Γραφές... μαθητών...

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Νομίζω ότι η καλύτερη ευχή που ένας δάσκαλος μπορεί να δώσει σε μαθητές του είναι να τον ξεπεράσουν. Κι όταν αυτή πιάνει τόπο ο δάσκαλος νιώθει βαθιά συγκίνηση. Δακρύζει καθώς θυμάται εκείνους τους μαθητές που, κατά την ιερή ώρα του μαθήματος, τον κοιτούσαν στα μάτια προσμένοντας απ’ αυτόν ακόμη περισσότερη γνώση. Γνώση που εκπαιδεύει όχι στο «πώς να κάνεις», ή «πώς να έχεις», αλλά γνώση που να οικοδομεί το «πώς να είσαι», όπως λέει κι ένας καλός φίλος και συνάδελφος.

Σήμερα πήρα στα χέρια μου το Λεσβιακό Ημερολόγιο 2026, το οποίο επάνω από μια δεκαετία επιμελείτε ο Παναγιώτης Σκορδάς, Δρ Φιλολογίας. Στο σύντομο αυτό σημειώμά μου δεν θα προβώ στη παρουσίασή του. Αυτή για να γίνει σωστά και καλά θέλει χρόνο.

Θα σταθώ μόνο στην Πρώτη Γραφή – Πρώτη Ανάγνωση της Μαρίτας Στεφανέλλη, πτυχιούχου της Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ και αριστούχου μαθήτριάς μου στο Πρότυπο ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγίου. Από τη φοίτησή της στο Λύκειο η Μαρίτα είχε δείξει την κλίση της προς τα γράμματα και τις τέχνες. Υπήρξε υποδειγματική μαθήτρια· πρότυπο σε Πρότυπο Σχολείο.

Στο εφετινό Λεσβιακό Ημερολόγιο 2026, το νέο της λογοτέχνημα: «Ανάκατες πατρίδες» και «Το Κάστρο» βλέπει αναδρομικά την προσφυγομάνα – προσφυγογειτονιά Επάνω Σκάλας. Ένα περίπατος σ’ αυτόν το ξεχωριστό γιομάτο μνήμες τόπο, με νοερές προεκτάσεις έως στις μέρες μας, καταγράφει σκηνές θρύλων θαμμένες στις πέτρες του Κάστρου Μυτιλήνης, από την εποχή του Φραγκίσκου των Γατελούζων. 

Σημείο μνήμης το εκκλησάκι της Παναγιάς της Γαλατούσας. Ο ήρωας, έτσι απομόναχος καθώς ανεβαίνει προς αυτό βρίσκει ποιο είναι το «πνεύμα της ιστορίας», όπως το διηγήθηκε ο παππούς του. Δεν θέλω να γράψω περισσότερα. Όμως,  συστήνω: η γραφή της Μαρίτας -ακριβό πρωτοχρονιάτικο δώρο- να αρπάξει τον αναγνώστη και να τον οδηγήσει στο Κάστρο για να βρει τον δικό του μύθο. Συγκλονιστικό, πράγματι, το τέλος της αφήγησης: το Κάστρο είναι τόπος «με διαφορετικές γλώσσες, ιστορίες, θρησκείες», ανακατεμένος για αιώνες... με μύθους.

Η ζωγραφιά με μολύβι, κι αυτή δημιούργημα της Μαρίτας, είναι ένα μικρό χρυσόδετο δώρο στον αναγνώστη.

Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η Ανάπτυξις»: Παράδειγμα προς μίμηση!

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Για τον πολιτισμό, τοπικό και πανελλήνιο, δεν χωρά αμφιβολία πως, δύο είναι τα βασικά στηρίγματα: πρώτον, η καλή γνώση της νεώτερης ιστορίας μας και δεύτερον, η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς σε συνέχεια και αναδημιουργία.

Μπροστά στον τρομακτικό κίνδυνο να χαθούν τα δύο παραπάνω στηρίγματα, αν κάποιος περιδιαβεί τοπικές κοινωνίες με πλούσια πνευματική παράδοση, σίγουρα θα συναντήσει πνευματικά κέντρα με αξιοπρόσεχτη αυτονομία. Ένα τέτοιο πνευματικό κέντρο είναι το Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η Ανάπτυξις», με αξιόλογη πολιτιστική διαδρομή 130 χρόνων. Το φωτογραφικό λεύκωμα «1894-2024: 130 χρόνια ζωής, δράσης, προσφοράς. Οι εκδηλώσεις εορτασμού των 130 χρόνων», με κείμενα και επιμέλεια του αγαπητού συναδέλφου και φίλου Παναγιώτη Στ. Σκορδά (έκδοση Αναγνωστηρίου Αγιάσου 2025), αποδεικνύει στην πράξη το μέγεθος της τεράστιας συνεισφοράς του Αναγνωστηρίου στο τοπικό κι όχι μόνο περιρρέον πολιτιστικό περιβάλλον: θέατρο, μουσική, εικαστικές τέχνες και μια βιβλιοθήκη με σπάνιο έντυπο και αρχειακό υλικό, στην Αγιάσο περιφρουρούν και συνεχώς ανανεώνουν τη μακρόχρονη πολιτιστική της παράδοση. Κι αυτή η περιφρούρηση και ανανέωση γίνεται με αγάπη και μεράκι απ’ όλα τα μέλη των κατά περιόδων Διοικητικών Συμβουλίων του Αναγνωστηρίου. 

Οι πολιτιστικές αξίες ενός χωριού, όπως είναι η Αγιάσος, με μακραίωνη πολιτιστική παράδοση, χάρη στις οποίες επιβίωσαν οι κάτοικοί της, στο εν λόγω λεύκωμα, παρουσιάζονται με στόχο να διαπαιδαγωγήσουν τις νεότερες γενιές.

Να μην ξεχνάμε, ο πολιτισμός και η τέχνη, γεννήθηκαν και ανδρώθηκαν στη γη μας. Οι ευθύνες είναι τεράστιες και αφορούν όλους μας.

Θερμά συγχαρητήρια στους Αγιασσώτες φίλους του Δ.Σ., του Αναγνωστηρίου: Κλεάνθη Κορομηλά, Πρόεδρο· Παναγιώτη Στ. Σκορδά, Αντιπρόεδρο· Ευστρατία Ε. Μακρέλλη, Γεν. Γραμματέα· Μιχαήλ Π. Ευαγγελινό, Ταμία· Ηρακλή Χ. Κουντουρέλλη, Μέλος· Θεοδώρα Ι. Μουρεχίδη, Μέλος· Δημοσθένη Γ. Σκλεπάρη, Μέλος, για τη επιμελημένη έκδοση του φωτογραφικού λευκώματος, το οποίο συνοδεύεται και με CD, με τα γνωστά ανά τον κόσμο σαντούρια να μεθάνε ψυχή και σώμα.

Χριστουγεννιάτικη - Πρωτοχρονιάτικη Ενθύμηση Ξενοφώντα Μαυραγάνη

Δημοσιεύθηκε στο Λεσβιακό Ημερολόγιο 2025, (επιμέλεια Παναγιώτης Σκορδάς), εκδ. Δούκας, σσ. 129-133.

Λεσβιακό Ημερολόγιο 2025

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Εδώ και δεκαπέντε χρόνια ο Παναγιώτης Σκορδάς, δρ φιλολογίας ΕΚΠΑ και συγγραφέας, μεριμνά και εκδίδει το Λεσβιακό Ημερολόγιο. Συνεχίζει τη μακρά παράδοση προγενέστερων εκδοτών και επιμελητών: πρώτη έκδοση στα 1914, δεύτερη στα 1934, τρίτη στα 1950 με επιμελητές τον Δημήτριο Βερναρδάκη και τον Παναγιώτη Σαμάρα, τέταρτη με επιμελητή ξανά τον Παναγιώτη Σαμάρα (1954-1958) και πέμπτη με επιμελητή τον Αριστείδη Κουτζαμάνη (1999-2009). Η τελευταία, λοιπόν, έκτη εκδοτική περίοδος του Λεσβιακού Ημερολογίου είναι δεκαπενταετής (2010-2025), με πλούσια σοδειά σ’ ό,τι αφορά τις εικαστικές τέχνες, την πρώτη γραφή - πρώτη ανάγνωση, την αρχαιολογία, τη νεότερη ιστορία, την εκκλησιαστική ιστορία, τη φωτογραφία, τη νεοελληνική γραμματεία, την πολιτική ιστορία, τη λαογραφία, τη Λέσβο και τους ανθρώπους της και τα αφιερώματα σε πνευματικούς ανθρώπους των Λεσβιακών γραμμάτων.

Το Λεσβιακό Ημερολόγιο 2025, στις 500 περίπου σελίδες του, με την εκδοτική φροντίδα των εκδόσεων ΔΟΥΚΑΣ, τις διορθώσεις και τη φιλολογική επιμέλεια της Ανθής Σκαλοχωρίτου και του Τζάνου Στεφανέλλη και τη σελιδοποίηση του Τάκη Βαλάκου, προσφέρει στους αναγνώστες ποικίλα άρθρα και ικανοποιεί γνωστικές ανάγκες - ενδιαφέροντά τους. Η ιστορία, εξάλλου, των ημερολογίων, όπως αυτά εμφανίστηκαν στα φιλολογικά σαλόνια από τον 19ο αιώνα και εξής, αυτό το σκοπό είχε, την κάλυψη αναγνωστικών ενδιαφερόντων ενός κοινού μέσου αλλά και απαιτητικού.

Εξαιρετικό το εξώφυλλο με το ζωγραφικό έργο της Μυτιληνιάς Ηώς Αγγελή, εξαιρετικό και το οπισθόφυλλο με το ζωγραφικό έργο της επίσης Μυτιληνιάς ζωγράφου Βικτωρίας Νιάνιου.

Στη σύντομη αυτή αναγνωστική και εικαστική περιδιάβαση του Λεσβιακού Ημερολογίου 2025, ξεχωρίζω τα αφιερώματα στον αλησμόνητο Ξενοφώντα Μαυραγάννη, την Σαπφώ και την ποιητική - εικαστική προσφορά της Μαρίτας Στεφανέλλη, φοιτήτριας στη Νομική Σχολή ΕΚΠΑ.

Η Μαρίτα, από μαθήτρια πριν τρία χρόνια στο Πρότυπο ΓΕ.Λ. Μυτιλήνης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, μας έχει εκπλήξει με τη λογοτεχνική της κλίση. Με την άδειά της, αναδημοσιεύω τη δισέλιδη ποιητική και καλλιτεχνική της έκπληξη. Απολαύστε την!

Ένα νησί από ασήμι…

Λ

Πάνω στην πέτρα ιστορίες χαραγμένες

μυστικές, κρύβονται απ’ τη ματιά του ανθρώπου…

Ε

Όπως κι η γλώσσα των πουλιών

με φτερά που βάφουν το νερό και το ταράζουν.

Σ

Σε μιαν άλλη γωνιά, που κάποτε βασίλευε η φωτιά

κουφάρια γηραιών δέντρων σιωπούν…

Β

Ενώ οι θαλασσινοί μιλούν με το πέλαγος, το κύμα,

χωρίς όμως ποτέ να τα δαμάσουν εντελώς.

Ο

Κι έπειτα άλλοι θρύλοι ακόμη πιο καλά κρυμμένοι,

στα μάτια αγίων, πλασμένων από αίμα και χώμα αλλοτινών καιρών.

Σ

Όλοι αυτοί οι ήχοι πλάθουν ένα νησί από ασήμι, έναν σκοπό

πλεγμένοι στα λιόδεντρα με κλαδιά που τον σιγοτραγουδούν – ακόμη και τώρα.

ΜΑΡΙΤΑ ΣΤΕΦΑΝΕΛΛΗ. «Ένα νησί από ασήμι…». Λεσβιακό Ημερολόγιο 2025, εκδ. Δούκας, σσ. 91-92.