Αλησμόνητε +παπα-Γιώργη!!!

ΠΗΓΗ: @AMAZINGDIO

Η ευχαριστία στην πνευματική ζωή

Του Γρηγόρη Δουμούζη – Θεολόγου, MSc Θεολογίας, Κοινωνιολόγου

Στο Ευαγγέλιο της Κυριακής (Λκ. ιζ΄ 12-19) διαβάζουμε το γεγονός της θεραπείας των δέκα λεπρών. Βλέπουμε πως και οι δέκα απευθύνθηκαν προς τον Χριστό με βαθιά πίστη, ώστε να ζητήσουν τη θεραπεία τους. Εκείνος τους λέει να πάνε να παρουσιαστούν στους ιερείς. Οι λεπροί, κάνοντας υπακοή, κατευθύνθηκαν προς τους ιερείς και στον δρόμο θεραπεύθηκαν. Όμως, απ’ τους δέκα μόνο ο ένας ένιωσε ευγνωμοσύνη γι’ αυτό το θαυμαστό γεγονός και αναζήτησε τον Χριστό να Τον ευχαριστήσει. Όταν Τον πλησίασε, ο Κύριος διερωτήθηκε και είπε: «Δε θεραπεύθηκαν όλοι; Μόνο εσύ ήρθες; Πού είναι οι άλλοι εννιά;». Στη συνέχεια, τον επαίνεσε ο Κύριος για την πίστη και την ευγνωμοσύνη του.

Κατ’ αρχάς, είναι απαραίτητο να πούμε πως και οι δέκα λεπροί είναι αξιέπαινοι, αφού μέσα στο πρόβλημά τους ζήτησαν με πίστη απ’ τον Κύριο τη θεραπεία. Δεν έμειναν να κλαίγονται μέσα στην απελπισία τους, αλλά όλη τους η ελπίδα στράφηκε στο πρόσωπο του Χριστού. Όμως, χρειάζεται όλα τα πράγματα να τα βλέπουμε πιο ουσιαστικά. Δηλαδή, να δούμε τα βαθύτερα κίνητρα της καρδιάς μας. Τα πράγματα δεν κρίνονται μόνο με εξωτερικά κριτήρια.

Αυτό σημαίνει πως όταν κάποιος έχει ένα αίτημα και μια επιθυμία και του εκπληρώνονται, η συνέχεια μαρτυρεί τα βαθύτερα πράγματα. Όταν δεν ευχαριστείς, τι σημαίνει αυτό; Ότι είσαι επικεντρωμένος στην ανάγκη σου, είσαι «κλεισμένος» στον εαυτό σου. Το αίτημά σου είναι πάνω απ’ το πρόσωπο. Είναι η γνωστή φράση: «Η δουλειά μου να γίνει». Να παρακαλούμε τον άλλον για κάτι, αλλά μόλις εκπληρωθεί το αίτημά μας, λησμονούμε το πρόσωπο που μας χάρισε αυτό το δώρο. Αυτό συμβαίνει και με το Θεό.

Πίσω απ’ αυτή τη βαθιά πίστη που πολλές φορές επιδεικνύουμε, κρύβεται ένας θρησκευτικός εγωισμός και μια φιλαυτία. Δηλαδή, κρύβεται μια σκοπιμότητα: «Η δουλειά μου να γίνει». Η συνέχεια, επομένως, μαρτυρεί την πραγματικότητα. Αυτό έχει πολλές προεκτάσεις. Ο άνθρωπος που είναι επικεντρωμένος στα δικά του, όσο και αν δείχνει πνευματικός άνθρωπος, η πραγματικότητα της ζωής του μαρτυρεί κάτι άλλο. Ο άνθρωπος που έχει αυτό το ήθος, κρύβει ένα «πνεύμα» δυσάρεστο και τοξικό. Όταν δεν ικανοποιηθούν οι επιθυμίες του, προσβάλλει τη σχέση, γκρινιάζει, απαιτεί και δεν ευχαριστεί. Ή αν ευχαριστεί, το κάνει με σκοπιμότητα, ώστε να πετύχει κάτι άλλο.

Ας δούμε τις σχέσεις μας: Όσο μας ικανοποιεί κάποιος/α, είμαστε ευχάριστοι και χαρούμενοι. Μόλις, όμως, μειωθεί η εκπλήρωση των επιθυμιών μας, τότε, ποια αγάπη υπάρχει; Τι ζητάμε; Την ικανοποίηση του εαυτού μας. Αυτό που είναι το βαθύτερο και δείχνει τις «αληθινές» ψυχές, είναι το «πνεύμα ευχαριστίας». Τι είναι πιο σημαντικό για μας; Η εκπλήρωση των αναγκών μας ή η σχέση και το πρόσωπο; Είναι ένα καίριο ερώτημα που μαρτυρεί την ποιότητα κάθε ανθρώπου. Σε ποιο πρόσωπο αναφερόμαστε; Όχι μόνο σ’ αυτό που μας ικανοποιεί τις επιθυμίες, αλλά και σ’ αυτό που μας ενοχλεί και μας πληγώνει.

Η «πληγή» στην πνευματική ζωή είναι «δίκοπο μαχαίρι»: Είναι είτε ένα «κλείσιμο» στον εαυτό μας, είτε αυτή η «πληγή» γίνεται «πηγή ζωής» και επίγνωσης του εαυτού μας. Εμείς θεωρούμε ότι οι σχέσεις είναι μια διαρκής ικανοποίηση των αναγκών μας και έτσι τις αξιολογούμε. Η πραγματική, όμως, σχέση είναι η ικανότητα να «ανέβουμε στον σταυρό» και να πονέσουμε για χάρη του άλλου. Αυτός ο σταυρός και αυτός ο πόνος γίνονται «πηγή ζωής». Επομένως, ο Κύριος με μια αρχοντιά λέει: «Θέλετε τη θεραπεία; Μου τη ζητάτε, σας τη δίνω. Όμως, η συνέχεια μαρτυρεί τα πράγματα και αποκαλύπτει την εσωτερική πραγματικότητα». Το ίδιο συμβαίνει και στη ζωή μας. Ο «ελεύθερος» άνθρωπος είναι αυτός που είναι ελεύθερος από ανάγκες και είναι «σκλάβος» στη σχέση με τον Χριστό και μέσω του Χριστού με τον κάθε άνθρωπο.

Αυτό μας μαρτυρεί το γεγονός της θεραπείας των δέκα λεπρών. Οφείλουμε ν’ αναπτύξουμε αυτό που είναι ουσιαστικό στην πνευματική ζωή. Νομίζουμε πως πνευματική ζωή είναι διαρκώς να ζητάμε. Ξεχάσαμε πως πνευματική ζωή είναι και κάτι άλλο: Δοξολογία, ευγνωμοσύνη και ευχαριστία. Ο πνευματικός άνθρωπος δεν μένει στο δώρο, αλλά στην ευχαριστία. Για παράδειγμα, εμείς μπορεί να ερχόμαστε στην εκκλησία, να κοινωνάμε και να παίρνουμε αυτό το «δώρο», το Σώμα και το Αίμα του Θεού. Η συνέχεια, όμως, ποια είναι; Η ζωή μας μετά το «δώρο» είναι ευχαριστία και δοξολογία;

Αν αυτό το πνεύμα ευχαριστίας που έχουμε προς το Θεό είναι αληθινό, βγαίνει και προς τους ανθρώπους. Μαθαίνουμε να ευχαριστούμε και για τα καλά και για τα άσχημα. Όταν ο Θεός μάς δίνει τη χάρη Του, Τον ευχαριστούμε, αλλά όταν αίρει τη χάρη Του για λόγους παιδαγωγικούς, Τον ευχαριστούμε πάλι; Ο «ζωντανός» άνθρωπος είναι ο «ευχαριστιακός» άνθρωπος. Στη Θεία Λειτουργία δεν κάνουμε τίποτα άλλο, απ’ το να ευχαριστούμε το Θεό «κατά πάντα και διά πάντα».

Συζήτηση Στρογγυλής Τράπεζας. Η Θεία Κοινωνία στην εποχή του κορονοϊού

Η θεία Κοινωνία είναι ζηλωτισμός;

ΕΥΗ ΒΟΥΛΓΑΡΑΚΗ - ΠΙΣΙΝΑ, «Η θεία Κοινωνία είναι ζηλωτισμός;», εφ. Χριστιανική, αρ. φ. 1056 (1368), (Πέμπτη 14 Μαΐου 2002), σ. 5.

Κι όμως κύριε πρώην Καλαβρύτων...

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ 

«Από αγάπη προς τον Χριστό, που ΤΟΝ ΚΑΤΑΠΑΤΗΣΑΝ! Και από χριστιανική αγάπη τόσο προς την Κυρία Υπουργό, όσο και προς τα άλλα δύο Μέλη της Κυβερνήσεως, ήτοι τον Πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη και τον ασεβέστατο Υπουργό κ. Χαρδαλιά» [εδώ]. Αυτό είναι το νόημα του αφορισμού-του, γράφει στο προσωπικό-του ιστολόγιο ο πρώην Καλαβρύτων Αμβρόσιος, γνωστός για τις φωνασκίες και ακρότητές του ιεράρχης της Ελλαδικής Εκκλησίας. 

Όσοι έχουν την υπομονή να ακούσουν το 23΄ λεπτών κήρυγμά του [εδώ], δεν είναι και τόσο δύσκολο να καταλάβουν πως μπροστά-τους βλέπουν έναν θεατρίνο ρασοφόρο. Ως ακατάλληλος ιεροκήρυκας κι ως αυτοεπαινούμενος για την ακεραιότητα της πίστης-του, με τα λεγόμενά του, ο πρώην Καλαβρύτων, για ακόμα μια φορά κινήθηκε σε χαμηλότατο θεολογικό, εκκλησιαστικό, πνευματικό και ηθικό επίπεδο. 
Ο κύριος Αμβρόσιος πιστεύει ό,τι είναι φρόνιμος κι ευλαβής και ό,τι λαλεί το λόγο του Θεού με ορθό τρόπο. Όμως, αυταπατάται: «οι του Θεού άνθρωποι άπαξ εις τούτο είσιν ευτρεπισμένοι, ούχ ίνα λαλήσωσιι και δοξασθώσι υπό των ανθρώπων, αλλ’ ίνα ο λόγος αυτών θεϊκόν έργο επιτελέση, ψυχάς ανθρώπων οικοδομών, και βεβυθισμένον νουν και καταπεποντισμένος εις κακά κούφον και ανωφελή προς ουρανόν απεργαζόμενος», κατά όσιο Μακάριο τον Αιγύπτιο. 

Ο πρώην Καλαβρύτων έχει χειροκροτητές και οπαδούς. Κυκλοφορούν ανάμεσά μας, επιδεικνύοντας την πίστη-τους στην Ορθοδοξία, κρατώντας το ορθοδοξόμετρο. Και δεν διστάζουν να κατακρίνουν κάθε συνάνθρωπό μας που δεν συμμορφώνεται με τα λεγόμενά τους. Αμβρόσιοι, λοιπόν, υπάρχουν παντού και Μεγαλοβδομαδιάτικα σε τηλεοράσεις, σε ιστοσελίδες και στη μπλοκόσφαιρα δεν έχασαν την ευκαιρία να «επαναστατούν» λέγοντας άρατε τις πύλες των Εκκλησιών για να εισέλθουν οι «πιστοί», αφορίζοντας με το δικό-του ο καθένας τρόπο όσους σεβάστηκαν και τήρησαν εκείνο «των θυρών κεκλεισμένων» του Τάκη Παπατσώνη. Κι όμως κύριε Αμβρόσιε και κύριοι Αμβρόσιοι: «Συμβαίνει να σωπαίνει κάποτε η Εκκλησία, / παρ’ όλο που τελείται γιορτή επιβλητική». Όλα τ' άλλα που ακούστηκαν κι ακούγονται ότι, δηλαδή, μαύρισε η καρδιά-μας που οι Εκκλησιές μέχρι σήμερα ήταν κλειστές, είναι για το θεαθήναι. Σε τέτοιες περιπτώσεις ένα είναι το σημαντικό: η σιωπή είναι χρυσάφι κι οδηγεί στη μετάνοια. 

ΣΠΥΡΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ, «Το καμπαναριό της Μονής του Οσίου Λουκά»· υδατογραφία σε χαρτί 32Χ23cm.

Θεία Ευχαριστία· πραγμάτωση διακονικής αγάπης

«Σε περίπτωση πανδημίας νόσου θανατηφόρου και μεταδοτικής, πώς θα αντιμετωπιστεί η απαίτηση μιας κυβέρνησης να ανασταλεί η τέλεση της θείας Ευχαριστίας για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας; Προφανώς, ο πιστός μπορεί να βιώνει ως υπερεπαρκή την όποια μεταφυσική πίστη του, δεν μπορεί όμως να περιμένει ότι η επίκληση της αποτελεί ικανοποιητική απάντηση για το κράτος. Το ζήτημα, λοιπόν, είναι ποια στάση θα μπορέσει να τηρήσει η Εκκλησία σε περίπτωση τέτοιας κρίσης. Θα εμμείνει στην τέλεση της Ευχαριστίας αποδεχόμενη το κόστος του πιο οξέως κοινωνικού οστρακισμού της (δηλαδή την απόσυρση των μελών της από κάθε κοινωνική σχέση και δραστηριότητα); Ή μήπως, αντιλαμβανόμενη τον εαυτό της πρωτίστως ως πραγμάτωση της διακονικής αγάπης, θα προχωρήσει ενσυνείδητα στην πιο επώδυνη κένωσή της, δηλαδή την αναστολή τέλεσης του μυστηρίου, χάριν της αγάπης των τρομοκρατημένων ανθρώπων; Αλλά, θα κατόρθωνε, άραγε, να το αποτολμήσει αυτό με τρόπο ώστε να μαρτυρηθεί το πρωτείο της θυσιαστικής αγάπης και να μην εκληφθεί αυτή η κίνηση ως βολική συναίνεση στο πνεύμα του κόσμου, το οποίο ειδωλοποιεί την υγεία και την επιβίωση;» 

ΘΑΝΑΣΗΣ Γ. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. (2011). «Η κοινότητα ως βρόχος. Η αποστολή της Εκκλησίας στη σκοτεινή πλευρά της σελήνης», στο: Πολιτισμός και Διαφορετικότητα. Εμείς και οι Άλλοι». Δημήτριος Γ. Μαγριπλής (επιμ.). Θεσσαλονίκη: Αντ. Σταμούλης, σσ. 338-339. 

ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΚΟΡΟΣ, «Αλληγορία της Πίστης»· χρώματα λαδιού σε ξύλο, 34Χ68 εκ., το καθένα, 2010. ΠΗΓΗ: Χρήστος Μπόκορος

«Η Ευχαριστία είναι ένα συνεχές θαύμα»

«Ευτυχώς […] το ευχαριστιακό όραμα της Εκκλησίας δεν παρέμεινε κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα απλώς μια αφηρημένη θεωρία, αλλά η εμφάνισή της συνοδεύτηκε από μια αναγέννηση της συχνής θείας Μετάληψης σε πολλές ορθόδοξες ενορίες (αν και, αλίμονο, όχι σε όλες). Αυτό είναι σίγουρα πολύ σημαντικό. Μια ευχαριστιακή Εκκλησιολογία που δεν εκφράζεται στη ζωντανή πράξη των πιστών θα ήταν μη ρεαλιστική, ακόμη και υποκριτική. Στην αναγέννηση της συχνής θείας Μετάληψης, ρόλο σκαπανέα διαδραμάτισε στην προεπαναστατική Ρωσία ο άγιος Ιωάννης της Κροστάνδης. Θυμάμαι, κάθε φορά που τελώ τη Λειτουργία, τους λόγους του: “Η Ευχαριστία είναι ένα συνεχές θαύμα”». 

ΚΑΛΛΙΣΤΟΣ WARE. (Επίσκοπος Διοκλείας). (2005). Η Ορθόδοξη Θεολογία στον 21ο αιώνα, μτφρ. Νίκος Ντόντος. Αθήνα: Ίνδικτος, σσ. 23-24.

Ο «τρώγων» και «πίνων» τα ζωοποιά, άχραντα και πάναγνα μυστήρια ζωοποιείται και θεοποιείται

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ 

Να λοιπόν ακόμη ένα εντυπωσιακό σύμπτωμα, πασίδηλο της σημερινής εικόνας της Εκκλησίας, στα τόσα άλλα, βέβαια, που την κάμουν σταδιακά να απομακρύνεται από τον άνθρωπο, πιστό και μη πιστό: κι αυτή ενεπλάκη στον πανικό που παγκοσμίως έχει σπείρει ο κορονοϊός. Να μεταλαμβάνουν ή να μη μεταλαμβάνουν οι πιστοί Σώμα και Αίμα Χριστού; Ιδού το «κορυφαίο» δίλημμα των ημερών. Τώρα τί απάντηση να δώσει κανείς στον αγώνα για μετοχή στη Ζωή που είναι ο Χριστός; Αλλά και στο ανερμήνευτο φαινόμενο του ζην; Μπροστά στην πραγματικότητα – και για τις δύο πλευρές, του χριστιανού που είναι και διαρκώς οφείλει να γίνεται συνεπής με τον εαυτό του, αλλά και του αδιάφορου για την χριστιανική πίστη, καθώς φαίνεται και οι δύο πλευρές, ξεπέφτουν σε απλουστευτικές θεωρήσεις και συμβάσεις. Αυτές με ιδιαίτερα καυστικό λόγο – και καλά κάμει - τις κρίνει και δεν τις ανακρίνει, αγαπητός φίλος και συνάδελφος θεολόγος στο ιστολόγιό του [εδώ] και [εδώ]. 

Κατ’ εμέ, η Εκκλησία έκαμε λάθος που ενεπλάκη στο παραπάνω δίλημμα. Κι αυτό για δύο λόγους. Εν συντομία τους καταγράφω: 

Πρώτον, για πολλοστή φορά, στους κόλπους της άνοιξε το δρόμο σε αρκετούς ευσεβιστές εκπροσώπους της για αφοριστικά κηρύγματα εναντίον στρατευμένων μηδενιστών και χριστιανομάχων. Αν ζούσε ο Φρίντριχ Νίτσε και τους άκουγε, θα ξανάγραφε τον Αντίχριστο. Ανάθεμα κατά του Χριστιανισμού. Παρεμπιπτόντως, εδώ, να σημειώσω ότι πριν έξι χρόνια το εν λόγω έργο επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Gutenberg, με πρόλογο, μετάφραση και σχόλια του Βαγγέλη Δουβαλέρη και εισαγωγή, φιλολογική επιμέλεια και σχόλια του Ήρκου Ρ. Αποστολίδη. Πρόκειται για μια φροντισμένη έκδοση. Προσοχή όμως: διαβάζοντάς το κανείς χρειάζεται ψυχραιμία, αυτοσυγκράτηση και ταυτόχρονα πνευματική νηφαλιότητα για να μη δούμε το βιβλίο στην πυρά. Κατά πως λέει κι Άγγελος Τερζάκης: «Σάμπως να είταν ο Νίτσε που έφταιξε την ανθρωπότητα τέτοια που είναι…»· (διατηρώ την ορθογραφία του συγγραφέα). 

Ο δεύτερος λόγος που, κατ’ εμέ, η Εκκλησία έκαμε λάθος κι ενεπλάκη στην περί κορονοϊού και Θείας Κοινωνίας συζήτηση είναι ο εξής: κι εδώ, δυστυχώς, άφησε ανοιχτό το πεδίο σε κάθε άσχετο (ο χαρακτηρισμός μου είναι επιεικής), αλλά και σε εκπροσώπους της για υπονόμευση και κατάκριση θεμελιωδών διδασκαλιών της για τη Θεία Ευχαριστία. Με αποτέλεσμα να ακούγονται και να γράφονται «θεολογικές» απόψεις βαθιά ριζωμένες στο σχολαστικισμό της Δυτικής Θεολογίας. Εξού και τα «θεολογικά – εκκλησιαστικά μαργαριτάρια» των ημερών: «μετουσίωση» του άρτου και οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Κι αυτά λέγονται όχι από απλούς πιστούς, αλλά από κληρικούς στα κηρύγματά τους. Ας είναι, θα πει κανείς. Μικρόβιο είναι ο κορονοϊός και Θεού θέλοντος θα περάσει, κι όλα θα ξεχαστούν όπως, άλλωστε, παλαιότερα ξεχάστηκε και η συζήτηση για το AIDS vs Θείας Κοινωνίας. Έχω τη γνώμη πως τέτοια ζητήματα φέρνουν την Εκκλησία αντιμέτωπη με το ίδιο τον εαυτό της, με τον ίδιο τον Χριστό. Κατηγορεί τον Ιούδα ότι τον πρόδωσε, αλλά τον προδίδει και η ίδια με τα διλήμματα που θέτει για τη Θεία Ευχαριστία. 

Κι επειδή φορτικός λόγος γίνεται αιώνες τώρα για τη «μετουσίωση», ας θυμηθούμε τι λέγει ο αξέχαστος πανεπιστημιακός δάσκαλος Νίκος Ματσούκας: «Η ορθόδοξη παράδοση, κατά την κοινή γραμμή της διπλής μεθοδολογίας, δεν εξήγησε ποτέ τον τρόπο της μεταβολής ή της μεταποίησης του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Η επιστήμη […] ήταν για την περιγραφή των κτιστών πραγμάτων […] ενώ η χαρισματική θεολογία γεύεται και βλέπει εμπειρικά τα μυστηριακά γεγονότα. Το έργο της άκτιστης ενέργειας δεν εξετάζεται ως προς τον τρόπο τέλεσης επιστημονικά. Αρκεί μονάχα η γνώση του πράγματος ως μετοχή σ’ αυτό. Και τούτη είναι η μοναδική οδός θεογνωσίας κατά την ορθόδοξη θεολογία. Η σχολαστική θεολογία εντούτοις, σύμφωνα με τη διαλεκτική, και όχι την αποδεικτική μέθοδο, όπως την ονόμαζε ο Γρηγόριος Παλαμάς, επιχείρησε έρευνα και του τρόπου μεταβολής του άρτου και του οίνου. Έτσι επινόησε τη λεγόμενη μετουσίωση (transubstantiatio). […] Κατά τη μεταβολή λοιπόν λένε οι σχολαστικοί, “μεταποιείται” το είδος, δηλαδή η αόρατη ουσία, ενώ η ύλη μένει ως έχει. Έτσι έχουμε κατά την ύλη ψωμί και κρασί, ενώ κατά την ουσία το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Η εξήγηση αυτή, όπως καταλαβαίνει κανείς εύκολα, ενώ είναι ευφυής και επιστημονικά ικανοποιητική, σήμερα δεν ισχύει, μια και η επιστήμη δεν έχει ως δικό της πόρισμα την αριστοτελική φιλοσοφία. Πρόκειται λοιπόν για μια ιστορική απλώς αναφορά σε τούτο τον όρο, και μόνο φιλολογικό ενδιαφέρον προξενεί. Απεναντίας η διπλή μεθοδολογία των ορθόδοξων πατέρων, με τον αντίστοιχο αποφατισμό, ξέφυγε από τέτοιες παγίδες. Ρητά και κατηγορηματικά ο Ιωάννης Δαμασκηνός κάνοντας λόγο για τη μετουσίωση του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού μας λέει πως, αν ζητούμε και τον τρόπο της μεταβολής, μας αρκεί μονάχα η πληροφορία ότι γίνεται διαμέσου των ενεργειών του Αγίου Πνεύματος». 

Συνεπώς, το ερώτημα για την Εκκλησία πάντοτε θα είναι καίριο: έως πότε εκπρόσωποί της θα λειτουργούν ενάντια στην εκκλησιαστική και θεολογική αυτοσυνειδησία; 

Πρωτοπρ. Γεώργιος Φλωρόφσκι· από τους πρωτεργάτες επιστροφής της Θεολογίας στην Ορθόδοξη εκκλησιαστική αυτοσυνειδησία και ταυτότητα

«Ο Μυστικός Δείπνος δεν είναι κάτι, το οποίον έλαβε κάποτε χώραν. Είναι κάτι, το οποίον θα παρατείνεται μυστικώς “έως αιώνος”, δηλ., “άχρις ου αν έλθη” ο Κύριος. Αυτό διακηρύττομεν, οσάκις προσερχόμενοι εις το Ποτήριον της Ευχαριστίας, ψάλλομεν: “Του Δείπνου Σου του μυστικού σήμερον, Υιέ Θεού, κοινωνόν με παράλαβε”». 

«Το Σώμα του Χριστού η Εκκλησία “γίνεται”, ήτοι “πληρούται”, εν χρόνω. Κατά τον αυτόν ακριβώς τρόπον και κάθε Ευχαριστία είμαι μία κάποια “πλήρωσις” του Μυστικού Δείπνου, μία πραγματοποίησίς του, ένα άνοιγμά του εν χώρω και χρόνω». 

«Με την Ευχαριστίαν η απομόνωσις του αίρεται. Οι πιστοί γίνονται “συμ-μέλη” Χριστού, και συνεπώς “συμ-μέλη” αλλήλων. Έτσι οικοδομείται η νέα καθολική ανθρωπότης, το Γένος των Χριστιανών. Ο όσιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος λέγει: “όλοι μαζί είμεθα ο ε ι ς Χριστός, δηλ., ένα Σώμα με πολλά μέλη”». 

Πρωτοπρ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΦΛΩΡΟΦΣΚΙ. (1977). «Ευχαριστία και Καθολικότης. (Κάτι από την Εκκλησιαλογίαν», μτφρ. Αρχιμ. Μελέτιος Καλαμαράς, στο: Ανατομία Προβλημάτων της Πίστεως. Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Βασ. Ρηγοπούλου, passim.