανικής Ευρώπης» (σ. 100). Τον ερυθρό ολοκληρωτισμό του 20ού αιώνα τον διαδέχθηκε ο πράσινος ολοκληρωτισμός του 21ου αιώνα, ο σοσιαλισμός έδωσε τη θέση του στο ισλάμ (σ. 108).

Δεν είναι βέβαια η πρώτη φορά που ο Ζεμούρ τα λέει όλα αυτά εναντίον των μεταναστών, των μουσουλμάνων και για τον κίνδυνο της «μεγάλης αντικατάστασης» (των χριστιανών της Ευρώπης από τους μουσουλμάνους), επί χρόνια τα ίδια και τα ίδια λέει. Με το βιβλιαράκι αυτό ωστόσο και την προσχώρηση σε έναν ταυτοτικό Καθολικισμό, ανανεώνει το ακροδεξιό οπλοστάσιό του, κατ’ απομίμηση του MAGA (Make American Great Again) και της ρητορικής του μεταστραφέντος στον Καθολικισμό Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, του οποίου πλέκει το εγκώμιο (σ. 116): Το ισλάμ σε αυτόν τον πόλεμο εναντίον της Ευρώπης δεν είναι μόνο του, έχει σύμμαχο τον γουοκισμό. «Η σιδηρά συμμαχία ανάμεσα στο ισλάμ και στον γουοκισμό έχει ως αντίπαλο τον ευρωπαϊκό και δυτικό πολιτισμό», ο οποίος είναι λευκός, χριστιανικός και ελληνορωμαϊκός. Η συμμαχία ισλάμ και γουοκισμού είναι το «γερμανο-σοβιετικό σύμφωνο» της εποχής μας (σ. 70). Για αυτόν τον εξισλαμισμό της Ευρώπης και την καταστροφή του χριστιανισμού μεγάλη ευθύνη έχει και η ίδια η Εκκλησία με αυτά τα πλαδαρά ανθρωπιστικά που κηρύττει (σ. 95), και ειδικά κάποιοι τύποι σαν τον Πάπα Φραγκίσκο, ο οποίος ήταν λυσσαλέος εχθρός της Ευρώπης και ειδικά της Γαλλίας (σ. 115)! Πόσοι Έλληνες πολιτικοί, κληρικοί και λαϊκοί χριστιανοί δεν πιστεύουν ακριβώς τα ίδια (για να μη μιλήσουμε για τη Ρωσία και άλλες ορθόδοξες χώρες)!

Αισθάνομαι την ανάγκη τελειώνοντας να εξηγήσω ότι θεωρώ το ζήτημα της ταυτότητας υπαρκτό και σοβαρό, σε τούτη την εποχή πολιτιστικής ανασφάλειας και ταυτοτικής αμηχανίας και σύγχυσης. Ειδικά στο θρησκευτικό πεδίο, αναγνωρίζω και σέβομαι την ανάγκη και την επιθυμία των ανθρώπων να υπερασπιστούν την πατροπαράδοτη χριστιανική πολιτιστική ταυτότητά τους, και ας μην πιστεύουν, ας μην μπορούν να πιστέψουν στον Χριστό, κάτι που δεν είναι άλλωστε διόλου εύκολο. Υπό έναν όρο όμως: ότι αυτή η υπεράσπιση της ταυτότητας δεν γίνεται μίσος για τους άλλους, δεν γίνεται ταμπούρι για να πολεμήσουμε όσους δεν τη συμμερίζονται ή διεκδικούν άλλη ταυτότητα για τον εαυτό τους. Εν κατακλείδι, ας μη χαρίσουμε το σοβαρό ζήτημα της ταυτότητας στην Ακροδεξιά.

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η επιστήμη της ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ μόλις σε 3 λεπτά!!!

 

ΠΗΓΗ:@valsamopsixis

Ακροβατισμοί στον σχολικό εκκλησιασμό

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Σε λίγες ημέρες θα γίνει ο καθιερωμένος σχολικός εκκλησιασμός των Χριστουγέννων. Μαθητές και μαθήτριες, κατά το έθιμο, συνοδευόμενοι από εκπαιδευτικούς θα εκκλησιαστούν και θα κοινωνήσουν. Σε κάποια μάλιστα σχολεία, με παρότρυνση συναδέλφων θεολόγων θα στηθεί και το σκηνικό όπου ένας μικρός χώρος θα υποδεχθεί κάποιον κληρικό, με μαθητές και μαθήτριες να εξομολογούνται, πριν τον σχολικό εκκλησιασμό, κατά το έθιμο πάντοτε και με την έγγραφη παρότρυνση μητροπόλεων προς τις διευθύνσεις πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, παρότι εδώ και χρόνια απαγορεύεται η εξομολόγηση στα σχολεία, που σε ουκ ολίγες περιπτώσεις είναι μια παρωδία. Θυμάμαι ένα περιστατικό, σε  σχολείο που υπηρετούσα, πριν κάποια χρόνια. Μαθήτρια με πλησίασε και με ρώτησε αν στην εξομολόγηση «πρέπει να τα πω όλα». Στο χέρι της κρατούσε κι ένα χαρτάκι. Σ' αυτό έγραφε τις «αμαρτίες της». Χαμογέλασα λέγοντάς της πως, στον ναό πηγαίνουμε για να εκκλησιαστούμε και να εξομολογηθούμε γιατί το επιθυμούμε κι όχι γιατί συρόμαστε από κάποιους. Την ημέρα του εκκλησιασμού, η ίδια μαθήτρια με πλησίασε ξανά ρωτώντας με: «κύριε χθες δεν νήστεψα, μπορώ να κοινωνήσω;»

Τέτοια περιστατικά γίνονται συχνά στα σχολεία πριν τις μεγάλες γιορτές και τις διακοπές, πριν τον καθιερωμένο σχολικό εκκλησιασμό. Να θυμίσω εδώ τον Μητροπολίτη Σουρόζ Άντονυ Μπλουμ: «όταν ένα παιδί έρχεται για εξομολόγηση μού μεταφέρει, από μνήμης ή σε γραπτό, μια σύντομη ή μακριά λίστα “αμαρτιών”. Όπως ανακαλύπτω στη συνέχεια, έχει συνήθως συνταχθεί χωρίς τη συμμετοχή του ίδιου του παιδιού και αντανακλά μόνο τα παράπονα και την κριτική των γονιών του». Και κάποιων κληρικών και θεολόγων, θα ‘λεγε κάποιος που ζει τη σημερινή πραγματικότητα κακέκτυπης σύνδεσης σχολείου με την εκκλησία. Κι αυτό γιατί ουδέποτε στη σχέση σχολείου και εκκλησίας έγινε ένα αληθινό και γνήσιο πλησίασμα του Θεού από μαθητές και μαθήτριες. Με τον τρόπο που συνεχίζεται να γίνεται ο σχολικός εκκλησιασμός, οι περισσότεροι μαθητές τον βαριούνται, διότι εξακολουθεί να παραμένει σε παλαιά σχήματα κατήχησης, παντελώς «ξεπερασμένα από τη σύγχρονη πολύπλοκη ανθρώπινη συνείδηση», όπως έλεγε ο αλησμόνητος θεολόγος της Μυτιλήνης Γιάννης Καλδέλλης.

Όσο τα Χριστούγεννα πλησιάζουν και καλώς, βέβαια, είμαστε ενθουσιασμένοι, δύο ποιήματα, νομίζω πως, δείχνουν αυτό που επισημαίνει ο καλός συνάδελφος Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης: τα Χριστούγεννα προβάλλουμε μόνο την εμπορική πλευρά τους κι όχι την πνευματική. Το παρακάτω ποιηματάκι, πριν πολλά χρόνια, ήταν σε βιβλίο της Δ΄ Δημοτικού: «Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά / και μια καρδιά χοροπηδά / σαν άγριο κατσικάκι / Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά / θάχω και μπάλα απ’ τη νονά / και τραίνο από τον μπαμπά». Αιχμάλωτοι, λοιπόν, της οικονομικής αγοράς και μόνον αυτής, στις γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Μας το υπενθυμίζει ο αξέχαστος θεολόγος και «ζωγράφος της ποιητικής τέχνης» Ελευθέριος Μάινας.

Παραθέτω το ποίημά του από το σχολικό βιβλίο Θρησκευτικών που, για πολλά χρόνια, διδάχθηκε στη Β΄ Γυμνασίου.

Για τις φανφάρες και τα παράσημα που αστράφτουν σε ειδικές περίβλεπτες θέσεις

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Στο σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα (ΚΥΡΙΑΚΗ ΙΑ΄ ΛΟΥΚΑ. 14: 16-24), η παραβολή του Μεγάλου Δείπνου, με την πρόσκληση των πτωχών, των αναπήρων, των χωλών και των τυφλών, στο πλούσιο τραπέζι της Βασιλείας του Θεού, με το τολμηρό «ανάγκασον εισελθείν» που, κατά του Πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύεται, πείσε τους να έλθουν, θυμίζει εκείνους που διαστρεβλώνουν το πνεύμα της Ορθοδοξίας, όταν υπερασπίζονται τις ταξικές διακρίσεις όχι μόνο στον κόσμο, αλλά και μέσα στους ναούς. Συχνό είναι το φαινόμενο σε μεγάλες γιορτές, θρησκευτικές και εθνικές, οι λεγόμενοι «επίσημοι» να κάθονται σε περίβλεπτες θέσεις. Ενώ οι άσημοι, οι φτωχοί και οι ξένοι, να βρίσκονται στα πίσω καθίσματα. Η εικόνα αυτή παραπέμπει στο χιούμορ του Σαίρεν Κίρκεγκωρ: «Στον μεγαλοπρεπή καθεδρικό ναό εμφανίζεται ο αξιότιμος σεβασμιώτατος ιδιαίτερος Γενικός Ιεροκήρυκας της Αυλής, ο εκλεκτός αγαπημένος της αριστοκρατίας· εμφανίζεται μπροστά στον εκλεκτό κύκλο των εκλεκτών και κηρύττει συγκινημένος πάνω στο κείμενο που ο ίδιος έχει επιλέξει: “Τα ασθενή του κόσμου εξελέξατο ο Θεός, ίνα καταισχύνη τα ισχυρά” – και κανείς δεν γελά».

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Αποικία Ορεινών Μανιταριών

Καλημέρα!

ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΡΕΤΤΑΚΟΣ. (1962). Η "Καλημέρα", στη Φιλολογική Πρωτοχρονιά, σ. 11.

Το καθετί μας απειλεί

Από το οπισθόφυλλο της Σύναξης, τχ. 88 (Οκτώβριος - Δεκέμβριος 2003).

Πόσο έχω επιθυμήσει / ότι διψάμε ακόμα!!!

ΠΗΓΗ: Ελληνικό Τραγούδι

ΠΗΓΗ: Sokratis Malamas Official

Τι είναι το σοκαριστικό;

Η σύνδεση της εκπαίδευσης με την Τεχνητή Νοημοσύνη έχει λάβει διαστάσεις θρησκευτικής ευλάβειας. Την ίδια ακριβώς διάσταση έχει λάβει και η ρητορεία εκπαιδευτικών υπέρ αυτής. H αντίστασή μας είναι μηδαμινή. Το πρόβλημα πια είναι υπαρκτό. Και μη αντιστρέψιμο; Α.Ι.Κ.

Πάντως «η τεχνολογία είναι αίνιγμα. Άρα, ας μελετήσουμε το αίνιγμα, όχι μόνο την τεχνολογία».

ΠΩΛ ΒΙΡΙΛΙΟ. (2003). Καθαρός Πόλεμος. Μια συζήτηση με τον Sylver Lotringer, μτφρ. Αθανάσιος Δρατζίδης, Αθήνα: Νησίδες, σ. 66.

Η παρακάτω είδηση είναι σοκαριστική…

Του ΜΑΝΩΛΗ ΒΑΡΔΗ

Ο Raine ήταν μόλις 16 ετών όταν άρχισε να χρησιμοποιεί το ChatGPT για βοήθεια με τις εργασίες του. «Γιατί δεν έχω ευτυχία, νιώθω μοναξιά, διαρκή πλήξη, άγχος και απώλεια, κι όμως δεν νιώθω κατάθλιψη, δεν νιώθω κανένα συναίσθημα σχετικά με τη θλίψη;» ρώτησε το ChatGPT το φθινόπωρο του 2024.

Αντί να παροτρύνει τον Raine να αναζητήσει βοήθεια ψυχικής υγείας, το ChatGPT ρώτησε τον έφηβο αν ήθελε να εξερευνήσει περισσότερο τα συναισθήματά του, εξηγώντας του την ιδέα του συναισθηματικού μουδιάσματος. Τον Απρίλιο του 2025, μετά από μήνες συνομιλιών με το ChatGPT και με την ενθάρρυνση του bot, σύμφωνα με την αγωγή, ο Raine αυτοκτόνησε [πηγή].

Μην σοκάρεστε, αυτό είναι μία ακραία περίπτωση της εισόδου της ΤΝ στην παιδική και την εφηβική ηλικία. Στην Κίνα, έρευνα έδειξε πως 21% των μαθητών πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ήθελαν να βασίζονται στην ΤΝ παρά να σκέφτονται ανεξάρτητα. Ερευνητές στο MIT μέτρησαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου καθώς φοιτητές συμπλήρωναν ένα κείμενο, με και χωρίς τη βοήθεια της ΤΝ. Αυτοί που χρησιμοποίησαν ΤΝ είχαν μικρότερη εγκεφαλική δραστηριότητα. Όμως το Indiana University Kelley School of Business βρήκε ότι σε αυτούς που επιτράπηκε να κάνουν χρήση ΤΝ σε μία άσκηση, σκόραραν 10% καλύτερα από τους άλλους και 40% ταχύτερα- μόνο το 16% αυτών περιέγραψαν το αποτέλεσμα της εργασίας ως δικό τους [πηγή: The Economist, Generation AI, December 6th, 2025].

Έχουν πλάκα οι ιδεολογικοί συνοδοιπόροι του «ακραίου κέντρου». Από τη μία παραδέχονται ότι η χρήση της ΤΝ στο σχολικό περιβάλλον επιβαρύνει τη διάδραση, συνεργασία και επίλυση των συγκρούσεων μεταξύ των μαθητών, από την άλλη όμως αποθεώνουν τις νέες τεχνολογίες, διότι- εντάξει- το σχολείο θα μπορεί να αναλάβει ρόλους που δεν τους έχει η TN, όπως η κριτική σκέψη, ο σχολιασμός, ο προβληματισμός (και άλλα τόσο συγκινητικά). Ποιο ακριβώς σχολείο θα τα κάνει αυτά, δεν μας λένε. Ο νεοεποχίτικος φιλελευθερισμός, ο οποίος δεν αφορά μόνο τους Μητσοτάκηδες, πάσχει παγκοσμίως από μία «αφελή» ανθρωπολογία. Θεωρούν ως αυτονόητο ότι τα πάντα είναι θέματα ρυθμίσεων και ανάληψης νέων ρόλων, ότι δεν θα «γείρει το γήπεδο» προς την απάτη, την εξαπάτηση και την ευκολία του κακού. Βέβαια, αυτή η ανθρωπολογία μόνο «αφελής» δεν είναι: μέσω αυτής επικρατούν αυτοί που δεν τρώνε την «παραμύθα» και, είτε συγκεντρώνουν όλα τα καλά «μυαλά» της γης, είτε κατακλύζουν τις «Ελλάδες» με φθηνό ανθρώπινο κρέας που θα μπορεί πιο εύκολα, πιο γρήγορα και πιο ανέξοδα να χρησιμοποιεί τις γνώσεις της ΤΝ.

ΠΗΓΗ: manolisgvardis

Χριστουγεννιάτικος κυρ Αλέξανδρος της Σκιάθου

ΠΗΓΗ: PROlogos

Εξαιρετικό το άρθρο της συναδέλφου ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑΣ ΒΡΑΝΑ. (2017). «Ο έρωτας στα χιόνια»: Μέθη όπως μέθεξη (;). Στο: ανθρώπινο, τχ. 6 (Οκτώβριος), σσ. 27-53. 

Gold - True: καθώς νυχτώνει...

ΠΗΓΗ:  Spandau Ballet (Official)

ΠΗΓΗ:  Spandau Ballet (Official)

IV

Για να περιμένω τη νύχτα εξάπλωσα
στη σκιά ενός δέντρου από παλμούς.

Το δέντρο είνα γυναίκα και μες στο φύλλωμά του
ακούω τη θάλασσα να κυλάει κάτω απ' το βράδυ.

Τρώω τους καρπούς του με τη γεύση του χρόνου,
καρπούς λησμονιάς και γνώσης.

Κάτω απ' το δέντρο κοιτάζονται και ψαύονται
εικόνες, ιδέες και λέξεις.

Με το σώμα επιστρέφουμε στην αρχή,
σπείρα ηρεμίας και κίνησης.

Γεύσης, θανάσιμη γνώση, παύση πεπερασμένη,
έχει αρχή και τέλος - και είναι άμετρη.

Η νύχτα μπαίνει κι η παλίρροιά της μας σκεπάζει·
επαναλαμβάνει η θάλασσα τις συλαλαβές της, πια μαύρες.

ΟΚΤΑΒΙΟ ΠΑΖ

Ένα τραγούδι για την αγία Όλγα του Κιέβου

ΠΗΓΗ: ROSALÍA

«Ένα άλλο τραγούδι («De Madrugá») βασίζεται στην ιστορία της Όλγας του Κιέβου, μιας αγίας της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του 10ου αιώνα, της οποίας ο δρόμος προς την αγιοποίηση σημαδεύτηκε από εκδίκηση για τον θάνατο του συζύγου της. «Ο σταυρός στο στήθος μου ισορροπεί το σώμα μου / Έχω κάθε δικαίωμα να πάρω εκδίκηση», τραγουδάει μια αφηγήτρια προσπαθώντας να πείσει τον εαυτό της ότι δεν θέλει εκδίκηση την αυγή». ΠΗΓΗ: manolisgvardis

Για την Εικονομαχία. Με αφορμή τη δημιουργικότητα μιας μαθήτριας

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

«Η Ιστορία πρέπει να μελετάται με την πρόθεση και το σκοπό ενός βαθύτερου αντικρίσματος της ζωής και με την ευσυνείδητη σοβαρότητα για την αποστολή και τη συμβολή της στη βελτίωση του πολιτισμού της ανθρωπότητας», γράφει ο αξέχαστος ιστορικός Απόστολος Ε. Βακαλόπουλος, σ’ ένα βιβλίο του· (πρόκειται για ένα από τα εκατοντάδες έργα του που δεν έχει προσεχθεί και τόσο πολύ: Ο χαρακτήρας των Ελλήνων. Ανιχνεύοντας την εθνική μας ταυτότητα. Θεσσαλονίκη 1983, σ. 363). Γιατί παραθέτω αυτούσια αυτή την ιστορική θέση του Βακαλόπουλου, ίσως, ρωτήσει κανείς. Απαντώ: η διδακτική της Ιστορίας στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, εδώ και δεκαετίες είναι άκρως προβληματική τόσο ως προς τη διδακτική μεθοδολογία όσο και ως προς τους γενικούς και ειδικούς σκοπούς της, παρότι έχουν γραφτεί πάρα πολλά, με πολλές επιμορφώσεις των εκπαιδευτικών. Το αποτέλεσμα είναι ορατό. Η αποσπασματική διδασκαλία, η παπαγαλία ιστορικών γεγονότων και ημερομηνιών από μαθητές/τριες, με την απαίτηση μάλιστα να απαντώνται κατά γράμμα σε τεστ κα διαγωνίσματα, οδηγεί μαθητές και μαθήτριες στη βαρεμάρα του μαθήματος και στην άρνηση ή άγνοια συμβολής της Ιστορίας στη βελτίωση του πολιτισμού της ανθρωπότητας. Αλλά... η βαρεμάρα, όταν τη διαβλέπει ένας εκπαιδευτικός  σε μαθητές και μαθήτριες, οφείλει να την κάνει δημιουργική. Παράξενη θα μου πείτε αυτή η άποψη. Νομίζω πως όχι. «Η βαρεμάρα» γράφει ο Lars Svendesen, «δεν συνδέεται με τις πραγματικές ανάγκες αλλά με την επιθυμία. Και αυτή η επιθυμία είναι μια επιθυμία για αισθητηριακά ερεθίσματα. Τα ερεθίσματα είναι το μόνο πράγμα που έχει ενδιαφέρον. […]. Η λέξη βαρετό συνδέεται άμεσα με τη λέξη ενδιαφέρον»· [το απόσπασμα από το εξαιρετικό έργο του: Η φιλοσοφία της βαρεμάρας, μτφρ. Παναγιώτης Καλαμαράς, εκδ. Σαββάλας, Αθήνα 2006, σ. 37].

Πριν λίγες μέρες, μητέρα μιας μαθήτριας μού μετέφερε την αγωνία της κόρης της, που είναι μαθήτρια Γυμνασίου, πως θα μάθει το μάθημά της για να γράψει διαγώνισμα στη διδακτική ενότητα για την Εικονομαχία. Η μικρούλα, καθώς φαίνεται, για να γίνει πιο αποτελεσματικό και δημιουργικό το διάβασμά της, αντί της ξερής παπαγαλίας, αφιέρωσε χρόνο και δημιούργησε ένα σχεδιάγραμμα κάτι σαν «κόμικς» με γεγονότα και πρόσωπα γύρω από την Εικονομαχία. Η αρχική αγωνία της μικρούλας, που στη μητέρα της έλεγε «μαμά δε γίνεται να διαβάσω τίποτα, δεν μπορώ, όλη μέρα προσπαθώ. Αυτά τα πράγματα δεν διαβάζονται», μετατράπηκε σε ένα δημιουργικό παιχνίδι γνώσεων, το οποίο προς τιμήν της, μετέδωσε (μπράβο της!) και σε συμμαθητές/τριές της, όπου όλοι κι όλες, την επόμενη μέρα έγραψαν το διαγώνισμα με μεγάλη άνεση. «Η απόγνωση, η αγανάκτηση και η προσπάθεια ενός παιδιού 13ετών», όπως μου είπε η μητέρα της, «να βρει μόνο του τον τρόπο να εκφραστεί και να δημιουργήσει σε έναν λευκό πίνακα, τον δικό του κόσμο, για να μπορέσει να κατανοήσει όλα αυτά τα ιστορικά γεγονότα, που είναι γραμμένα τόσο δυσνόητα και "άγαρμπα" στα σχολικά βιβλία της ιστορίας», μετατράπηκε σε «γραμματική της φαντασίας», για να θυμηθώ τον Τζιάννι Ροντάρι. Ευθύς αμέσως αναρτώ το έργο της μαθήτριας.

Όμως, πέραν όλων τούτων, ας μου επιτραπεί εδώ να πω και τα εξής. Για την Εικονομαχία, στα σχολικά βιβλία ουδέποτε έχω συναντήσει ένα παράθεμα από το έργο του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου, τα περιστατικά της οποίας επιμελώς καταγράφει στον τρίτο τόμο της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους που εκδόθηκε στα 1867. Ο κορυφαίος ιστορικός προβαίνει σε καταγραφή και ερμηνεία των γεγονότων που κατασταίνει τον αιώνα της εικονομαχικής διαμάχης, αιώνα κυριολεκτικά καυτής ιστορικής λάβας, που καθόρισε τη μετέπειτα ιστορική πορεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αν και σε προγενέστερο ιστορικό του εγχειρίδιο, ο ίδιος είχε αφιερώσει κάποιες σελίδες για την εικονομαχία, χαρακτηρίζοντάς την μάλιστα ως αίρεση, την οποία ασπάστηκαν οι ικανότεροι των βυζαντινών αυτοκρατόρων, στο δέκατο βιβλίο του τρίτου τόμου της μετέπειτα πεντάτομης Ιστορίας του, ένα μεγάλο μέρος είναι αφιερωμένο σ’ αυτή. Αποτελούμενο από επτά κεφάλαια με το απαραίτητο επιστημονικό και κραταιό ιστοριογραφικό ύφος, διατρέχει όλα τα γεγονότα ολοκλήρου του 8ου και του πρώτου μισού του 9ου αιώνα. Οι προσωπικότητες των αυτοκρατόρων: Λέοντα Γ΄, Κωνσταντίνου Ε΄, Λέοντα Ε΄ του Αρμένιου, Μιχαήλ και Θεοφίλου, του Πάπα Γρηγορίου Γ΄· των Οικουμενικών Πατριαρχών: Γερμανού, Αναστασίου, Ταρασίου, Νικηφόρου Α΄, Ιωάννη Ζ΄ του Γραμματικού, Μεγάλου Φωτίου, της Ειρήνης της Αθηναίας, της αυτοκράτειρας Θεοδώρας· των αγίων: Ιωάννη Δαμασκηνού και Θεοδώρου Στουδίτη· των βασικών χρονογράφων της περιόδου αυτής: Θεοφάνη του Ομολογητή και Πατριάρχη Νικηφόρου, καθώς και της αίρεσης των Παυλικανών, της εικονομαχικής συνόδου της Ιέρειας (754), της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου (787) και της Συνόδου 843, αλλά και του καταστροφικού σεισμού της Θήρας το 726, είναι για τον Παπαρρηγόπουλο οι αποφασιστικοί εκείνοι παράγοντες που συνέθεσαν το δράμα της εικονομαχικής περιόδου.

Ο ίδιος, εξάλλου, καταγράφοντας με λεπτομέρεια τα γεγονότα, δεν διστάζει να αναζητήσει τα αίτια της εικονομαχίας και πέραν αυτών που, στη μέχρι και σήμερα ιστορική έρευνα, έχουν έχουν γίνει αποδεκτά. Στο κορυφαίο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα των Ισαύρων, ο Παπαρρηγόπουλος διαβλέπει την προσπάθειά τους να εξουσιάσουν την Εκκλησία και να επωφεληθούν την περιουσία των μοναστηριών, αναγνωρίζοντας παράλληλα σ’ αυτούς και, κυρίως, στον Λέοντα Γ΄ την τεράστια επιτυχία απόκρουσης των Βουλγάρων και των Αράβων και την ταυτόχρονη οικονομική και διοικητική ισχυροποίηση της αυτοκρατορίας. Κύριο χαρακτηριστικό αυτής της μεταρρύθμισης υπήρξε ο νομικός κώδικας, ο επονομαζόμενος Εκλογή, όπου ο Παπαρρηγόπουλος αναγνωρίζει τη μεγάλη νομοθετική αξία της.

Εδώ πρόκειται για εκείνη την ιστοριογραφική θεώρηση που θέτει ανεξίτηλη τη σφραγίδα της πρωτοτυπίας του εθνικού μας ιστορικού. Και αυτή η πρωτοτυπία έγκειται στο γεγονός ότι κείμενα από την εικονομαχική πλευρά, από τα ελάχιστα που διασώθηκαν, όπως ήταν η Εκλογή, μαζί βέβαια με τα πρακτικά της εικονομαχικής Συνόδου της Ιέρειας που συγκάλεσε ο Κωνσταντίνος Ε΄ – «πολύ αποτομώτερο του πατρός» τον χαρακτηρίζει - στα 754, της οποίας όρους καταγράφει και κρίνει ο Παπαρρηγόπουλος, δίνουν στον ίδιο τη δυνατότητα να αποτιμήσει την εικονομαχία ως κίνημα που δεν ξέσπασε εξαιτίας των εικονόφιλων θεολόγων, όπως ήταν ο άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός. Και το εξηγεί και το ερμηνεύει αυτό, βέβαια, ξανά ο ίδιος στα επόμενα κεφάλαια του τρίτου τόμου της Ιστορίας του, αλλά και στο εναρκτήριο μάθημά του, στις 14 Ιανουαρίου του 1888, που τιτλοφόρησε: Απόπειρα εθνικής αυτοκτονίας και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα την ίδια ημέρα, και ξαναδημοσιεύθηκε ένα χρόνο αργότερα στο βιβλίο του Ιστορικαί Πραγματίαι, επισημαίνοντας με καίριο τρόπο ότι, η θρησκευτική και κοινωνική αυτή Μεταρρύθμιση ενέταξε το Βυζάντιο στο «κυρίαρχο αφήγημα της Δύσης», μιας και οι προσπάθειες και διεργασίες για εκκοσμίκευση της βυζαντινής πολιτείας έλαβαν χώρα στην Ανατολή επτά αιώνες πριν την Μεταρρύθμιση στη Δυτική Ευρώπη, με τον Προτεσταντισμό.

Υπ’ αυτήν την έννοια, ορθά έχει τονιστεί πως, ο Παπαρρηγόπουλος ακολούθησε τη γιββωνική αντίληψη, ότι δηλαδή οι γενναίες μεταρρυθμίσεις των εικονομάχων αυτοκρατόρων γινόταν για να βγει το Βυζάντιο από τη «μακρά νύχτα της δεισιδαιμονίας». Δεν χάνει μάλιστα την ευκαιρία να κάνει μια βαθιά επίθεση στα «ατοπήματα» του βυζαντινού μοναχισμού και στις παρεκτροπές του προς το θρησκευτικό φανατισμό. Σαφέστατα, εδώ, πρόκειται για μια στάση που, για τον σημερινό ιστορικό αποτίμησης του συνολικού έργου του Παπαρρηγόπουλου, είναι πράγματι «ανερμήνευτη», προκαλώντας έκπληξη, αναγνωρίζοντάς του όμως το ρόλο του πρώτου βασικού εκπροσώπου του Ιστορισμού.

Αυτές οι επισημάνσεις μου, πράγματι, δεν είναι δυνατόν να ενδιαφέρουν έναν μαθητή ή μια μαθήτρια. Ωστόσο, η έλλειψη τέτοιων ιστορικών αναφορών και προβληματισμών για την Εικονομαχία, η οποία υπάρχει στα διδασκόμενα μαθήματα της Ιστορίας και των Θρησκευτικών, κυρίως στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, είναι ένα πρόβλημα που καταδεικνύει τις «φοβίες» του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος να προκαλέσει ζωηρές συζητήσεις στη σχολική τάξη, για γεγονότα που σημάδεψαν τη μακρόσυρτη Ιστορία του Ελληνισμού.

«Ηλίου φαεινότερον» η πολιτική κρίση

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Τα σχόλια της Κόμπρας στο SLpress παραπέμπουν στο «Ελλαδιστάν». Η Κόμπρα είναι δηλητηριώδης. Καλά κάνει και τσιμπάει χύνοντας το δηλητήριό της. Μόνο που αυτό δεν επιφέρει τον θάνατο. Τι κρίμα! Κυρίως για την ηγεμονία του κυρίαρχου κόμματος που, σήμερα, κυβερνά την πατρίδα μας και που δεν είναι δεξιό· είναι τριών χρωμάτων, μαύρο, μπλε και πράσινο μαζί. Ο παλαιοκομματισμός τους δεν έχει προηγούμενο. Υπονομεύει το δημοκρατικό πολίτευμα. Στο χορό αυτής της υπονόμευσης γλεντοκοπάνε κι όλοι οι παπαγάλοι δημοσιογράφοι των καναλιών με πανελλαδική εμβέλεια. Όσο για τα σούργελα που έχουν κατακλέψει το δημόσιο χρήμα, εκείνο που τους πρέπει είναι το σε δημόσια θέα φτύσιμο. 

Που ΄ναι ένας ηγέτης να πει όσα είπε ο ηρωικός Κωνσταντίνος Κανάρης στα 1862, όταν του ζητήθηκε να ηγηθεί οικουμενικού χαρακτήρα κυβερνητικού σχήματος για να σωθεί η πατρίδα από το οθωνικό καθεστώς. Το ήθος του γηραιού πολιτικού (τότε ήταν 72 ετών) παρουσιάζεται ανάγλυφο μέσα από τις κιτρινισμένες σελίδες του διάφανου κειμένου: «Είχον χρέος να ζητήσω να απαλλαχθώ παντός προσωπικού συμφέροντος ή πάθους, το οποίον δύναται να ταράξη την ψυχρότητα του συλλογισμού μου εις την έκθεσιν των μέτρων, τα οποία κατά πεποίθησιν ειλικρινή θεωρώ αναπόφευκατα δια την πρόοδον και δόξαν της πατρίδος μου […] Ουδόλως με λανθάνουν αι δυσκολίαι εις τα οποίας τίθεμαι». Και συνεχίζει με ευθύτητα: «Ζητώ να μεταβάλω έξεις και προλήψεις πεπαλαιωμένας, αίτινες εκυβέρνησαν τον τόπον επί πολλά έτη και συνέδεσαν διάφορα συμφέροντα, τα οποία είναι έτοιμα να συνομώσουν κατά πάσης ριζικής μεταβολής, όσον σωτηρίας και αναποφεύκτου αν φαίνηται». Η αταλάντευτη απόφασή του να αρνηθεί την πρόσκληση να ηγηθεί οικουμενικής κυβέρνησης, «μετά παρρησίας» του την είχε υπαγορεύσει η αφοσίωσή του στο έθνος και η πεποίθησή του, ότι «άνευ ειλικρινούς ταύτης μεταβολής, όπου έφθασαν τα πράγματα σήμερον ούτε εσωτερικώς η Ελλάς εις το εξής δύναται να ησυχάσει και να ευδαιμονήση ούτε εξωτερικώς να δοξασθή»· [το απόσπασμα προέρχεται από ένα βιβλίο του αλησμόνητου πανεπιστημιακού δασκάλου Παύλου Πετρίδη]. 1862: έτος που γράφτηκε το υπόμνημα του Κανάρη. 2025: το σημερινό «Ελλαδιστάν»· πολιτικοί βίοι παράλληλοι!

O Κωνσταντίνος Κανάρης σε μεγάλη ηλικία. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Πεμπτουσία

Πολύς κάματος και σήμερα... Ξακούραση... τώρα...

ΠΗΓΗ: Tony Hadley

Ω! ... διάλειμμα για λίγη ξεκούραση!!!

ΠΗΓΗ: Simply Red