2ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο: Φονταμενταλισμός και Προστασία των Θρησκευτικών Μνημείων και Τόπων

2ο Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο: «Φονταμενταλισμός και Προστασία των Θρησκευτικών Μνημείων και Τόπων».

Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης, Κολυμπάρι Χανίων: 2-3 Ιουλίου 2026

Με την υποστήριξη της Ιεράς Μητροπόλεως Αλεξανδρουπόλεως, Τραϊανουπόλεως και Σαμοθράκης, της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων & της Ορθοδόξου Ακαδημίας Κρήτης

Πρόγραμμα Συνεδρίου

Σχολείο και Πανελλαδικές Εξετάσεις vs Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και Γλώσσας

Με την ανακοίνωση της βαθμολογίας των Πανελλαδικών Εξετάσεων, εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς και φροντιστήρια συζητούν για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και Γλώσσας: Τι πήγε καλά και τι στραβά στις καλές και κακές βαθμολογίες. Η συζήτηση σχετίζεται μόνο με την αξιολόγηση κι όχι με την ΑΝΑΓΝΩΣΗ λογοτεχνικών βιβλίων, και για να είναι ουσιαστική οφείλει να λάβει υπόψη της δύο βασικά δεδομένα. Πρώτον, έχει σχέση με τον τρόπο που διδάσκεται το μάθημα και δεύτερον, με το ερώτημα γιατί το σχολείο δεν εμπνέει τους μαθητές να διαβάζουν λογοτεχνία. Αυτό συμβαίνει για τον εξής λόγο: στο σχολείο λείπει το «πανηγύρι» της αγάπης προς τη λογοτεχνία. Οι πρακτικές και τα προγράμματα φιλαναγνωσίας δεν φτάνουν αλλά γίνονται και με λάθος τρόπο. Α.Ι.Κ.

«Τι είναι όμως τα κείμενα λογοτεχνίας, τα ποιήματα, τα διηγήματα, τα μυθιστορήματα; Αν υποθέσουμε ότι πέρα από τις καλλίγραμμες διατυπώσεις τους, πέρα από τα γοητευτικά τους ματοτσίνορα που ανοιγοκλείνουν με στόχευση την καλαισθησία και υπαινιγμούς, που χαλούν το μακάριο ύπνο μας, υπάρχει κάτι πιο σημαντικό, ποιο είναι τάχα αυτό; Ίσως, λέω πάλι, τα βιβλία να είναι ταμιευτήρια, οι κουμπαράδες των συγγραφέων τους, οι οικονομίες μιας ολόκληρης ζωής. Αν είναι έτσι, τότε με τα κείμενα γνωρίζουμε κι άλλες ζωές –η δική μας μόνο δεν είναι ποτέ αρκετή- και έτσι με τη βοήθεια των άλλων, με τα μάτια και των άλλων διευρύνεται η δική μας θέαση του κόσμου. Αν είναι έτσι, κείμενα και αναγνώστες δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια διευρυμένη κοινότητα με εκρηκτικές δυνατότητες ως προς το μέγεθος και την επιρροή της, μια κοινότητα με πολλές ζωές αντάμα, με ζώντες και τεθνεώτες. Ποιος θα ήθελε να λείπει από ένα τέτοιο πανηγύρι;

Μιλάει όμως σήμερα η λογοτεχνία, ποιος άραγε τη διακρίνει παρά τις κυκλώπειες διαστάσεις της και που ταξιδεύει η φωνή της, ποια πουλιά την αρπάζουν στο ράμφος τους και που την πάνε; Σήμερα που η παρουσία γονιών και δασκάλων έγινε πάλι σκιά, σήμερα που ο Γιάνους Κόρτσακ είναι μια ανάμνηση, σήμερα που την επιζητούμε τόσο, που είναι άραγε η φωνή της; Κι όμως αυτή υπάρχει αλλά ως ψίθυρος. Αν τα λόγια της φτάνουν μισά στα αυτιά των παιδιών μας, φταίει ο θόρυβος, φταίνε οι πριονισμένες εξατμίσεις της τηλεόρασης και όλα τα θορυβώδη δίκυκλα του λάιφ στάιλ. Αυτή είναι όμως μια εύκολη και κοινότυπη απάντηση, καθώς η περιδίνηση του ερωτήματος συνεχίζεται.

[…]

Η ανάγνωση της λογοτεχνίας απ’ τους νέους στη χώρα μας είναι απηνώς διωκόμενη από το εκπαιδευτικό σύστημα και κυρίως από το κρεματόριο των εισαγωγικών εξετάσεων και έτσι λαθροβιεί σε χερσότοπους και θίνες. Όταν αναφέρομαι στην ανάγνωση, εννοώ αυτή τη γεμάτη πάθος ελεύθερη βοσκή των βιβλίων που δεν υπαγορεύεται από καμία εξωτερική αναγκαιότατα παρά μόνο από το πάθος της νεότητας να συναντηθεί με το άπαν και το μηδέν της γραφής, καθώς πάντα αυτή μπορεί να φαντάζει στα μάτια τους ένα κλειδωμένο συρτάρι γεμάτο απαντήσεις. Όσο για τη θεσμοθέτηση της ένταξης λογοτεχνικών κειμένων στην ύλη των πανελλαδικών εξετάσεων, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας επιπλέον εφιάλτης στρωμένος με τις καλύτερες προθέσεις. Μα έτσι, θα μπορούσε να αντιτάξει κάποιος, γνωστοποιούμε σε όλους τους νέους τη λογοτεχνία κι όχι μόνο σε αυτούς που έχουν κάποια έφεση ή επιρροή από το περιβάλλον τους. Σ’ εμένα προσωπικά αυτό το μέτρο θυμίζει τις καλλιτεχνικές παραστάσεις του Νέρωνα, όταν στις αίθουσες όπου τις παρουσίαζε, κλείδωνε πάντα όλες τις πόρνες μην τύχει και φύγει κανείς πριν από τέλος. Η σχέση με τη λογοτεχνία ή θα είναι αβίαστη και ελεύθερη ή δε θα είναι.

Όταν η λογοτεχνία ψιθυρίζει και δεν είναι εξεταστέα ύλη, η γητεία της μετασχηματίζει την όραση. Η νεότητα μέσα απ’ τα μάτια της βλέπει αυτό το οποίο ο περίγυρος της στερεί, την αίσθηση πως η ύπαρξη μπορεί να βιωθεί στα όρια της αλήθειας της, πως ο έρωτας μπορεί να κατακτηθεί, ο κόσμος να ανακτήσει τις μυρωδιές και τα χρώματά του και οι άνθρωποι να ξεδιπλωθούν ως εκεί που φτάνουν τα άκρα και οι ανάσες τους. Όλα αυτά μπορούν να συμβαίνουν μέσα στα σύνορα μιας αναγνωστικής κοινότητας, να κοινοποιούνται, να γίνονται αντικείμενο εξομολόγησης, ίσως όμως και τίποτα από αυτά. Τα βιβλία μπορούν να διασφαλίσουν, αν χρειαστεί, και μια γόνιμη σιωπή, είναι μέσα στη φύσης τους, μια σιωπή που η εφηβεία ιδιαίτερα κάποτε τη χρειάζεται».

ΙΣΙΔΩΡΟΣ ΖΟΥΡΓΟΣ. (2011). «Η λογοτεχνία ως ψίθυρος», στο: Τάξη + Αταξία: Οι νέοι φωνάζουν. Αθήνα: Ακρίτας, σσ. 131-134.

Ιεροτελεστία ο ντράμερ Brian Tichy

ΠΗΓΗ: NEA ZIXNH

Where do we go from here now that all of the children have grown up?

ΠΗΓΗ: The Alan Parsons Project

Εθνική Βιβλιοθήκη, η αυτοβιογραφία του έθνους

Του ΣΤΑΥΡΟΥ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗ

Το 2003 η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (ΕΒΕ) μετατράπηκε από δημόσια υπηρεσία σε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Στον ιδρυτικό νόμο 3149/2003 προβλεπόταν ότι θα εκδιδόταν με Προεδρικό Διάταγμα ο Οργανισμός Διοίκησης και Λειτουργίας της. Πήρε 23 ολόκληρα χρόνια για να εκδοθεί αυτό το περιπόθητο Προεδρικό Διάταγμα! Ο ν. 4452/2017 μάλιστα, με τον οποίο αναθεωρήθηκαν διατάξεις του ν. 3149/2003, προέβλεπε την έκδοση Οργανισμού εντός αποκλειστικής προθεσμίας ενός έτους! Το Εφορευτικό Συμβούλιο της ΕΒΕ άρχισε να συζητάει και να ετοιμάζει το σχετικό σχέδιο από τον Μάρτιο του 2018. Για τη διαδρομή του Οργανισμού Λειτουργίας και Διοίκησης της ΕΒΕ ώς τη στιγμή της έκδοσης του Π.Δ. 28/2026, θα μπορούσα να γράψω ένα πολύ διασκεδαστικό μυθιστόρημα, με αρκετό σασπένς. Επειδή όμως δεν έχω το σχετικό ταλέντο, θα αρκεστώ να πω ότι, μέσα από την πολύτιμη αυτή εμπειρία, επιβεβαίωσα για άλλη μία φορά ότι στο ελληνικό Δημόσιο αν δεν ξέρεις και αν δεν σε ξέρουν προσωπικά οι κρίσιμοι κάθε φορά άνθρωποι, που μπορεί να είναι ο κλητήρας ή ο ίδιος ο υπουργός, θα αργήσεις πολύ να κάνεις τη δουλειά σου, μπορεί μάλιστα να μην την κάνεις και καθόλου. Ειδικότερα, όταν πρόκειται για Οργανισμό, η μεγαλύτερη αναποδιά που μπορεί να σου τύχει είναι να γίνει καθ’ οδόν κυβερνητικός ανασχηματισμός, γιατί τότε όλα ξαναρχίζουν από την αρχή! Μας έτυχε και αυτό με την αποχώρηση του Κυριάκου Πιερρακάκη τον Μάρτιο του 2025. Δεν ήταν όμως όλα αγχωτικά και δυσάρεστα σε τούτη την υπόθεση. Από τα πιο ευχάριστα ήταν το προσωπικό ενδιαφέρον της υπουργού Παιδείας κ. Ζαχαράκη, του υπουργού Εσωτερικών κ. Λιβάνιου και κυρίως του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Τασούλα. Η κατεξοχήν όμως ευχάριστη πτυχή αυτής της γραφειοκρατικής ιστορίας έχει να κάνει με το Συμβούλιο της Επικρατείας, όπου γνώρισα δικαστές όχι μόνο με πολύ γερή, αυτονόητα, νομική συγκρότηση αλλά και με αίσθηση κοινωνικής και εθνικής αποστολής.

Η έκδοση ενός Οργανισμού δεν έχει βεβαίως από μόνη της σωτηριώδη χαρακτήρα, μπορεί μάλιστα να έχει ενίοτε και αρνητικά επακόλουθα, καθώς συνεπάγεται τοποθετήσεις των υπηρετούντων υπαλλήλων σε τμήματα και κυρίως τοποθετήσεις προϊσταμένων σε τμήματα και διευθύνσεις. Αν αυτό –λέω αν– δεν γίνει αξιοκρατικά, με δικαιοσύνη και ήθος, με σεβασμό και αναγνώριση της προσφοράς των υπαλλήλων, με σωστή κρίση, τα αρνητικά επακόλουθα θα είναι περισσότερα από τα θετικά. Ας μη σταθούμε ωστόσο σήμερα σε αυτό το ενδεχόμενο: το θεσμικό πλαίσιο πλέον υπάρχει και τα λάθη ή οι αδικίες που πιθανόν να γίνουν σήμερα μπορούν να διορθωθούν αύριο. Ο Οργανισμός προβλέπει 285 θέσεις και δίνει τη δυνατότητα για την πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού για τη στελέχωση της ΕΒΕ (σήμερα υπηρετούν 88 μόνιμοι υπάλληλοι και οι υπόλοιποι είναι αποσπασμένοι από την εκπαίδευση). Οπλισμένη με Οργανισμό η ΕΒΕ μπορεί πλέον να προχωρήσει πιο σταθερά στην αντιμετώπιση των χρόνιων προβλημάτων της, με πρώτο και κύριο την ένδεια των συλλογών της. Τώρα που τα ελληνικά πανεπιστήμια αναπτύσσουν συνεργασίες με πανεπιστήμια της αλλοδαπής, οι ξένοι φοιτητές που έρχονται στην Ελλάδα το πρώτο που ρωτάνε είναι πού θα δουλεύουν, σε ποια βιβλιοθήκη θα διαβάζουν. Ο εμπλουτισμός των συλλογών που έχει ήδη αρχίσει, πρέπει οπωσδήποτε να συνεχιστεί με εντονότερο ρυθμό.

Ας προσθέσω με την ευκαιρία αυτού του ευχάριστου γεγονότος και δύο γενικότερα λόγια. Η συζήτηση για τις βιβλιοθήκες έχει ανανεωθεί διεθνώς για την αντιμετώπιση νέων προκλήσεων ή κινδύνων, που έχουν βεβαίως διαφορετική ένταση ανάλογα με το είδος της βιβλιοθήκης και την αποστολή της, αλλιώς, θέλω να πω, τίθενται για μια μικρή τοπική βιβλιοθήκη, αλλιώς για μια πανεπιστημιακή και αλλιώς για την εθνική βιβλιοθήκη μιας χώρας. Οι προκλήσεις αυτές ή οι κίνδυνοι είναι δύο: α) Η λογοκρισία βιβλίων, με ηθικιστικά κυρίως κριτήρια. β) Η Τεχνητή Νοημοσύνη. Το πρώτο αφορά πρωτίστως την Αμερική, τις σχολικές περισσότερο βιβλιοθήκες της, αλλά όχι μόνο αυτές. Τα οδυνηρά επεισόδια είναι πολλά και συνεχή. Αρκετές Πολιτείες έχουν νομοθετήσει να τιμωρείται με φυλάκιση ο βιβλιοθηκάριος που θέτει στη διάθεση ανηλίκων βιβλία με άσεμνο, υποτίθεται, περιεχόμενο. Τον Νοέμβριο του 2024, στη μικρή πόλη Mount Juliet του Τενεσί, ένας προτεστάντης πάστορας έκαψε μια στοίβα βιβλία, μεταξύ των οποίων και τον «Χάρι Πότερ», γιατί κατά την κρίση του προπαγάνδιζαν τη μαγεία. Η Ευρώπη αντιστέκεται ακόμη σε αυτή τη λογοκριτική παράνοια. Η συζήτηση για την Τ.Ν. και τις βιβλιοθήκες γίνεται ad nauseam παντού, και στη χώρα μας, θέτοντας τεχνικά ή ρυθμιστικά ζητήματα, αγνοώντας δηλαδή ότι η Τ.Ν. δεν είναι τεχνική υπόθεση, αλλά απειλεί την ίδια την ανθρωπινότητα του ανθρώπου.

Θα κλείσω με μια ιδέα, χωρίς όμως να τη μεταφέρω πιστά, του συγγραφέα Αλμπέρτο Μανγκέλ (Alberto Manguel), παλιού διευθυντή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Αργεντινής, που διάβασα στο πολύ καλό πρόσφατο αφιέρωμα «Bibliothéques: un idéal menacé?» της Nouvelle Revue Française (τχ. 663, Νοέμβριος 2025, σ. 28). Αν η προσωπική μας βιβλιοθήκη, την οποία αρχίσαμε να συγκροτούμε με το δικό μας κριτήριο και γούστο στα εφηβικά μας χρόνια, είναι κατά κάποιον τρόπο και η αυτοβιογραφία μας, κάθε εθνική βιβλιοθήκη είναι η αυτοβιογραφία μιας χώρας, το συλλογικό πορτρέτο της. Στις συλλογές της αποτυπώνονται οι επιδιώξεις της, οι δυνατότητες, οι πόροι, το επίπεδο της παιδείας της, η επιστημοσύνη της και άλλα πολλά. Αμποτε ο ιστορικός του μέλλοντος να βεβαιώσει ότι η αυτοβιογραφία της Ελλάδος, όπως γράφεται στην ΕΒΕ, αρχίζει σήμερα να γίνεται πιο ενδιαφέρουσα από ό,τι ήταν στο παρελθόν.

ΠΗΓΕΣ:

• Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
• Σταύρος Ζουμπουλάκης

Βαθμολογίες Πανελλαδικών Εξετάσεων και Φοιτητικές Επαναστάσεις

Ο Bono κι η ωραία μπάντα των U2, γράφουν επαναστατικά τραγούδια. Σήμερα που ανακοινώθηκαν οι βαθμολογίες των μελλοντικών φοιτητών στα πανεπιστήμια, ένα είναι σίγουρο: τον Οκτώβριο που θα καθίσουν στα έδρανα των σχολών όπου θα σπουδάσουν την επιστήμη που αγαπούν –ευχή κάνω- να κοινωνήσουν επαναστάσεις, προσωπικές και συλλογικές. Τους καλούν οι δύσκολοι καιροί που ζούμε. Τους καλούν και οι U2, με τα επαναστατικά τραγούδια τους, των πέντε - έξι πρώτων δίσκων τους, κυρίως ο δίσκος War με τη φοβισμένη φατσούλα παιδιού του πολέμου. Α.Ι.Κ.

ΠΗΓΗ: U2

Η συγκεκαλυμμένη σιμωνία στην Ορθοδοξία και ο ρόλος των μητροπολιτών

Του ΜΑΝΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ

Αυξήσεις 60% έως 95% στις αποδοχές του Αρχιεπισκόπου και των μητροπολιτών αποφάσισε πρόσφατα η κυβέρνηση των αρίστων. Άμα το κράτος είναι επιτελικό… προνοεί εγκαίρως! Στη συνέχεια ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επιτέθηκε λάβρος στο πρες ρουμ εναντίον του δημοσιογράφου, εκείνου που τόλμησε να ρωτήσει πόσο ήταν αναγκαίος, ειδικά αυτή την χρονική στιγμή, ο διπλασιασμός του μισθού των Σεβασμιότατων Μητροπολιτών και του Μακαριότατου Αρχιεπισκόπου.

Με άλλα λόγια αν δεν υπολανθάνει σαφής πράξη σιμωνίας –πολύ μεγάλη αμαρτία!– στην προσπάθεια της κυβέρνησης να «εξαγοράσει» υπέρ της την ιεραρχία –και μέσω αυτής, το χριστεπώνυμο πλήρωμα, το ποίμνιο καθ’ άπασαν την επικράτεια– εν όψει των επικείμενων, πολύ κρίσιμων εκλογών. Και τί δεν είπε ο κ. Μαρινάκης: Ότι η κυβέρνηση υπερασπίζεται την Ορθοδοξία που είναι εθνική υπόθεση και ότι στηρίζει την Εκκλησία στο έργο της και εντός και εκτός (;) και ότι θα καούν στο πυρ το εξώτερον όσοι σκέφτονται κακά για τις άγιες προθέσεις της (ή κάπως έτσι τέλος πάντων).

Γαλλιστί πάντως θα ήταν: On y soit qui mal y pense. Ο ίδιος, ο κ. Μητσοτάκης μάλιστα ανέφερε δολίως, πλην ψευδώς, σε συνέντευξη του ότι ο Μουφτής της Θράκης εισπράττει περισσότερα. Μια απλή έρευνα στο διαδίκτυο θα πείσει και τον πιο αφελή πως πάλι ο κ. πρωθυπουργός είναι ελλιπώς ενημερωμένος. Για να το θέσω κομψά.

Για να δούμε όμως πόσο ουσιαστικά ενδιαφέρεται για την Ορθοδοξία το καθεστώς του Μαξίμου: Η ντροπή του Σινά είναι σχετικά πρόσφατο – επειδή υπάρχει και πιο πρόσφατο! – όσο και άθλιο παράδειγμα εγκατάλειψης μίας παράδοσης και μιας πολιτικής που ισχύει χιλιετίες και εξασφάλιζε στο ελληνορθόδοξο μοναστήρι του Θεοβάδιστου Όρους και ανεξαρτησία και ελεύθερη νομή της περιουσίας και των θησαυρών του. Υπενθυμίζω ότι σε κρύπτες της Μονής φυλάσσονται εκατοντάδες αρχαίες εικόνες –αρκετές κηρόχυτες– τις οποίες φορτικά ζητεί να καταγράψει και να αξιοποιήσει (!) η αρχαιολογική υπηρεσία της Αιγύπτου, αλλά αμύνονται – ή, πιο σωστά αμύνονταν – σθεναρά οι μοναχοί.

Οι τελευταίες πρωτοβουλίες εκ μέρους του Καΐρου και η απόλυτη υποταγή του ελληνικού Υπ. Εξ. σε αυτές είχαν ως θλιβερό αποτέλεσμα να κλείσει όπως όπως η υπόθεση, αφού πρώτα κατήργησαν με δικαστική απόφαση το αυτοδιοίκητο του μοναστηριού –παγκόσμιου θησαυρού της UNESCO και άνοιξαν τον δρόμο για την τουριστική αξιοποίηση– δήωση του. Με το χτίσιμο ξενοδοχειακών μονάδων στα πέριξ και την μετατροπή του σε «μουσείο». Δηλαδή με την πλήρη φαλκίδευση του ιστορικού, πανάρχαιου χαρακτήρα του. Εξασφαλίζοντας συγχρόνως τη σιωπή των εγχώριων ΜΜΕ, αλλά και της τόσο ελλειμματικής αντιπολίτευσης, μείζονος και ελάσσονος, που περί άλλα τυρβάζει. Έστω κι αν πρόκειται για τεράστια ήττα.

Περί άλλα τυρβάζει το Μαξίμου

Για να μην αναφέρω την μοίρα των χριστιανών στη Συρία, με το αιμοσταγές καθεστώς της οποίας ο κ. Μητσοτάκης –αλλά και σύμπασα η ΕΕ– έχει φιλικές (!) σχέσεις ή τα δεινά που υφίσταται το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων από το καθεστώς Νετανιάχου. Το να αναφερθώ στο Άγιον Όρος και την εγκατάλειψη του ή στους Ρωμιούς της Πόλης και τη Σχολή της Χάλκης, θα ήταν τελείως ανώφελο. Όταν μάλιστα αδυνατούμε να υπερασπιστούμε το Αιγαίο μας απέναντι στους Τούρκους… ψαράδες. Εξ άλλου ασχολείται με αυτά τα θέματα η… Κίμπερλι και ο μεγάλος μας, υπερατλαντικός σύμμαχος. Ή, έστω, ο Κωνσταντίνος Αργυρός, συνάδελφος της Μαρίας Κάλλας, που είναι και ευσεβής!

Διαβάζω από το Δ.Τ του κ. Μαρινάκη: «…Πέρα όμως από το επιμέρους μισθολογικό ζήτημα, η συγκεκριμένη ρύθμιση εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική της Κυβέρνησης για την Ορθοδοξία και τους θεσμούς της. Μια πολιτική, που κινείται απολύτως εντός του συνταγματικού πλαισίου των διακριτών ρόλων Πολιτείας και Εκκλησίας, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει την ιδιαίτερη θέση που κατέχει η Ελλάδα στον ορθόδοξο κόσμο και την αποστολή που απορρέει από αυτήν. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς ένα κράτος με ορθόδοξη παράδοση. Αποτελεί το ιστορικό και πνευματικό σημείο αναφοράς θεσμών, που ξεπερνούν κατά πολύ τα εθνικά της σύνορα. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα Πρεσβυγενή Πατριαρχεία, το Άγιο Όρος και συνολικά η ορθόδοξη παράδοση αποτελούν τμήμα της ιστορικής συνέχειας και της διεθνούς παρουσίας του Οικουμενικού Ελληνισμού…».

Η Ορθοδοξία και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων

Και ιδού το τελευταίο παράδειγμα της κυβερνητικής ακηδίας και υποκρισίας. Αναφέρομαι στο εντελώς πρόσφατο θέμα που ανέκυψε με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και που ως τώρα είναι γνωστό ότι αντέδρασε μόνο η Παλαιστινιακή Αρχή. Δια του Υπουργείου Εξωτερικών της. Με το αντίστοιχο δικό μας βέβαια απόν. Ιδού τί γράφει ο Γιώργιος Λιερός σχολιάζοντας την είδηση που μετέδωσε το ALJAZEERA: “ΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΑΡΠΑΖΕΙ ΓΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ”: «Η Παλαιστινιακή Αρχή καταδικάζει την κατάσχεση εκκλησιαστικής γης από το Ισραήλ στην Ανατολική Ιερουσαλήμ. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Παλαιστινιακής Αρχής καταδίκασε αυτό που χαρακτήρισε ως κατάσχεση από το Ισραήλ γης που ανήκει στο Ελληνικό Ορθόδοξο Πατριαρχείο στη συνοικία Σιλβάν της κατεχόμενης Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Σε δήλωση του το υπουργείο ανέφερε ότι οι ισραηλινές αρχές κατέλαβαν το οικόπεδο στις 15 Ιουνίου, απέλασαν τον εκπρόσωπο του Πατριαρχείου από τον χώρο, κατάσχεσαν εξοπλισμό, ξερίζωσαν δέντρα και περιφράξαν την περιοχή με τοίχους και πύλες. Το υπουργείο χαρακτήρισε την κίνηση αυτή ως “σοβαρή επίθεση κατά των εκκλησιαστικών περιουσιών” και “σοβαρή παραβίαση του νομικού και ιστορικού status quo στην κατεχόμενη Ιερουσαλήμ».

Ανέφερε ότι τα μέτρα «δεν δημιουργούν κανένα νομικό δικαίωμα για την κατοχή και δεν μεταβάλλουν την ισχύουσα νομική και ιστορική κατάσταση στην Ανατολική Ιερουσαλήμ ως κατεχόμενο, παλαιστινιακό έδαφος», προσθέτοντας ότι όλα τα μέτρα προσάρτησης, δήμευσης και κατάσχεσης είναι «άκυρα και ανίσχυρα σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο». Το υπουργείο κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει επείγουσα δράση για να σταματήσει αυτό που χαρακτήρισε ως παραβιάσεις κατά χριστιανικών και ισλαμικών ιερών τόπων στην Ιερουσαλήμ και να καταστήσει το Ισραήλ υπόλογο για τις πράξεις του…

Κι εμείς; Και η κυβέρνηση-σύμμαχος του καθεστώτος Νετανιάχου; Και οι δηλώσεις περί της προάσπισης των απανταχού ορθοδόξων; Και οι πανάρχαιες υποχρεώσεις μας απέναντι στο πρώτο Πατριαρχείο της ιστορίας; Τί κάνουμε για να σταματήσει η κατάληψη; Δεν βαριέστε. Τώρα έχουμε εκλογές και μαζεύουμε ψήφους από την εγχώρια δεξιά και την άκρα δεξιά. Με την αρωγή βεβαίως της Δεξιάς του Κυρίου. Για τα εθνικά θέματα ας φροντίσουν αργότερα άλλοι, καταλληλότεροι…

Υ.Γ. Γνωρίζω εξ ιδίας πείρας ότι ανέκαθεν ένιοι μητροπολίτες εκχωρούσαν όλο τους το εισόδημα σε φιλανθρωπικά ιδρύματα. Όπως για παράδειγμα ο μακαριστός Παντελεήμων Μπαρδάκας, μητροπολίτης Σάμου και Ικαρίας, που συντηρούσε ένα ολόκληρο γηροκομείο, τον «Σωτήρα», στην οδό Αγίου Όρους, εκ του υστερήματος του, στην Αγία Σοφία του Πειραιά. Θέλω να πω ότι δεν φταίνε όλοι οι μητροπολίτες για τα προεκλογικά, ανίερα παιχνίδια της κυβέρνησης. Αφού και σήμερα υπάρχουν λαμπρές εξαιρέσεις.

ΠΗΓΗ: SLpress

Μόνο βινύλιο!!!

ΠΗΓΗ: The Animals

Ή Πανελλαδικές ή τίποτε;

Του ΤΑΚΗ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

Πόσες δεκαετίες ισχύει το παρόν σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ; Δεν έχω ιδέα. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου αν δεν κάνω λάθος. Πόσες φορές έχει μεταρρυθμισθεί; Απειρες. Κάποτε ήταν η μεγάλη φιλοδοξία όσων αναλάμβαναν τον ρόλο του υπουργού. Πανελλαδικές ή Πανελλήνιες; Υπάρχουν φαίνεται διαφορές ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο ονομασίες οι οποίες όμως παραμένουν αόρατες σε κάποιον σαν και μένα που δεν είμαι ούτε εκπαιδευτικός ούτε πολιτικός. Άσε που πάνε χρόνια από τότε που εγκατέλειψα τα σχολικά θρανία. Να σκεφθείτε ότι τότε υπήρχαν τα πνεύματα, η περισπωμένη και η τρίτη κλίσις. Η εποχή του χαλκού για την εκπαίδευση. Υπήρχαν όμως οι εισαγωγικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ οι οποίες ακολουθούσαν τις εξετάσεις για το απολυτήριο του λυκείου. Δεν μιλώ λοιπόν ως ειδικός. Οπότε όσα λέω έχουν σχετική αξία. Απλώς θεωρώ ότι υπάρχει μία μικρή διαφορά ανάμεσα στις κινήσεις των τεθωρακισμένων και τα σχολικά θρανία. Οι κινήσεις των τεθωρακισμένων αφορούν μόνον τους ειδικούς του πολέμου. Τα σχολικά θρανία αφορούν όλον τον πληθυσμό απ’ αυτούς που ασχολούνται με την εκπαίδευση ώς αυτούς που βιοπορίζονται οδηγώντας ταξί.

Οι ειδήμονες αποδίδουν την αντοχή των Πανελλαδικών στο γεγονός ότι το σύστημα είναι αδιάβλητο. Είναι ένα σοβαρό επιχείρημα. Δεν έχουμε και πολλά αδιάβλητα συστήματα αξιολόγησης και επιλογής οπότε όσα διαθέτουμε καλόν είναι να τα διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού. Δεν έχω αντίρρηση. Απλώς αναρωτιέμαι αν αρκεί. Είναι σαν να λες ότι ένας πολιτικός είναι καλός διότι είναι τίμιος. Είναι προφανές ότι δεν φτάνει. Αν είναι τίμιος αλλά ανίκανος να παράγει έργο τότε δεν είναι καλός πολιτικός. Και το ερώτημα είναι ποιο εκπαιδευτικό έργο παράγει το σύστημα των Πανελλαδικών. Επειδή είναι ένα σύνορο αξίζει να αναρωτηθούμε πώς επηρεάζει τους ταξιδιώτες στον τόπο καταγωγής τους, στη μέση εκπαίδευση, και με ποιον τρόπο τούς προετοιμάζει για να προσαρμοσθούν στις ανάγκες του τόπου προορισμού τους, το πανεπιστήμιο. Η πείρα μας λέει ότι το σύστημα των Πανελλαδικών καταδικάζει σε καχεξία τις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους στο περιώνυμο φροντιστήριο, έδρα αυτού που κάποτε αποκαλούσαμε υποτιμητικά παραπαιδεία και υποτίθεται ότι οι σοφοί μας αναζητούσαν τρόπους για να την καταργήσουν. Δεν ξέρω αν έχουν εγκαταλειφθεί οι προσπάθειες. Εκείνο που ξέρω είναι ότι το φροντιστήριο ζει και βασιλεύει και αποτελεί ουσιαστικό πρόκριμα για την επιτυχία στις Πανελλαδικές. Επειδή τελευταία έχει ανοίξει μια συζήτηση για την αντικατάσταση των Πανελλαδικών με το εθνικό απολυτήριο το οποίο υποτίθεται θα ρίξει όλο το βάρος στο λύκειο, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν έχω γνώμη. Φοβάμαι ότι είτε το σύστημα αλλάξει είτε παραμείνει το ίδιο, το ουσιαστικό πρόβλημα δεν πρόκειται να αντιμετωπισθεί. Και ποιο είναι το ουσιαστικό πρόβλημα; Είναι αυτό που μπορείς να το εντοπίσεις διά γυμνού οφθαλμού εάν έχεις στοιχειώδεις απαιτήσεις από τον εαυτό σου και τους συμπολίτες σου. Είναι ο λόγος για τον οποίον γράφω το σημερινό και ασχολούμαι με τις Πανελλαδικές. Η πτώση του μορφωτικού επιπέδου από γενιά σε γενιά. Η υποχώρηση της γενικής παιδείας σε επίπεδα αγραμματοσύνης και αναλφαβητισμού. Εννοείται ότι δεν μιλάω για την επιστημονική κατάρτιση και τις τεχνικές δεξιότητες. Αναφέρομαι στη γενική παιδεία, σ’ αυτό το πολιτισμικό περιβάλλον που σου δίνει τη δυνατότητα να μιλάς και να σκέφτεσαι. Όταν το επίπεδο της Βουλής δεν διαφέρει από το επίπεδο των τηλε-παιχνιδιών τότε μιλάμε για ένα σοβαρό, ίσως το σοβαρότερο κοινωνικό πρόβλημα.

Γιατί δεν αναζητούμε τις διασυνδέσεις ακόμη και της έκρηξης της εφηβικής βίας με τον τρόπο που λειτουργεί το σχολείο;

Αποδίδουμε την πτώχευση στον τρόπο της ζωής μας. Στον εθισμό στο Διαδίκτυο, για παράδειγμα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην αδιαφορία της οικογένειας, στην ανακήρυξη της ευκολίας σε ιδανικό. Στην απουσία όχι ιδανικών –αυτά μόνο να σε διαψεύσουν μπορούν– αλλά οποιασδήποτε σκέψης για το μέλλον. Δεν σας κάνει εντύπωση ότι από τη συζήτηση απουσιάζει το ζήτημα της εκπαίδευσης; Πώς αντιμετωπίζει όλα αυτά το σχολείο; Ή μήπως τα αποδέχεται σαν να ‘ναι κάτι σαν κοινωνική μοίρα και το σχολείο συνεχίζει να κάνει τη δουλειά του με τον τρόπο που την έκανε και πριν εμφανισθούν όλα αυτά τα προβλήματα; Γιατί δεν αναζητούμε τις διασυνδέσεις ακόμη και της έκρηξης της εφηβικής βίας με τον τρόπο που λειτουργεί το σχολείο; Και για να βρούμε μιαν άκρη στο νήμα θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την κορυφαία στιγμή του σχολικού βίου, τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Μήπως θα πρέπει να αποφασίσουμε ότι το αδιάβλητό τους δεν μας φθάνει πια κι ότι θα πρέπει να βρούμε έναν άλλον τρόπο για να οργανώσουμε τη μέση εκπαίδευση, εξίσου αδιάβλητο αλλά πιο αποτελεσματικό. Αν η σύγχρονη κοινωνία πάσχει από την προσήλωσή της στο ήσσον, στην ευκολία και στην ταχύτητα κτήσης αγαθών, ποια είναι η ευθύνη της εκπαίδευσης; Και γιατί δεν τολμάμε να τις αγγίξουμε; Μήπως επειδή ξέρουμε ότι το ανθρώπινο δυναμικό που την υπηρετεί δεν είναι σε θέση να τα αντιμετωπίσει. Παραδοχή ήττας θα μου πείτε. Ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία.

Μερικές σκέψεις μετά το τέλος και των φετινών Πανελλαδικών για να προετοιμάσω τη δεκαπενθήμερη άδειά μου.

ΠΗΓΗ: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Όταν η ομορφιά αντιστέκεται στο σκοτάδι…

Της ΒΑΝΑΣ ΣΤΕΛΛΟΥ

«Μέσα στον χειμώνα, ανακάλυψα επιτέλους ότι υπήρχε μέσα μου ένα ανίκητο καλοκαίρι» – Αλμπέρ Καμύ. Υπάρχει μια ερώτηση που μοιάζει σχεδόν ανάρμοστη να τη θέσει κανείς, όταν ο κόσμος φλέγεται. Κι όμως, μπορεί να είναι η πιο σημαντική που μπορούμε να θέσουμε αυτή τη στιγμή: Mπορεί η ομορφιά να υπάρχει σε έναν κόσμο σε πόλεμο;

Tο ένστικτο λέει όχι. Ότι η ομορφιά είναι πολυτέλεια – κάτι που ανήκει στις εποχές της ειρήνης. Ότι πρέπει να περιμένει, υπομονετικά, μέχρι να τελειώσει η οδύνη. Αυτό το ένστικτο είναι κατανοητό. Είναι επίσης, όπως δείχνει η ιστορία, απολύτως λανθασμένο.

Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι είχε κερδίσει το δικαίωμα να το πει αυτό. Στα είκοσι επτά του, συνελήφθη για πολιτική διαφωνία και πέρασε οκτώ μήνες φυλακισμένος στο Φρούριο Πέτρου και Παύλου πριν οδηγηθεί, στις 22 Δεκεμβρίου 1849, στην Πλατεία Σεμιόνοφσκι στην Αγία Πετρούπολη, όπου του ανακοινώθηκε η θανατική ποινή. Η πρώτη ομάδα ανδρών δέθηκε στους πασσάλους. Τα τύμπανα χτύπησαν…

Την τελευταία στιγμή, έφτασε ένας απεσταλμένος με αναστολή εκτέλεσης από τον Τσάρο. Η εικονική εκτέλεση είχε σκηνοθετηθεί εξαρχής ως τιμωρία. Ένας από τους κρατουμένους τρελάθηκε επιτόπου. Ο Ντοστογιέφσκι στάλθηκε σε τέσσερα χρόνια καταναγκαστικής εργασίας στη Σιβηρία.

Έφτασε πιστεύοντας ότι η πολιτική μπορούσε να λυτρώσει τον κόσμο. Έφυγε πεπεισμένος για κάτι πολύ πιο δύσκολο να αντικρουστεί: Ότι κανένα σύστημα, όσο βάναυσο κι αν είναι, δεν μπορεί να σβήσει πλήρως την ανθρώπινη ικανότητα να σταματά, έστω και για μια στιγμή, μπροστά στην ομορφιά. Το είχε δει αυτό και στο ίδιο το στρατόπεδο• τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος μπορούσε να σταθεί, μέσα στην εξαθλίωση και το κρύο, και να παρατηρήσει ότι ο ουρανός πάνω από την παγωμένη στέπα ήταν, ανεξήγητα, μεγαλοπρεπής.

Ο Άνθρωπος Αναζητά Νόημα

Ο Βίκτορ Φρανκλ, που επέζησε από τέσσερα στρατόπεδα συγκέντρωσης και πέρασε χρόνια μελετώντας τι επέτρεπε στους ανθρώπους να αντέχουν το ανυπόφορο, διατύπωσε την ίδια αλήθεια στο βιβλίο του Ο Άνθρωπος Αναζητά Νόημα: «Όλα μπορούν να αφαιρεθούν από έναν άνθρωπο, εκτός από ένα πράγμα: Την τελευταία από τις ανθρώπινες ελευθερίες – να επιλέγει τη στάση του σε οποιεσδήποτε συνθήκες».

Με αυτή την πεποίθηση προχώρησε στο λογοτεχνικό έργο του. Στον Ηλίθιο, ένας νεαρός μηδενιστής, ο Ιππόλιτ, που πεθαίνει από φυματίωση και περιφρονεί την ελπίδα, στρέφεται προς τον ήπιο, αθώο πρίγκιπα Μίσκιν και τον ρωτά ειρωνικά: «Είναι αλήθεια, πρίγκιπα, ότι κάποτε είχατε πει πως “η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο”; Μεγαλοδύναμε Θεέ! Ποια ομορφιά σώζει τον κόσμο;»

Το εννοούσε ως πρόκληση. Και θα ήταν εύκολο να το διαβάσει κανείς ως αυταπάτη ενός ανόητου. Αλλά ο Ντοστογιέφσκι, που είχε γονατίσει μπροστά σε εκτελεστικό απόσπασμα και είχε περάσει τέσσερα χρόνια αλυσοδεμένος, εννοούσε το αντίθετο. Γιατί με τον όρο ομορφιά, ο Μίσκιν δεν εννοούσε την επιφανειακή ομορφιά, αλλά εκείνη την πεισματική, αόρατη δύναμη που αναδύεται χωρίς άδεια από το χειρότερο έδαφος, τη χειρότερη στιγμή – την απόδειξη, ακόμη και στις πιο σκοτεινές συνθήκες, ότι η ανθρώπινη ψυχή δεν έχει ηττηθεί ολοκληρωτικά.

Και τα πιο βίαια κεφάλαια της ιστορίας καταλήγουν ξανά και ξανά στο ίδιο συμπέρασμα: Ότι η ομορφιά δεν χρειάζεται ειρήνη και ότι ορισμένα από τα σπουδαιότερα αριστουργήματα της ανθρώπινης ιστορίας γεννήθηκαν ακριβώς μέσα στην απουσία της. Ένας μονόλογος που έγραψε ο Γκράχαμ Γκριν και εκφωνήθηκε από τον Όρσον Γουέλς στον Τρίτο Άνθρωπο, διατυπώνει αυτό το επιχείρημα με τρόπο που δύσκολα ξεχνιέται: «Στην Ιταλία, για τριάντα χρόνια υπό τους Βοργίες, είχαν πολέμους, τρόμο, δολοφονίες και αιματοχυσία, αλλά παρήγαγαν τον Μιχαήλ Άγγελο, τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και την Αναγέννηση. Στην Ελβετία είχαν αδελφική αγάπη, είχαν πεντακόσια χρόνια δημοκρατίας και ειρήνης, και τι παρήγαγαν; Το ρολόι-κούκος».

Η ομορφιά σε καιρό πολέμου

Η ομορφιά σε καιρό πολέμου δεν περιμένει καλύτερες συνθήκες. Δεν περιμένει την κατάπαυση του πυρός, ούτε τη συνθήκη ειρήνης, ούτε άδεια. Απλώς αναδύεται, μερικές φορές ως αντίσταση ή ως θλίψη που γίνεται ορατή και άλλες φορές ως η μόνη μορφή αντίστασης που απομένει. Η Αναγέννηση, η πιο συμπυκνωμένη έκρηξη ανθρώπινης ιδιοφυΐας στη δυτική ιστορία, εξελίχθηκε μέσα σε πανούκλα, δολοφονίες και συνεχείς πολέμους.

Ο Μιχαήλ Άγγελος ζωγράφισε την οροφή της Καπέλα Σιξτίνα μεταξύ 1508 και 1512, ενώ η Ιταλία βρισκόταν στο χάος των Ιταλικών Πολέμων. Και έπειτα, είκοσι χρόνια αργότερα, επέστρεψε. Μέχρι τότε, η Ρώμη είχε υποστεί ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα της ιστορίας της. Το 1527, οι στρατιώτες του αυτοκράτορα Καρόλου Ε΄ λεηλάτησαν την πόλη, αφήνοντας χιλιάδες νεκρούς και τον Τίβερη γεμάτο πτώματα. Μέσα στην καταστροφή, ο Μιχαήλ Άγγελος ζωγράφισε την απάντησή του: 180 τετραγωνικά μέτρα, 400 μορφές, πέντε χρόνια δουλειάς.

Μια κοσμική οπτασία κρίσης: άγιοι και αμαρτωλοί που στριφογυρίζουν στον χώρο, οι ευλογημένοι που ανεβαίνουν και οι καταραμένοι που σύρονται προς τα κάτω – ζωγραφισμένη με μια αγριότητα που σόκαρε ακόμη και εκείνους που την είχαν παραγγείλει. Ο παπικός τελετάρχης την κατήγγειλε ως ντροπιαστικό έργο και ακατάλληλο για παρεκκλήσι Πάπα. Η απάντηση του Μιχαήλ Αγγέλου ήταν να ζωγραφίσει το πρόσωπό του στη μορφή του Μίνωα στην Κόλαση, με αυτιά γαϊδάρου, σύμβολο στην αναγεννησιακή εικονογραφία, ανεπανόρθωτης βλακείας.

Οι Φρικαλεότητες του Πολέμου

Ο Γκόγια είχε περάσει δεκαετίες ως ο πιο διάσημος ζωγράφος της Ισπανίας, φτάνοντας το 1799 στο αξίωμα του Πρώτου Ζωγράφου της Αυλής. Έπειτα οι στρατιές του Ναπολέοντα εισέβαλαν το 1808 και κάτι μέσα του άλλαξε. Άρχισε να καταγράφει ιδιωτικά όσα έβλεπε – 82 χαρακτικά, Οι Φρικαλεότητες του Πολέμου, που έδειχναν ωμότητες με μια αλήθεια που δεν θα δημοσιευόταν παρά 35 χρόνια μετά τον θάνατό του. Όταν οι Γάλλοι έφυγαν, ήταν κουφός, άρρωστος και τραυματισμένος ψυχικά. Ήταν όμως ακόμα ζωγράφος.

Το 1814, ζήτησε από την ισπανική κυβέρνηση να τιμήσει τη νύχτα της 3ης Μαΐου 1808, όταν πολίτες που είχαν εξεγερθεί συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν πριν την αυγή. Η κυβέρνηση περίμενε έναν εορτασμό ηρωισμού. Αυτό που παρέδωσε όμως ο Γκόγια δεν ήταν ένας ύμνος στη νίκη, αλλά μια αμείλικτη καταγγελία της βίας. Θεωρούμενο ως ένα από τα πρώτα έργα της σύγχρονης εποχής, ανατέθηκε ως φόρος τιμής αλλά κατέληξε να γίνει κατηγορητήριο. Όχι μόνο για μια νύχτα στη Μαδρίτη, αλλά για το τι κάνει η εξουσία όταν αποφασίζει ότι κάποιες ζωές είναι αναλώσιμες.

Ρόδα του Σεράγεβο

Μεταξύ 1992 και 1995, το Σεράγεβο υπέμεινε τη μεγαλύτερη πολιορκία πρωτεύουσας στην ιστορία του σύγχρονου πολέμου. Για περίπου 1.500 ημέρες, κατά μέσο όρο 329 βλήματα όλμων έπεφταν στην πόλη κάθε μέρα. Πάνω από 11.500 άνθρωποι σκοτώθηκαν και όμως μέσα στην πόλη, τα σχολεία συνέχισαν να λειτουργούν σε υπόγεια, το πανεπιστήμιο κράτησε τις πόρτες του ανοιχτές, ηθοποιοί ίδρυσαν υπόγειο θέατρο και έδωσαν 2.000 παραστάσεις κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, και γεννήθηκε ένα φεστιβάλ κινηματογράφου, σήμερα από τα μεγαλύτερα στην Ευρώπη. Το Σεράγεβο δεν σταμάτησε να ζει. Αρνήθηκε…

Μετά το τέλος του πολέμου, οι κάτοικοι έκαναν κάτι που καμία αρχή δεν είχε σχεδιάσει ή παραγγείλει. Βρήκαν τους κρατήρες από οβίδες στα πεζοδρόμια και τους γέμισαν με κατακόκκινη ρητίνη. Το αποτύπωμα μιας έκρηξης από όλμο στο τσιμέντο απλώνεται προς τα έξω σε ένα σχήμα που από ψηλά μοιάζει σχεδόν με λουλούδι. Τα ονόμασαν Ρόδα του Σεράγεβο. Σχεδόν 200 από αυτά είναι διάσπαρτα σε όλη την πόλη και τα πατούν καθημερινά οι άνθρωποι που επέζησαν. Δεν υπάρχει ακριβέστερος ορισμός της ομορφιάς ως αντίστασης: Μια πόλη που μετέτρεψε τις ίδιες της τις πληγές σε λουλούδια.

Γκουέρνικα

Τον Απριλίου του 1937, γερμανικά και ιταλικά πολεμικά αεροσκάφη βομβάρδισαν τη βασκική πόλη Γκουέρνικα. Ο Πικάσο, που ζούσε στο Παρίσι, ετοίμαζε ένα μνημειακό έργο για το Ισπανικό Περίπτερο της Παγκόσμιας Έκθεσης. Το εγκατέλειψε και μέσα σε περίπου έξι εβδομάδες ζωγράφισε αντ’ αυτού τη Γκουέρνικα. Επέλεξε ασπρόμαυρο και γκρι. Τα χρώματα μιας φωτογραφίας εφημερίδας. Τα χρώματα της απόδειξης.

Ο πίνακας δεν απεικονίζει τον βομβαρδισμό. Απεικονίζει τι κάνει ο βομβαρδισμός: ένα άλογο που ουρλιάζει, μια μητέρα που κρατά το νεκρό παιδί της, ένας διαλυμένος στρατιώτης. Καμία ηρωικότητα. Κανένας εχθρός. Καμία σημαία. Μόνο τα συντρίμμια που μένουν όταν τα αεροπλάνα έχουν επιστρέψει στη βάση τους.

Μετά την πρώτη του παρουσίαση,ταξίδεψε Σκανδιναβία, Λονδίνο, Νέα Υόρκη, συγκεντρώνοντας χρήματα για Ισπανούς πρόσφυγες, αναγκάζοντας τον πόλεμο να… εισέλθει σε χώρους όπου οι άνθρωποι προτιμούσαν να μην τον σκέφτονται. Ο Πικάσο είπε ότι δεν θα επιστρέψει στην Ισπανία μέχρι να αποκατασταθεί η δημοκρατία. Επέστρεψε μετά από 44 χρόνια.

Σήμερα θεωρείται από πολλούς κριτικούς τέχνης ο πιο συγκλονιστικός και δυνατός αντιπολεμικός πίνακας στην ιστορία. Κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής του Παρισιού, ένας Γερμανός αξιωματικός που τον επισκέφθηκε στο ατελιέ του, του έδειξε μια φωτογραφία του έργου και τον ρώτησε: «Εσείς το κάνατε αυτό;» Ο Πικάσο τον κοίταξε. «Όχι», είπε. «Εσείς το κάνατε».

Σοστακόβιτς και Λένινγκραντ

Αυτό είναι κάτι που η τέχνη μπορεί να κάνει: Να κρατήσει έναν καθρέφτη μπροστά στην εξουσία και να την κάνει να διστάσει ίσως και να ντραπεί. Χωρίς να ρίξει ούτε έναν πυροβολισμό. Ο Σοστακόβιτς ξεκίνησε τη Συμφωνία αρ. 7 στο Λένινγκραντ τις πρώτες εβδομάδες της γερμανικής εισβολής, το καλοκαίρι του 1941. Δούλευε με βομβαρδισμούς, ολοκληρώνοντας μέρη της συμφωνίας ενώ έτρεχε στο καταφύγιο… για να σωθεί. Η πρεμιέρα έγινε στο Λένινγκραντ τον Αύγουστο του 1942. Ο γερμανικός στρατός βρισκόταν ήδη στις παρυφές της πόλης. Η πολιορκία είχε διαρκέσει σχεδόν έναν χρόνο.

Από την Ορχήστρα Ραδιοφώνου του Λένινγκραντ είχαν απομείνει λίγοι μουσικοί· Οι υπόλοιποι είχαν πεθάνει από την πείνα, ή είχαν πάει να πολεμήσουν. Ο στρατηγός Γκοβόροφ διέταξε μια επιχείρηση πυροβολικού για την καταστολή των γερμανικών θέσεων κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης, και μεγάφωνα μετέδιδαν τη συμφωνία προς τις εχθρικές γραμμές. Η πόλη άκουγε. Το ίδιο και ο εχθρός.

Χρόνια αργότερα, ο ίδιος ο Σοστακόβιτς είπε: «Καθώς συνέθετα αυτή τη συμφωνία, σκεφτόμουν την ευγένεια του λαού μας, τον ηρωισμό, τις θαυμαστές ανθρωπιστικές ιδέες, τις ανθρώπινες αξίες, τη σπουδαία φύση μας, την ανθρωπότητα, την ομορφιά».

Γυρίζοντας πίσω από όπου ξεκινήσαμε…

Έναν αιώνα αφότου ο Ντοστογιέφσκι γονάτισε μπροστά σε ένα εκτελεστικό απόσπασμα και βγήκε από αυτή την εμπειρία, κατά κάποιον τρόπο ακόμη πιο πεπεισμένος ότι η ομορφιά δεν είναι πολυτέλεια αλλά σωσίβιο ζωής, ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν στάθηκε το 1970 μπροστά στην Επιτροπή Νόμπελ για να εκφωνήσει τον λόγο του. Πάλεψε με την εμβληματική φράση από τον Ηλίθιο, αναγνωρίζοντας πρώτα την φαινομενική της παραδοξότητα – και έπειτα, αργά, την ανέτρεψε: «Μια μέρα ο Ντοστογιέφσκι διατύπωσε την αινιγματική φράση: “Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο”. Τι είδους δήλωση είναι αυτή; Για πολύ καιρό τη θεωρούσα απλώς λόγια. Πώς θα μπορούσε να είναι δυνατό; Πότε στην αιματοβαμμένη ιστορία έσωσε ποτέ η ομορφιά κάποιον από οτιδήποτε; Εξευγένισε, ανύψωσε, ναι, αλλά ποιον έσωσε; Και τότε η φράση του Ντοστογιέφσκι δεν ήταν μια επιπόλαιη διατύπωση, αλλά μια προφητεία».

Αυτή είναι η απάντηση. Ο Ντοστογιέφσκι είπε ότι η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο. Δεν εννοούσε ότι αυτό θα συμβεί γρήγορα. Εννοούσε ότι, στο τέλος, δεν μπορεί να κατασταλεί οριστικά. Ότι όσο υπάρχει η ανθρώπινη ικανότητα να δημιουργεί, να συγκινείται και να αναγνωρίζει το ωραίο μέσα στο σκοτάδι, η ήττα δεν είναι ποτέ ολοκληρωτική.

ΠΗΓΗ: SLpress

Εύκολο και βολικό να θεωρητικολογείς, δύσκολο να είσαι «αληθινός νεωκόρος της Εκκλησίας»

Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑ

Κανέναν δεν έπεισε ο Σεβ. Πολυανής και Κιλκισίου κ. Βαρθολομαίος, στη συνέντευξη που έδωσε στο Σπύρο Χαριτάτο και την Αλεξάνδρα Χατζηγεωργίου, στην εκπομπή «Καθαρές Κουβέντες». Έστριψε δια του αρραβώνος, προσπαθώντας να δικαιολογήσει την προκλητικότατη αύξηση του μισθολογίου των Αρχιερέων. Η αναφορά του στην περιουσία που η Εκκλησία έχει δώσει στο Κράτος ως «ελάχιστο αντίδωρο» στη μισθοδοσία του κλήρου γενικότερα, συνιστά κατάφωρη άρνηση της ακτημοσύνης, στην οποία οφείλει να ζει ο Σεβασμιώτατος μοναχός, μιας έχει και την ιδιότητα του μοναχού. Μην ξεχνά ότι οι Αρχιερείς πρέπει να προέρχονται από την τάξη των μοναχών. Εκτός κι αν αρέσκεται να υπηρετεί την Εκκλησία μόνο ως κοσμικός Αρχιερέας. Αλλά ούτε επί της ουσίας απάντησε στον Σεβ. Μητροπολίτη Νέας Σμύρνης κ. Συμεών, που ζήτησε την απόσυρση της σχετικής διάταξης αύξησης του μισθολογίου, κάνοντας λόγο για διασυρμό των Ιεραρχών, αμφισβητώντας μάλιστα ότι υπήρξε πάγιο αίτημα της Εκκλησίας για αύξηση των αποδοχών τους. Η απάντηση του Σεβ. κ. Βαρθολομαίου στον Σεβ. Νέας Σμύρνης κ. Συμεών: «η Εκκλησία είναι σώμα ελευθερίας και ότι κάθε Αρχιερέας έχει δικαίωμα να εκφράζει δημόσια τη γνώμη του, χωρίς εκφοβισμό ή περιορισμό», είναι μόνο για αφελείς.

Να θυμίσω στον Σεβ. κ. Βαρθολομαίο:

• Τον πλούσιο νεανίσκο που ρωτά τον Χριστό τι πρέπει να κάνει για να κερδίσει την αιώνια ζωή, με τον Χριστό να του απαντά: «Ει θέλεις τέλειος είναι, ύπαγε πώλησόν σου τα υπάρχοντα και δος πτωχοίς» (Ματθ. 19, 21).
• Την Επί του Όρους Ομιλία, όπου ο Χριστός λέγει: «Μη μαζεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς σ’ αυτή τη γη, που το σαράκι κι η σκουριά τους καταστρέφουν και που οι κλέφτες τρυπούν τον τοίχο και τους κλέβουν. Αλλά να μαζεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, που ούτε το σαράκι κι η σκουριά τους καταστρέφουν, και που οι κλέφτες τρυπούν τον τοίχο και τους κλέβουν. Γιατί όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας» (Ματθ. ΣΤ΄, 19-21)· στην ωραία μετάφραση του Ντίνου Χριστιανοπούλου. (2007). Η Επί του όρους Ομιλία του Κυρίου: Από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, κεφ. Ε΄- Ζ΄. Αθήνα: Μπιλιέτο, σ. 23.
• Την Παραβολή του άφρονος πλουσίου, όπου ο πλούσιος γκρεμίζει τις αποθήκες του για να χτίσει μεγαλύτερες, πιστεύοντας ότι θα εξασφαλίσει το μέλλον του. Με τον Χριστό να λέγει: «Άφρον, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου· α δε ητοίμασας τίνι έσται;» (Λουκ. 12, 20).
• Να θυμίσω, επίσης, στον Σεβασμιώτατο κ. Βαρθολομαίο τον ΙΣΤ΄Λόγο του Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος, αφιερωμένο στην φιλαργυρία και την ακτημοσύνη: «Φιλάργυρός έστιν ευαγγελίων μυκτηριστής, καί παραβάτης εκούσιος. Ο κτησάμενος αγάπην, διεσκόρπισε χρήματα· ο δε λέγων αμφοτέροις συζείν, εαυτόν ηπάτησεν»· ΚΛΙΜΑΞ Ιωάννου του Σιναΐτου. Κείμενο επί τη βάσει χειρογράφου της εν Άθω Ιεράς Μονής Αγίου Διονυσίου. Το πρώτον εκδοθέν υπό Σωφρονίου ερημίτου. Δαπάνη των εκ Ραιδεστού αδελφών Σ. Κεχαγιόγλου. Νυν δε επανεκδιδόμενον υπό του Εκδοτικού Οίκου «Αστήρ». Εις Β΄ έκδοσιν. Βάσει της εν Κωνσταντινουπόλει εκδόσεως 1883. Εκ του τυπογραφείου Κ. Α. Βρεττού, εκδ. Αστήρ – Αλ. & Ε. Παπαδημητρίου, Αθήνα 1979, σ. 98, και σε μετάφραση: «Φιλάργυρος είναι εκείνος που καταφρονεί τις ευαγγελικές εντολές και τις παραβαίνει ενσυνείδητα. Όποιος απέκτησε αγάπη διεσκόρπισε χρήματα. Όποιος όμως ισχυρίζεται πως συμβαδίζει στην ζωή του και τα δύο, αυτοαπατήθηκε», Αγίου Ιωάννου Σιναΐτου, Κλίμαξ. Μετάφραση: Αρχιμανδρίτου Ιγνατίου Πουλουπάκη. Εισαγωγή: Ιωάννου Κορναράκη. Επίμετρο: Ιωάννου Φουντούλη, εκδ. Imago. Αθήνα 1983, σσ. 248-249.
• Να θυμίσω στον Σεβ. κ. Βαρθολομαίο το: «Ξύπνα παππά, ξύπνα λαέ!», επίκαιρο σύνθημα του παπα- Γιώργη Πυρουνάκη, όχι μόνον για την περίοδο που ειπώθηκε, επίκαιρο και σήμερα.
• Τέλος, να θυμίσω στον Σεβ. κ. Βαρθλομαίο το «Φως στο λαό: Λαός φωτισμένος ποτέ γελασμένος» του θεολόγου συγγραφέα Γιώργου Γρατσέα, με πολύ καλές αναφορές στον πλούτο και τη φτώχεια, με τους φτωχούς να ευαγγελίζονται.

Είναι εύκολο και βολικό να θεωρητικολογείς. Δύσκολο, όμως, να είσαι «αληθινός νεωκόρος της Εκκλησίας», κατά Θανάση Ν. Παπαθανασίου.

Δεν χωρά αμφιβολία πως οι Αρχιερείς της Ελλαδικής Εκκλησίας, όσον αφορά στη σχέση τους με την Πολιτεία, οφείλουν να βάλουν στην άκρη παγιωμένες βεβαιότητες. Είναι καιρός πια για τα πρώτα ρήγματα στην μακαριότητά τους.

Joaquin Salvador Lavado «Quino», Το σκάκι των τάξεων [Πρόβλημα: Τα μαύρα παίζουν και κάνουν ματ, όποτε τους αρέσει]· το συγκεκριμένο σκίτσο του Αργεντινού δημιουργού Quino αποτελεί μια ευφυή κοινωνική σάτιρα που αποδομεί τις ταξικές ανισότητες. Χρησιμοποιώντας το σκάκι ως μεταφορά, καυτηριάζει το γεγονός ότι οι κανόνες δεν είναι ίδιοι για όλους και πως η άρχουσα τάξη («τα μαύρα») επιβάλλει τη θέλησή της εκτός των ορίων της κανονικότητας. ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Χριστιανισμός και Κόσμος: Θρησκευτικά Γ΄ Λυκείου. IΤΥΕ - ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ. Αθήνα 2024, σ. 25.

Η μνήμη είναι του παρελθόντος

ΠΗΓΗ: Dire Straits

ΠΗΓΗ: Dire Straits

ΠΗΓΗ: Kingdom of Madness

«Το έχω σε σομόν, σας κάνει;»

Κάθε μέρα που περνάει η διαδικασία επιλογής από το πολλαπλό βιβλίο γίνεται όλο και χειρότερη. Το αίτημα πολλών χρόνων το σχολείο, οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές να πάψουν να εγκλωβίζονται στις σελίδες του ενός «ιερού» διδακτικού εγχειρίδιου, κινδυνεύει να ακυρώσει το κεφαλαιώδες σημαίας ζήτημα το σχολείο να αναβαθμιστεί μέσω του πολλαπλού βιβλίου. Οι εκδότες κάνουν φανερούς τους λόγους τους: μέσω της διαφήμισης των σχολικών βιβλίων που εξέδωσαν, ενδιαφέρονται για κέρδος τους. Η διαφήμιση παίρνει διαστάσεις τύπου: «το έχω σε σομόν, σας κάνει;» Όποιος έχει διαβάσει το βιβλίο του Γιώργου Δαρδανού, «Όταν η γάτα γλείφει τη λίμα», θα καταλάβει τι εννοώ. «Κύριος οίδε» τι θα ζήσουμε όταν το πολλαπλό βιβλίο μπει στις σχολικές τάξεις… «Θα γελάει ο κάθε πικραμένος», όπως λέει φίλος και συνάδελφος... Α.Ι.Κ.

Φαρσοκωμωδία η επιλογή του πολλαπλού βιβλίου

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

«Τα σχολικά βιβλία είναι παρτιτούρες: ο ήχος που θα βγάλουν εξαρτάται από το δάσκαλο, τον μαέστρο δηλαδή της σχολικής τάξης, εξαρτάται από τη γνώση, την ευαισθησία, την προπαρασκευή, τον κόπο του και βεβαίως από την ικανότητά του να ενορχηστρώνει τους μαθητές της τάξης του». ΣΤΑΥΡΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. (2017). Για το σχολείο. Αθήνα: Πόλις, σ. 46.

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα γύρω από το πολλαπλό βιβλίο παραπέμπει σε ντίλερ. Εκδότες, άλλοι σοβαροί κι άλλοι φοντιστηριάρχες, με αβάντα κάποιους συγγραφείς, αξιολογητές και συντονιστές, στους εκπαιδευτικούς προτείνουν τα δικά τους διδακτικά πακέτα. Και σαν μην έφτανε αυτό, πέραν της προχειρότητας του ΥΠΑΙΘΑ για την επιλογή βιβλίων, ουκ ολίγοι εκπαιδευτικοί ρωτούν ο ένας τον άλλο ποιο βιβλίο να επιλέξουν. Αδυνατούν –δεν το πιστεύω- να μπουν στη διαδικασία επιλογής ενός σχολικού εγχειριδίου τόσο για τους ίδιους όσο και για τους μαθητές τους; Σ’ αυτό το παιχνίδι της προπαγάνδας, καθημερινά οι σχολικές μονάδες δέχονται και μέιλ για να προωθήσουν στους εκπαιδευτικούς ενημερωτικά βίντεο και ημερίδες.

Προσωπική θέση εκφράζω: συγγραφείς, αξιολογητές και συντονιστές οφείλουν να μην μπαίνουν στον πειρασμό να διαφημίζουν και να «προτείνουν» τα βιβλία τους. Κι αυτό διότι τέτοιες πρακτικές παραβιάζουν την παιδαγωγική και διδακτική δεοντολογία, η οποία αποτελεί το σύνολο των ηθικών αρχών και των επαγγελματικών κανόνων που καθοδηγούν όχι μόνο το έργων των εκπαιδευτικών αλλά και των μαθητών. Το να διαφημίζω και να «προτείνω» το δικό μου διδακτικό πακέτο δεν διασφαλίζω ούτε τον σεβασμό, ούτε την ισοτιμία, ούτε την προστασία των μαθητών, ούτε βέβαια προάγω ένα ασφαλές και αντικειμενικό μαθησιακό περιβάλλον. Αμεροληψία, ισότητα, παιδαγωγική ελευθερία, επιστημονική ευθύνη και σεβασμός της προσωπικότητας των μαθητών, είναι βασικοί πυλώνες του εκπαιδευτικού έργου. Ας σταματήσει, λοιπόν, εδώ αυτή φαρσοκωμωδία. Εκτιθέμεθα αρνητικά, δεν το καταλαβαίνουμε;

«Το νερό στην Ανθρωπόκαινο Εποχή: Οικοθεολογικές και Επιστημονικές Προοπτικές»

Δ Ε Λ Τ Ι Ο   Τ Υ Π Ο Υ 

Διεθνές Συνέδριο με θέμα: «Το νερό στην Ανθρωπόκαινο Εποχή: Οικοθεολογικές και Επιστημονικές Προοπτικές» θα πραγματοποιηθεί στο Συνεδριακό Κέντρο «Θεσσαλία» στα Μελισσάτικα του Βόλου, στις 19 και 20 Ιουνίου 2026. Το Συνέδριο διοργανώνεται από την Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου σε συνεργασία με την Κοιν.Σ.Επ. «ζΒόλος».

Οι ομιλητές του συνεδρίου είναι οι παρακάτω: Δρ Frances Kostarelos (Πανεπιστήμιο Governors State, Ιλλινόις, ΗΠΑ), Δρ Αικατερίνη Τσαλαμπούνη (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Επίσκοπος Συνάδων Αντώνιος (Vrame) (Κολλέγιο Τιμίου Σταυρού, Βοστώνη, ΗΠΑ), Δρ Christina Nellist (Παν-Ορθόδοξη Μέριμνα για τα Ζώα, Ηνωμένο Βασίλειο), Δρ Chris Durante (Πανεπιστήμιο Αγίου Πέτρου, Νέα Υερσέη, ΗΠΑ), Θεόδωρος Σδρούλιας (Αρχιτέκτων και Δημοσιογράφος, Βόλος), Δρ Άγις Παπαδόπουλος (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ΕΥΑΘ), Δρ Νικήτας Μυλόπουλος (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), Θεοδότα Νάντσου (WWF Ελλάδος), Δρ Ελένη Αντωνοπούλου (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Δρ Shelly Kumar (Πανεπιστήμιο Governors State, Ιλλινόις, ΗΠΑ), Δρ Thomas Insua (Πανεπιστήμιο Οξφόρδης, ΗΒ), Μιχάλης Στύλας και Βασίλειος Τηλιακός (Κοιν.Σ.Επ. «ζΒόλος»).

Η παρακολούθηση του Συνεδρίου είναι ελεύθερη για το κοινό. Θερμή παράκληση για τη δήλωση συμμετοχής στη φόρμα https://forms.gle/1eHCK9H9LUdYzbCi9

Θα δοθούν βεβαιώσεις συμμετοχής.

Θα υπάρχει μετάφραση από και προς την αγγλική και την ελληνική γλώσσα.

ΠΗΓΗ: ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΟΛΟΥ

Αστική Ελλαδική Εκκλησία: Mε αφορμή τη σκανδαλώδη αύξηση των μισθών των Αρχιερέων

Fritz Eichenberg, Ο Χριστός στο συσσίτιο (Christ in the breadline). ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: Φάκελος Μαθήματος. Θρησκευτικά Γ΄ Λυκείου: Θρησκεία και Κόσμος. ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ», σ. 26· [από το Θεματικό Πεδίο: Προκλήσεις και τη Διδακτική Ενότητα: Πλούτος].

ΣΥΝΑΞΗ, τχ. 114 (Απρίλιος - Ιούνιος 2010), σσ. 10-12.

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΑΣ: ΓΕΡΟΜΟΡΙΑΣ

Με αφορμή μια ενημέρωση από Σχολικό Σύμβουλο

Της Εύης Παπασπύρου

Ήρθε η μέρα της «μεγάλης» ενημέρωσης για το πολλαπλό βιβλίο. Καθίσαμε στις καρέκλες μας, όπως τόσες φορές έχουμε ζητήσει από τους μαθητές μας να κάνουν, έτοιμοι να ακούσουμε, να μάθουμε, να καταλάβουμε. Άλλωστε, δε μας ζητούν να διαλέξουμε χρώμα για τις κουρτίνες της τάξης. Μας ζητούν να επιλέξουμε το βιβλίο με το οποίο θα μάθουν γράμματα, ιστορία και επιστήμες χιλιάδες παιδιά.

Η παρουσίαση ξεκίνησε με ένα Power Point. Ένα Power Point που κατάφερε το δύσκολο: να μιλά για τα νέα βιβλία χωρίς να γνωρίζει ακριβώς πόσα βιβλία υπάρχουν. Στην Α΄ Δημοτικού ένα βιβλίο, στη Δ΄ Δημοτικού ένα βιβλίο… εκτός από το μικρό πρόβλημα ότι τα βιβλία είναι περισσότερα.

Και τότε ήρθε η λύση στο μεγάλο πρόβλημα του χρόνου. Πώς θα αξιολογήσουμε δεκάδες βιβλία μέσα σε λίγες ημέρες; Με ένα μικρό «κόλπο». Να ανοίξουμε, λέει, μια συγκεκριμένη ενότητα – ας πούμε την ενότητα 10 – σε όλα τα βιβλία και να συγκρίνουμε ποιο την παρουσιάζει καλύτερα. Για μια στιγμή νιώσαμε ανακούφιση (;!).

Τόσα χρόνια πανεπιστήμια, παιδαγωγικές σχολές, επιμορφώσεις, μεταπτυχιακά, εμπειρία μέσα στην τάξη, άγχος για τη μάθηση των παιδιών… και τελικά η επιλογή του σχολικού βιβλίου μπορεί να κριθεί από την Ενότητα 10. Ποιος ξέρει; Ίσως αύριο να επιλέγουμε και γιατρούς εξετάζοντας μία μόνο ακτινογραφία. Να διαλέγουμε σπίτι κοιτάζοντας μόνο το μπάνιο.

Η παρουσίαση συνεχίστηκε. Μάθαμε ότι τα παιδιά δε θα χρειάζεται να κουβαλούν βιβλία στο σπίτι. Θα υπάρχουν QR codes, ψηφιακές διαδρομές και πρόσβαση από οθόνες. Και όταν εκφράσαμε την ανησυχία μας για το γεγονός ότι καθημερινά προσπαθούμε να περιορίσουμε την έκθεση των παιδιών στις οθόνες, ενώ αρκετές χώρες επανεξετάζουν πλέον τη χρήση τους στην εκπαίδευση, η απάντηση ήταν σχεδόν ποιητική: «Ναι, αλλά στην Ελλάδα δεν το έχουμε δοκιμάσει».

Και πράγματι. Δεν έχουμε δοκιμάσει πολλά πράγματα. Δεν έχουμε δοκιμάσει να μάθουμε κολύμπι πηδώντας όλοι μαζί από ένα καράβι. Ούτε να φτιάξουμε γέφυρες χωρίς σχέδια. Αλλά κάπου υπάρχει ένας λόγος γι’ αυτό. Κι όμως, κάποτε είχαμε ακούσει ότι το πιο σημαντικό εργαλείο του εκπαιδευτικού είναι το σχολικό βιβλίο. Όχι η οθόνη. Όχι το QR code. Το βιβλίο.

Πίσω όμως από το γέλιο μένει μια πίκρα. Γιατί εμείς δεν γελάμε με το βιβλίο. Το βιβλίο είναι η καθημερινότητά μας. Είναι τα χέρια των παιδιών που το ξεφυλλίζουν, οι σημειώσεις στο περιθώριο, οι σελίδες που τσαλακώνονται μέσα στις σχολικές τσάντες, οι ιστορίες που διαβάζονται φωναχτά μέσα στην τάξη. Γι’ αυτό και η επιλογή του δεν μπορεί να γίνει με βιασύνη, με προχειρότητα ή με «κόλπα».

Αν το πολλαπλό βιβλίο είναι μια τόσο σημαντική εκπαιδευτική αλλαγή, τότε αξίζει κάτι περισσότερο από μια παρουσίαση με λάθη, λίγες διαφάνειες και μια συμβουλή του τύπου: «Κοιτάξτε την Ενότητα 10».

Αξίζει χρόνο. Αξίζει σοβαρότητα. Και, πάνω απ’ όλα, αξίζει σεβασμό στους εκπαιδευτικούς και στα παιδιά που καλούνται να το ζήσουν.

ΠΗΓΗ: ΣΕΛΙΔΟΔΕΙΚΤΗΣ

ΣΧΟΛΙΟ: Θα 'λα να γνωρίσω αυτόν τον Σχολικό Σύμβουλο για να του θυμίσω τι γράφει στον Βίο και την Πολιτερία του Αλέξη Ζορμπά ο μεγάλος Κρητικός Νίκος Καζαντζάκης: «Οι μισές δουλειές, οι μισές κουβέντες, οι μισές αμαρτίες, οι μισές καλοσύνες έφεραν τον κόσμο στα σημερινά χάλια. Φτάσε, μωρέ άνθρωπε, ως την άκρα, βάρα και μη φοβάσαι! Πιο πολύ σιχαίνεται ο Θεός το μισοδιάολο παρά τον αρχιδιάολο!» Α.Ι.Κ.

Η ανάγκη να σε βλέπουν: διαβάζοντας την αόρατη Μουσέτ

Γράφει ο Μάριος-Κυπαρίσσης Μώρος

Georges Bernanos, Νέα ιστορία της Μουσέτ, μετάφραση: Ιωάννα Καπετάνου, επίμετρο: Σταύρος Ζουμπουλάκης, Άρτος Ζωής, Αθήνα 2026.

Τι σημαίνει να αγαπάς τον εαυτό σου; Ακούγεται σαν μια απλή ερώτηση, ίσως μάλιστα και ασήμαντη. Κι όμως, όπως υποδηλώνει ο Γάλλος μυθιστοριογράφος Georges Bernanos, η αγάπη για τον εαυτό μπορεί να είναι ένα από τα πιο εύθραυστα και πιο εξαρτημένα πράγματα που μπορεί να κατέχει ένας άνθρωπος. Εύθραυστη, γιατί μπορεί να καταρρεύσει σε μια στιγμή. Και εξαρτημένη, γιατί –παραδόξως– δεν μπορούμε να τη βρούμε μόνοι μας. Χρειαζόμαστε τους άλλους για να μας την δώσουν. Ο λόγος για τη Νέα ιστορία της Μουσέτ, που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό από τον Άρτο Ζωής, στην εξαιρετική μετάφραση της Ιωάννας Καπετάνου, για την πρωταγωνίστρια της, για τον κόσμο στον οποίο ζει, και για το τι μας αποκαλύπτει η τραγική της ιστορία σχετικά με την αγάπη, την ταυτότητα και τις καταστροφικές συνέπειες του να είσαι αόρατος.

Η Μουσέτ είναι μια νεαρή έφηβη που ζει σε ένα αγροτικό χωριό της Γαλλίας. Ζει στα περιθώρια: της οικογένειάς της, της κοινότητάς της, της ίδιας της κοινωνίας. Είναι φτωχή, συχνά αντικείμενο χλευασμού και υφίσταται σκληρότητα από σχεδόν κάθε κατεύθυνση. Η μητέρα της πεθαίνει. Ο πατέρας της είναι βίαιος. Οι συμμαθητές της την ταπεινώνουν. Το χωριό τη μεταχειρίζεται σαν να είναι αόρατη. Και έτσι η Μουσέτ κάνει αυτό που κάνουν πολλοί άνθρωποι όταν ο κόσμος δεν τους προσφέρει τίποτα άλλο παρά πόνο: κλείνεται στον εαυτό της. Ήδη στην τρίτη σελίδα του έργου εμφανίζεται η λέξη «μίσος». Υποχωρεί προς τα μέσα, χτίζοντας ένα τείχος αυτοαπέχθειας ανάμεσα στον εαυτό της και τον κόσμο. Είναι ένα είδος προστασίας. Αν δεν περιμένεις τίποτα και δεν νιώθεις τίποτα, ίσως η σκληρότητα να πονάει λιγότερο.

Αλλά εδώ βρίσκεται η τραγωδία στο επίκεντρο του μυθιστορήματος του Bernanos: αυτή η εσωτερική απόσυρση, αυτό το κέλυφος αυτοπροστασίας, δεν είναι ασφάλεια. Είναι μια αργή μορφή θανάτου. Όλα αλλάζουν, για λίγο, όμορφα, και μετά καταστροφικά, όταν η Μουσέτ συναντά έναν τοπικό λαθροθήρα ονόματι Αρσέν. Ο Αρσέν, βέβαια, δεν είναι ήρωας. Είναι τραχύς, παρανοϊκός και ηθικά αμφισβητήσιμος. Εκμεταλλεύεται τη Μουσέτ για να της ζητήσει να του δώσει άλλοθι μετά από μια βίαιη διαμάχη που μπορεί να έχει αφήσει έναν άντρα νεκρό. Και όμως, μέσα στην αγωνία και την ευαλωτότητά του, συμβαίνει κάτι εξαιρετικό: της μιλάει. Της λέει την ιστορία του. Τη μεταχειρίζεται, για μια στιγμή, σαν πραγματικό πρόσωπο, κάποιον ικανό να ακούει, να καταλαβαίνει, να έχει σημασία. Και η Μουσέτ ανταποκρίνεται με όλη τη δύναμη μιας καρδιάς που δεν έχει ανοιχτεί ποτέ πριν.

Georges Bernanos (1888-1948)

Ο Μπερνανός περιγράφει αυτό το ξύπνημα με εξαιρετική τρυφερότητα. Κοιτάζοντας το πρόσωπο του Αρσέν, η Μουσέτ βιώνει κάτι που δεν έχει νιώσει ποτέ: βλέπει έναν άλλο άνθρωπο, πραγματικά, για πρώτη φορά. Το πρόσωπό του, γράφει ο Μπερνανός, φαινόταν να είναι ένα μυστηριώδες αντίγραφο του δικού της προσώπου, αλλά χίλιες φορές πιο αγαπητό, «λατρεμένο κεφάλι» θα διαβάσουμε, επειδή, σε αντίθεση με το δικό της πρόσωπο, το οποίο μερικές φορές μισούσε και περιφρονούσε, το πρόσωπό του δεν θα μπορούσε ποτέ να της φανεί μισητό ή γελοίο.

Αυτή είναι μια αξιοσημείωτη στιγμή. Αυτό που μας δείχνει ο Μπερνανός είναι ότι η αγάπη, όταν απλώνεται προς τον άλλον, μεταμορφώνει τη σχέση της ερωτευμένης με τον εαυτό της. Επιβεβαιώνοντας τον Αρσέν, βλέποντάς τον, φροντίζοντάς τον, θεωρώντας τον άξιο, η Μουσέτ ανακαλύπτει για λίγο τη δική της αξία. Θα μπορούσαμε να διαβάσουμε αυτές τις σκηνές σαν μια κίνηση μπούμερανγκ: η αγάπη κατευθύνεται προς τον άλλον και στη συνέχεια επιστρέφει, εμπλουτίζοντας και επιβεβαιώνοντας αυτόν που αγάπησε. Αγαπώντας έναν άλλον, επιστρέφουμε στον εαυτό μας. Η νεανική αθωότητα της Μουσέτ, που ήταν τόσο καιρό θαμμένη κάτω από στρώματα σκληρότητας και ντροπής, ξεσπά για λίγο στην επιφάνεια. «Στην αρχή έπιασε υπάκουα το χέρι του παράξενου φίλου της. Κοίτα να δεις, τόσα χρόνια δεν είχε δώσει σε κανέναν το χεράκι της! Έβαλε σε αυτήν την αφελή κίνηση όλη τη ζεστασιά που ξεχείλιζε από την καρδιά της».

Αλλά ο Αρσέν καταστρέφει αυτό που ξύπνησε. Σε μια κρίση βίας, τη βιάζει. Η όμορφη καμπύλη της αγάπης, μόλις που είχε σχηματιστεί, μόλις που είχε δοκιμαστεί, συντρίβεται πριν προλάβει να ολοκληρώσει την επιστροφή της. Αυτό που ακολουθεί δεν είναι απλώς συναισθηματικό τραύμα. Αυτό που καταστρέφει η προδοσία του Αρσέν είναι κάτι ακόμα πιο θεμελιώδες: η δυνατότητα της αγάπης για τον εαυτό. Η Μουσέτ είχε βγει έξω από τον εαυτό της για πρώτη φορά, και ο κόσμος της είχε γυρίσει την πλάτη. Επιστρέφει στην αυτοαπέχθεια, βαθύτερη, τώρα, και πιο σκοτεινή, επειδή έχει διαβλέψει αυτό που θα μπορούσε να είχε. Το άτομο που στρέφεται διαρκώς προς τα μέσα, που αναζητά τον εαυτό χωρίς τη μεσολάβηση της αγάπης και της σχέσης, καταλήγει σε αυτό που ονομάζεται «ανθρωπολογικό κύκλο», σε έναν φαύλο κύκλο στον οποίο το εγώ διαλύεται, γίνεται αφόρητο και τελικά φεύγει από τον εαυτό του.

Αυτή η στιγμή είναι συντριπτική ακριβώς λόγω της ασήμαντης φύσης της. Ο Άλλος δεν βλάπτει τη Μουσέτ. Απλώς δεν την προσέχει. Και όμως αυτή η παράλειψη, αυτή η μία ματιά αναγνώρισης που της στερήθηκε, είναι το τελικό βάρος που γέρνει τη ζυγαριά. Μια απλή αναγνώριση της ύπαρξής της θα μπορούσε να ξαναξυπνήσει την αγάπη για τον εαυτό της. Αντ’ αυτού, δεν συναντά τίποτα. Μπαίνει στο νερό.

Ο Μπερνανός περιγράφει την αυτοκτονία της Μουσέτ με αξιοσημείωτη τρυφερότητα. Δεν μοιάζει τόσο με μια βίαιη πράξη απόγνωσης, όσο με μια παράδοση, μια εξαντλημένη συνθηκολόγηση. Ορισμένοι κριτικοί την έχουν αποκαλέσει υποκατάστατο βάπτισης, ένα σκοτεινό αντίγραφο του μυστηρίου που δεν έλαβε ποτέ πραγματικά. «Η Μουσέτ άφησε τον εαυτό της να γλιστρήσει στην κατηφόρα, ώσπου ένιωσε το γλυκό δάγκωμα του κρύου νερού σε όλο το μήκος των ποδιών, μέχρι τα πλευρά της. […] Το ύπουλο νερό γλίστρησε στον αυχένα της, γέμισε τ’ αυτιά της μ’ ένα εύθυμο γιορτινό μουρμουρητό».

Και το πιο σημαντικό, ο Μπερνανός δεν κλείνει εντελώς την πόρτα στην ελπίδα. Η Μουσέτ, ακόμα και στο τέλος, «γύρισε το κεφάλι της προς τα πίσω, καρφώνοντας το βλέμμα στο πιο ψηλό σημείο του ουρανού». Ήθελε να την δει. Δεν είχε, στην πιο βαθιά έννοια, εγκαταλείψει την αγάπη. Η ανθρωπιά της παρέμεινε ανέπαφη. Ήταν ο κόσμος που την απογοήτευσε, όχι εκείνη που απογοήτευσε τον κόσμο. Αυτό είναι που τη διακρίνει, στο ηθικό σύμπαν του Μπερνανός, από τον γέρο πάνω στο άλογο. Αυτός είναι ο πραγματικά χαμένος, τόσο κλεισμένος στον εαυτό του που έχει γίνει, σύμφωνα με την εντυπωσιακή φράση του C. S. Lewis, ένας «πρώην άνθρωπος». Η Μουσέτ, αντίθετα, πεθαίνει ακόμα ανθρώπινη, ακόμα ανοιχτή, ακόμα, κάπου κάτω από την επιφάνεια, ελπίζοντας.

Η Μουσέτ δεν είναι απλώς μια ιστορία για ένα τραγικό κορίτσι στην επαρχία της Γαλλίας. Είναι μια βαθιά στοχαστική αναφορά στο τι χρειάζονται οι άνθρωποι για να επιβιώσουν, όχι υλικά, αλλά πνευματικά και ψυχολογικά. Το κεντρικό επιχείρημα του Μπερνανός είναι το εξής: το εγώ δεν μπορεί να συντηρηθεί μόνο του στην απομόνωση. Δεν είμαστε αυτάρκη πλάσματα. Χρειαζόμαστε να μας βλέπουν, να μας αναγνωρίζουν, να μας αγαπούν· όχι επειδή είμαστε αδύναμοι, αλλά επειδή αυτή είναι η φύση του εαυτού μας. Η ταυτότητα δεν είναι κάτι που κατασκευάζουμε μόνοι μας. Είναι κάτι που αναδύεται μέσα από τις σχέσεις, στον χώρο ανάμεσα σε ένα άτομο και ένα άλλο. Όταν αυτός ο χώρος αρνείται συστηματικά, όταν κάθε χέρι που τεντώνεται με αγάπη απομακρύνεται με χαστούκι, ή χειρότερα, χρησιμοποιείται ως όπλο, το εγώ δεν αγωνίζεται απλώς. Διαλύεται. Η ιστορία της Μουσέτ είναι, υπό αυτή την έννοια, όχι μόνο μια λογοτεχνική τραγωδία. Είναι μια ηθική πρόκληση για κάθε αναγνώστη. Ο γέρος πάνω στο άλογο θα μπορούσε να την είχε σώσει με μια ματιά. Όλοι μας, σε διάφορες στιγμές, είμαστε αυτός ο γέρος. Το ερώτημα που μας αφήνει ο Μπερνανός είναι αν θα επιλέξουμε να δούμε.

Αξίζει να σημειωθεί, κλείνοντας, ότι ο χαρακτήρας του Μπερνανός έχει αποκτήσει μια απροσδόκητη μετά θάνατον ζωή στον ψηφιακό κόσμο. Από το 1996, ένας ανώνυμος καλλιτέχνης διατηρεί έναν ιστότοπο με το όνομα mouchette.org, χτισμένο γύρω από μια διαδικτυακή προσωπικότητα που είναι διαρκώς ένα νεαρό κορίτσι «κάτω των 13 ετών». Ο ιστότοπος διερευνά ζητήματα ταυτότητας, ανωνυμίας και των παράξενων τρόπων με τους οποίους κατασκευάζουμε και εκφράζουμε τον εαυτό μας στο διαδίκτυο. Το γεγονός ότι ένας καλλιτέχνης επιστρέφει στη Μουσέτ, αυτόν τον συγκεκριμένο χαρακτήρα, αυτή τη συγκεκριμένη ιστορία, για να εξετάσει ζητήματα ψηφιακής ταυτότητας είναι ενδεικτικό. Υποδηλώνει ότι τα ερωτήματα που έθετε ο Μπερνανός το 1937 δεν έχουν εξαφανιστεί. Τι σημαίνει να σε βλέπουν; Τι σημαίνει να υπάρχεις; Ποιος ορίζει μια ταυτότητα και τι συμβαίνει όταν κανείς δεν την αναγνωρίζει; Στην εποχή των κοινωνικών μέσων και της διαδικτυακής αλληλεπίδρασης, αυτά τα ερωτήματα φαίνονται πιο επείγοντα από ποτέ.

Σχεδόν, λοιπόν, ενενήντα χρόνια μετά τη δημοσίευσή του, το έργο παραμένει ένα εκπληκτικά επίκαιρο μυθιστόρημα. Ζούμε σε μια εποχή που μιλάει συνεχώς για την ψυχική υγεία, για την ψυχολογική βλάβη που προκαλεί η παραμέληση και η κακοποίηση, για τη σημασία του να σε βλέπουν και να σε ακούν· και όμως ο Bernanos διέγνωσε όλα αυτά με καταστροφική ακρίβεια πολύ πριν υπάρξει το λεξιλόγιο για να τα περιγράψει. Το να διαβάζουμε σήμερα τη Νέα ιστορία της Μουσέτ σημαίνει να αναγνωρίζουμε, στις σελίδες της, κάτι που συναντάμε όχι στο μακρινό παρελθόν αλλά στο παρόν: τον έφηβο που κάθεται μόνος στο πίσω μέρος της τάξης, τον νεαρό του οποίου η αγωνία περνά απαρατήρητη μέχρι να είναι πολύ αργά, το άτομο που τείνει το χέρι και συναντά μόνο αδιαφορία. Το μυθιστόρημα δεν προσφέρει εύκολες λύσεις ή παρηγορητικές καταλήξεις. Αντ’ αυτού, προσφέρει κάτι πιο σπάνιο και πιο πολύτιμο, μια αταλάντευτη επιμονή να δίνουμε προσοχή, να κοιτάζουμε τους ανθρώπους στα περιθώρια του δικού μας κόσμου με τη σοβαρότητα και τη φροντίδα που τόσο συστηματικά στερήθηκε η Μουσέτ.

Υπάρχει επίσης κάτι το ιδιαίτερο στο να διαβάζει κανείς αυτό το μυθιστόρημα σε μια εποχή που διαμορφώνεται από την ψηφιακή ζωή και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο η προβολή δεν ήταν ποτέ πιο εύκολη, και όμως η γνήσια αναγνώριση δεν έχει φανεί ποτέ πιο άπιαστη. Οι άνθρωποι επιμελούνται τις ταυτότητές τους, συγκεντρώνουν ακόλουθους, και παρόλα αυτά δηλώνουν ότι αισθάνονται βαθιά αόρατοι. Ο Μπερνανός δεν θα μπορούσε να φανταστεί τίποτα από όλα αυτά, και όμως η κεντρική του διαπίστωση αντιστοιχεί στην εποχή μας με ενοχλητική ακρίβεια: ότι αυτό που οι άνθρωποι χρειάζονται πιο βαθιά δεν είναι ένα ακροατήριο, αλλά ένας μάρτυρας — κάποιος που τους κοιτάζει όχι με αδιαφορία, όπως ο γέρος πάνω στο άλογο, αλλά με την απλή, μεταμορφωτική αναγνώριση που λέει: υπάρχεις, και αυτό έχει σημασία. Το να διαβάζεις τη «Μουσέτ» σήμερα σημαίνει να θυμάσαι ότι αυτή η ανάγκη δεν είναι μια σύγχρονη ανησυχία ή μια γενεαλογική αδυναμία. Είναι μία από τις παλαιότερες και πιο θεμελιώδεις συνθήκες της ανθρώπινης ύπαρξης· και ότι το να την αγνοούμε, τότε όπως και τώρα, έχει συνέπειες που δεν μπορούμε να παραβλέψουμε.

Ο Μπερνανός έγραψε τη Νέα ιστορία της Μουσέτ ως μια ιστορία για τα άκρα της ανθρώπινης ύπαρξης, το σημείο στο οποίο η παραμέληση μετατρέπεται σε εξόντωση, η απομόνωση γίνεται αδιακρίτως όμοια με τον θάνατο. Αλλά την έγραψε επίσης ως μια ιστορία για την εξαιρετική δύναμη της αγάπης: τη δύναμη να ξυπνά, να μεταμορφώνει, να επιστρέφει ένα άτομο στον εαυτό του. Η Μουσέτ δεν έλαβε ποτέ αρκετή από αυτή την αγάπη. Αλλά το γεγονός ότι συνέχισε να την αναζητά, ακόμα και μέχρι το τέλος, είναι, ίσως, η πιο διακριτικά ριζοσπαστική θέση του Μπερνανός: ότι η δίψα για αγάπη και αναγνώριση δεν είναι αδυναμία. Είναι το πιο ουσιαστικά ανθρώπινο πράγμα που υπάρχει.

⸙⸙⸙

[Πρώτη δημοσίευση στο ηλεκτρονικό Φρέαρ. Ζωγραφική: ©Andrei Zadorin. Δείτε τα περιεχόμενα του δέκατου όγδοου ηλεκτρονικού μας τεύχους εδώ.]

ΠΗΓΗ: Φρέαρ