Για την αυριανή Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Αύριο, 6 Μαρτίου: Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού. Θα ακουστούν ξανά τα ίδια συνθήματα, στα σχολεία θα γίνουν οι γνωστές δράσεις και στο τέλος της ημέρας εκπαιδευτικοί, γονείς, εκπαιδευτικοί και ειδικοί ψυχολόγοι, μαζί με την Υπουργίνα Παιδείας, θα ευχηθούμε να σταματήσει η σχολική βία και ο εκφοβισμός. Από την επόμενη όμως μέρα η βία στα σχολεία θα είναι ξανά παρούσα. Και ξανά θα λέμε το σύνθημα «Stop Bullying: Δώσε τέλος στο σχολικό εκφοβισμό. Έχεις τη δύναμη». 

Στο ερώτημα τι κάνουμε με τη σχολική βία, έχω πολλές φορές επισημάνει το εξής: σχεδόν δεν κάνουμε τίποτα! Είμαστε πολύ καλοί μόνο στις διαπιστώσεις. Αλλά στις παρεμβάσεις έχουμε μαύρα μεσάνυχτα! Στο σχολείο αδυνατούμε ή αρνούμαστε να συζητήσουμε για το πως θα οικοδομήσουμε ψυχές νέων ανθρώπων. Αδυνατούμε ή αρνούμαστε να κάνουμε συζητήσουμε με τους νέους. Λέμε πως συζητάμε για τους νέους κι όχι συζητάμε ΜΕ τους νέους. Ο διάλογος μαζί τους καταλήγει σε «κήρυγμα» για κανόνες και όρια. Κι εδώ είναι το τεράστιο λάθος μας. Λάθος όχι μόνο των εκπαιδευτικών αλλά και των γονέων. Με αποτέλεσμα, σε μια εκπαίδευση της αμάθειας, στο πιο ενοχλητικό ερώτημα «ποιόν κόσμο θα αφήσουμε στα παιδιά μας;» αποφεύγουμε να θέσουμε ακόμη ένα, πιο ενοχλητικό και πραγματικά ανησυχητικό ερώτημα: «σε τί είδους παιδιά θα αφήσουμε τον κόσμο;»

Στο σχολείο, ο διάλογος είναι απαγορευμένος. Το ίδιο και στην οικογένεια. Κι όταν το σχολείο και η οικογένεια δεν μπορεί να κάνει διάλογο με τους μαθητές του και τα παιδιά του, οι ευθύνες είναι τεράστιες. Συνεπώς, μη μας ξενίζει το γεγονός έξαρσης της σχολικής βίας και του εκφοβισμού.

Το παρακάτω απόσπασμα, λυπάμαι, αλλά δείχνει την έλλειψη ενσυναίσθησης που οφείλουμε να έχουμε ως εκπαιδευτικοί προς τους νέους. Σε καμιά περίπτωση, βέβαια, δεν μπορώ να πιστέψω ότι, πέραν της έλλειψης ενσυναίσθησης, δεν έχουμε και την παιδαγωγική επάρκεια. Οι έννοιες, πάντως, της ενσυναίσθησης, της αγάπης, της πειθαρχίας, των ορίων, των κανόνων και του διαλόγου δεν είναι διδακτές, όπως είναι οι διδασκόμενες έννοιες σε μαθήματα.

«Ένα θεμελιώδες σφάλμα των γονέων και λοιπών ενηλίκων (εκπαιδευτικών κ.ά.) προς τους εφήβους είναι ότι εκλαμβάνουν το διάλογο τεχνοκρατικά. Νομίζουν ότι ο διάλογος έγκειται σε τεχνικής φύσεως παρεμβάσεις, οπότε το πρόβλημα της έλλειψής του λύνεται με εξωτερική ρύθμιση, με κάποιες πρακτικές συμβουλές. Ότι κάποιος πρέπει να τους διδάξει πως να κάνουν διάλογο.

»Στην πραγματικότητα ο διάλογος με τους νέους είναι ό,τι και κάθε διάλογος με οποιονδήποτε άλλον: στάση ζωής, συμμετοχή καρδιάς, κινητοποίηση του συνόλου του ψυχικού κόσμου. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν διδάσκεται, όπως άλλωστε διδάσκεται και ο διάλογος της προσευχής. Σημαίνει όμως πως η διδασκαλία αυτή συνίσταται στο βαθμιαίο μετασχηματισμό της προσωπικότητάς μας προκειμένου να γίνει ικανή να συναντήσει τον άλλον. Ο διάλογος με τους εφήβους μάς μαθαίνει να υπάρχουμε εμείς σωστότερα.

»Οι έφηβοι χρειάζονται αφθονία αγάπης, χώρο φυσικό και συναισθηματικό, φίλους, παράδοση, όρια (ώστε να γίνουν υπεύθυνοι και να μάθουν να ζουν μέσα στην κοινωνία και στον πολιτισμό), διαθεσιμότητα των ενηλίκων. Δηλαδή βιωματική (και όχι μόνο διανοητική) αναγνώριση μέσα στη δική μας ψυχή της προσωπικότητάς τους και του ζωτικού χώρου που σιγά-σιγά καταλαμβάνει».

π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΘΕΡΜΟΣ. (2008). Ταραγμένη Άνοιξη. Για μια κατανόηση της εφηβείας… Αθήνα: Αρχονταρίκι, σσ. 181-182.