Συνέδρια με άρτον και θεάματα

Του ΑΘΑΝΑΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Πολύς Μπαρμπαρόσσα τις τελευταίες μέρες έπεσε στη Μυτιλήνη και στο χωριό Παλαιόκηπος της Γέρας. Σύμφωνα με Δελτίο Τύπου που δημοσιεύθηκε στα τοπικά ηλεκτρονικά δημοσιογραφικά μέσα ενημέρωσης (ΣΤΟ ΝΗΣΙ), το πρόγραμμα προβολής του Μπαρμπαρόσσα είχε πολλές δράσεις: συνέδριο, έκθεση ζωγραφικής και χειροτεχνίας, πειρατικές ρεγκάτες, δηλαδή άρτον και θεάματα! Στόχος όλων των παραπάνω δράσεων ήταν -σύμφωνα με τους διοργανωτές- «η πολυεπίπεδη προσέγγιση της ιστορικής πραγματικότητας και της λαϊκής παράδοσης, πέρα από τη μελέτη μεμονωμένων προσώπων». Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάδειξη μικρών χωριών της Λέσβου που βρίσκονται αντιμέτωπα με τον κίνδυνο εγκατάλειψης, μέσα από την αξιοποίηση της «πολιτιστικής τους ταυτότητας»· γεγονός που, μπορεί να ερμηνευτεί, ως τουριστικός μεζές για την ανάδειξη τόπων της Λέσβου τους οποίους η Πολιτεία έχει γραμμένους στα «παλιά της τα παπούτσια». Και πώς έγινε αυτή ανάδειξη; Μέσω της μορφής του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα, του γνωστού κουρσάρου και μετέπειτα Καπουδάν Πασά του οθωμανικού στόλου. Με απλά λόγια «η βιώσιμη αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στο Αιγαίο», για τους διοργανωτές, περνά μέσω μιας προσωπικότητας γνωστής στην ιστορική επιστήμη ως σφαγέα λαών της Μεσογείου κατά τον 16ο αιώνα. Αρκεί κανείς να διατρέξει τις πηγές και τη βιβλιογραφία για τον Μπαρμπαρόσσα για να διαπιστώσει την ανελέητη σφαγή που υπέστησαν λαοί της Μεσογείου από τον αιμοσταγή αυτόν πειρατή. 

«Μέχρι το 1560, δεν είχε συμβεί καμιά μεγάλη αντιπαράθεση. Μήπως γιατί ο Μπαρμπαρόσσα είχε μόλις εκλείψει;» ρωτά ο Γάλλος ιστορικός Fernad Braudel, στο κλασσικό έργο του Η Μεσόγειος και ο Μεσογειακός Κόσμος της εποχή του Φιλίππου Β΄ της Ισπανίας.

«Η θάλασσα, ο απέραντος τάφος τους, δεν τους δέχθηκε όλους: τα εκβρασμένα πτώματα δεν ήταν σπάνιο θέαμα στις ακρογιαλιές», γράφει ο Απόστολος Βακαλόπουλος στον τρίτο τόμο της Ιστορίας του Νέου Ελληνισμού, κάνοντας λόγο για τις σφαγές που υπέστησαν νησιά όπως η Πάρος, η Μύκονος κ.ά.

 Ο Βακαλόπουλος, μάλιστα, καταγράφει πως απαθανάτισε η λαϊκή μούσα τη σφαγή στην Πάρο:

Όλα τα Δώδεκα νησιά στέκουν αναπαμένα,

κι’ η Πάρος η βαριόμοιρη στέκεται αποκλεισμένη,

και όσοι την ξεύρουν κλαίουν και όλοι τηνε λυπούνται

Και σαν την κλαί’ η Δέσποινα κανείς δεν τηνε κλαίγει·

«Παρομηλιά μυριστική, μήλον του Παραδείσου,

Πάρο, και τι σου οργίσθηκεν ο Παρπαρούσης;»

Δευτέρα μέρα πρόβαλε τα κάτεργα στην Πάρο.

Άλλοι λέγουν Βενέτικα, άλλοι τ’ Αντρέα (Ντόρια).

Δεν παρακολούθησα το συνέδριο. Φίλος που γνωρίζει πολύ καλά την ιστορική περίοδο του 16ου αιώνα και βρέθηκε στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, παρακολούθησε τις εργασίες του, μου είπε πως λίγες εισηγήσεις ήταν πολύ καλές. Κατά τα λοιπά: ρεγκάτες - εκθέσεις ήταν πανηγύρια για γέλια.

Τα επιστημονικά συνέδρια προσφέρουν γνώση. Αξίζει να γίνονται ακόμη και για προσωπικότητες που, πίσω τους, ο μύθος εξάρει τη φαντασία. Χάνουν όμως την αξία τους όταν συνδέονται με «άρτον και θεάματα».

Ο ΜΠΑΡΜΠΑΡΟΣΣΑ, σύμφωνα με Capriolo, Ritratti di cento copitiani illusti, Ρώμη 1596, f. 113v. (Φωτογραφία Ciraudon, Παρίσι). ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Fernad Braudel. (1998). Η Μεσόγειος και ο Μεσογειακός Κόσμος την εποχή του Φιλίππου Β΄ της Ισπανίας, μτφρ. Κλαίρη Μιτσοτάκη. Αθήνα: Μορφωτικό ϊδρυμα Εθνικής Τραπέζης, εικ. 32.