Ειδικό μάθημα για χριστιανομαθημένους ξεροκέφαλους

«Θα πει ίσως κάποιος πως ο κόσμος έχει εξοικειωθεί εδώ και καιρό με την πλήξη, ότι η πλήξη είναι η πραγματική ανθρώπινη συνθήκη. Είναι πιθανόν ο σπόρος της να σκορπίστηκε παντού και να φύτρωσε εδώ κι εκεί, όπου βρήκε πρόσφορο έδαφος. Αλλά αναρωτιέμαι, οι άνθρωποι είχαν γνωρίσει ποτέ αυτή την εξάπλωση της πλήξης, αυτή τη λέπρα; Μια εκτρωματική απελπισία, μια επαίσχυντη μορφή απελπισίας, που μοιάζει, χωρίς αμφιβολία, με έναν χριστιανισμό σε διαδικασία αποσύνθεσης». 

GEORGE BERNANOS. (2017). Ημερολόγιο ενός επαρχιακού εφημερίου, μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου. Προλεγόμενα Gille Philippe. Σημείωμα – Σημειώσεις Philippe Le Touze. Χρονολόγιο Gilles Bernanos. Επίμετρο Σταύρος Ζουμπουλάκης. Αθήνα: Πόλις, σ. 41.

Η πιο αφιλάνθρωπη κρίση που σήμερα περνά το μάθημα των Θρησκευτικών (μτΘ)

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Δεν είναι μόνο η χθεσινή απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) που θεώρησε αντισυνταγματικά τα Νέα Προγράμματα Σπουδών (ΝΠΣ), ούτε βέβαια και οι δύο περσινές. Είναι το μορμολύκειο του δογματισμού, ο οποίος άμεσα συνδέεται με τον φανατισμό και τη μισαλλοδοξία, που επιβάλλει μια άκαμπτη ατομική στάση των οπαδών του κατηχητισμού, οπαδών που, σ’ ότι αφορά στον «αγώνα» που λένε πως κάμουν για «Ορθόδοξα Θρησκευτικά», εξυπηρετούν ιδεοληπτικές θέσεις, μη κάνοντας βήμα πίσω, καραδοκώντας στη γωνία του δρόμου για να συντρίψουν τους αντιπάλους τους. Στην προκειμένη περίπτωση των ΝΠΣ οι καλοί συνάδελφοι εμπειρογνώμονες που επί μια οκταετία σχεδόν με αυταπάρνηση, θεολογικό και εκκλησιαστικό ήθος δούλεψαν γι’ αυτά, τις τελευταίες ώρες λοιδορούνται με ανήκουστη για τα θεολογικά και τα εκκλησιαστικά δεδομένα απανθρωπία. Ακόμη και μητροπολίτης της Ελλαδικής Εκκλησίας χαρακτηρίζεται ως «παραφωνία» γιατί τόλμησε να μιλήσει για αυτοκριτική. Γνωστά blog, ταγμένα όλα αυτά χρόνια της εφαρμογής των ΝΠΣ στην παραπληροφόρηση και την κινδυνολογία, για τον αυριανό ιστορικό της ελληνικής εκπαίδευσης, σίγουρο είναι πως θα του προσφέρουν ατράνταχτα τεκμήρια ανελεύθερης κι ανεξέλεγκτης θεολογικο-παιδαγωγικής θολούρας και αφασίας συνεπικουρούμενα, βέβαια, κι από δεκάδες ανώνυμα σχόλια άκριτου φανατισμού.

Περίκλειστοι στην ατομική τους ασφάλεια δεν λένε να καταλάβουν αυτό που έλεγε ο αλησμόνητος ΔΑΣΚΑΛΟΣ Νίκος Ματσούκας στις αρχές της δεκαετίας του ’80, εποχή που άνοιγε ο διάλογος για το μάθημα των Θρησκευτικών, όταν σε άρθρο του για το σκοπό που οφείλει να έχει, περιέγραφε τους δύο τεράστιους ογκόλιθους που το έχουν καταπλακώσει, τον ηθικισμό και απομονωτισμό από τις άλλες επιστήμες, γεγονός που έκαμε το μτΘ μια «αφηρημένη ηθική διδασκαλία και αφηρημένη κατήχηση». Χρόνια τώρα, όσοι διδάσκουμε το μάθημα των Θρησκευτικών, πολλές είναι οι φορές που βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αυτήν την τραγελαφική κατάσταση, διαδεδομένη τόσο στη σχολική κοινότητα όσο και στον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο. Και, δυστυχώς, σήμερα υπάρχουν ακόμη οι υποστηρικτές ετούτης της νοοτροπίας, που πεισματικά θεωρούν τον κατηχητισμό και τον ηθικισμό «σωτήριες θεολογικές αλήθειες» και, που, δογματικά αποτελούν τη «βάση του θρησκευτικού μαθήματος», για δαύτους πάντα. Από χθες, όμως, στα χέρια τους  έχουν και τη δικαστική βούλα.

Τα παρακάτω τρία σκίτσα, αντλημένα από το περιοδικό Βημόθηρο (τεύχη 2-3), της καλής συναδέλφου Εύης Βουλγαράκη – Πισίνα, νομίζω πως δείχνουν το βαρύ κλίμα της πιο αφιλάνθρωπης κρίσης που σήμερα περνά το μτΘ.

Λύτρωση η μνήμη του Γιώργου Σεφέρη· 48 χρόνια από το θάνατό του (20 Σεπτεμβρίου 1971)

Γράφει ο Α. Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ 

Στο απόηχο της θεολογικής και παιδαγωγικής νάρκωσης που επιβάλλει η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) για το μάθημα των Θρησκευτικών (μτΘ), λύτρωση η μνήμη του Γιώργου Σεφέρη. Τρία ενδεικτικά αποσπάσματα από επιστολές του προς τον Ζήσιμο Λορεντζάτο, αντίδοτο στα αντιθεολογικά και αντιπαιδαγωγικά επιχειρήματα όσων επιχαίρουν με τις "ιστορικές" αυτές αποφάσεις.

«Όσο η καρδιά σου κάνει τικ τακ μη / συλλογιέσαι, φίλε, την παρακμή». 

«Ξέρεις το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι να μην πλήττεις (είχα τόσο λίγο καιρό στη ζωή μου που δεν πρόλαβα να δοκιμάσω ολόκληρο αυτό το συναίσθημα), αλλά να προφυλάγεσαι από τους ανθρώπους που πλήττουν· σου καταβροχθίζουν τις ώρες σου όπως οι ακρίδες την πρασινάδα. Γεια χαρά και κοίταξε να τα παίρνεις όλα με κέφι». 

«Μου γράφεις ότι έχω στα χέρια μου ένα όργανο ιερό – την ελληνική λαλιά και τη χρησιμοποιώ στο κενό. Αν τα ιερά όργανα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να σκουπίζουμε άδεια κανάτια, χωρίς να γίνουν στάχτη στα χέρια μας, τι σόι ιερά όργανα είναι; Κι αν είναι κενό το να μιλάς για την ανθρωπιά και την τραγωδία και τούτη την προφορική παράδοση ενός τόπου δικού σου, ποιο είναι το μη κενό; Οι Αζτέκοι; 

»Δεν πιστεύω πως πηγαίνει κανείς στο Θεό από κριτικές της ιστορίας. Λαλεί μέσα του ή δεν λαλεί, κι όταν λαλεί χρειάζεται άσκηση της ανθρωπιάς, αγάπη και προσευχή εν-ενεργεία. Ζόρικα πράγματα. Σε παρακολουθώ πάντα με φροντίδα. Ο κίνδυνός σου είναι ο θεωρητικός ιεροφάντης. Πρόσεξε». 

Γράμματα Σεφέρη – Λορεντζάτου (1948 – 1968). (1990). Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος (επιμέλεια). Αθήνα: Δόμος, σ. 65, 71, 155.

Λαβωμένο μου ελληνικό σχολειό

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Δύσκολοι, πράγματι, καιροί για την ελληνική εκπαίδευση. Με ένα Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, όμηρο (;) των «γνωστών αγνώστων» σ’ ότι αφορά ζητήματα θρησκείας, θρησκευμάτων και παρεχόμενης θρησκευτικής εκπαίδευσης στο ελληνικό σχολειό. Το αποτέλεσμα γνωστό. Όσοι με αυταπάρνηση υπηρετούν σ’ αυτό, γίνονται αυτόπτες μάρτυρες πρακτικών και παρεμβάσεων γνωστών ομάδων: από τη μια οι εθνομηδενιστές, χονδροειδείς θιασώτες ενός κράτους άθρησκου και ουδετερόθρησκου, κι από την άλλη οι λογής λογής κάπηλοι της ελληνοχριστιανικής ηθικολογίας, οι «γνωστοί άγνωστοι» δύσμοιροι πατριδοκάπηλοι. Ιδεολογικοί φανατισμοί, παντού. Κυριολεκτικώς, όσοι νηφάλιοι έχουν απομείνει σε ετούτον τον τόπο, δεν γνωρίζουν από ποιους και πώς να προφυλαχτούν. Να τολμάς, για τα παραπάνω, να κομίζεις νηφάλιο λόγο και αμέσως να βρίσκεσαι στο στόχαστρο γιατί είσαι νηφάλιος και αληθινός. Με το ζόρι, ντε και καλά, πρέπει να πάρεις θέση: ή με τους μεν (εθνομηδενιστές) ή με τους δε (θρησκειολάγνους και κάπηλους της ελληνοχριστιανικής ηθικολογίας). Και με τους νομικούς και τους δικαστές να αποφασίζουν τι σημαίνει θρησκεία, πώς πρέπει να διδάσκεται το μάθημα των Θρησκευτικών, αν πρέπει να αναγράφεται το θρήσκευμα και η ιθαγένεια στους τίτλους σπουδών και πάει λέγοντας… 

Είχε δίκιο ο μακαρίτης Δ. Ν. Μαρωνίτης, που σε δύσκολους κι αυτός καιρούς έλεγε: «Μην απομονωθείτε. Με το λόγο και την πράξη σας σταθείτε πλάι σε κάποιον. Στη μάνα σας, στον αδελφό σας, στο φίλο σας. Και προ πάντων στα νεότερα παιδιά, που από σας περιμένουν να δουν αν θα τους ανοίξετε ή θα τους φράξετε το δρόμο της ελεύθερης αναπνοής». 

Κώστας Λάβδας, Selfie· 100x100 εκ., ακρυλικό σε καμβά.

Δείχνοντας τρόπους γιατί Θρησκευτικά σήμερα

«Η ζωή δεν είναι μάθημα, αλλά μαθητεία. Αν η βοήθεια ήταν ζήτημα γνώσης, τότε π.χ., όλοι οι μαθητές στην Ελλάδα, μαθαίνοντας για το “σωστό και την ορθή πίστη” στο μάθημα των θρησκευτικών στα σχολεία, δεν θα έπρεπε να παρουσιάζουν κανενός είδους πρόβλημα πίστης. (Άλλη πονεμένη ιστορία, το μάθημα των θρησκευτικών στα σχολεία. Για μένα αν το μάθημα των θρησκευτικών είναι μια κατήχηση, θα όφειλε να γίνεται στο ναό. Αν δεν είναι κατήχηση, τότε θα πρέπει να είναι θρησκειολογία. Πάντως ένα βήμα προς την ορθή κατεύθυνση θα ήταν να είναι προαιρετικό με βάση τον “ομολογιακό” χαρακτήρα που έχει τώρα. Συμβαίνει όμως το αντίθετο, γιατί η έκπτωση της κατήχησης από το γεγονός σχέσεως σε μάθημα θρησκευτικών συμβάλλει τα μέγιστα στη θρησκειοποίηση, στην αποξένωση του ανθρώπου από το Θεό, αφού και το να μιλά κανείς για τον Θεό αντί να εμπλέκεται σε σχέση (πόσο μάλλον να βαθμολογείς την αποστήθιση), είναι σημάδι αντιεκκλησιαστικότητας. Εδώ και το ίδιο το σχολείο καλείται να είναι το “σχολείο της σχέσης”, πόσο μάλλον η Εκκλησία».

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΤΣΙΑΡΑΣ – ΜΑΡΩ ΒΑΜΒΟΥΝΑΚΗ. (2008). Όταν ο Θεός πεθαίνει. Μια συζήτηση. Αθήνα: Αρμός, σσ. 559 – 560.

Ο Πεντζίκης του επέκεινα και του ενθάδε

«Ανήκοντας χρονολογικά στην περίφημη γενιά του ’30, κι έχοντας όλες τις προϋποθέσεις να ακολουθήσει τα ανθρωπιστικά οράματα εκείνων, όπως τα μεταφύτευσαν από τη Δύση στην καθημαγμένη Ελλάδα του πρώτου μισού τού αιώνας μας, πήγε εμφανώς κόντρα στο ρεύμα, ξεχωρίζοντας μοναδικά σαν την πέστροφα, που ο ίδιος κάπου την υμνεί πως ακριβώς γι’ αυτό έχει νοστιμότατο κρέας (βλ., Ο Πεθαμένος και η Ανάσταση, εκδ. Άγρα, 1982, σελ. 133)». 

»Πηγαίνοντας όμως κόντρα στο δυτικό ανθρωπισμό, δεν σημαίνει πως πήγε κόντρα σ’ ολόκληρη τη Δύση, που και βαθιά τη γνώρισε, αλλά και περισσότερο από κάθε άλλον ήταν σε θέση να την αξιολογήσει. Έτσι, ενώ ειρωνεύτηκε με αγανάκτηση Ιουδαίου Προφήτη την αυτάρκεια και φιλαρέσκεια του Δυτικού ορθολογισμού, παράλληλα ύμνησε ως το μόνο πια πειστικό “Ευαγγέλιο” στις αγοραίες συνθήκες του 20ού αιώνα τα σοφά παραληρήματα του Ρεμπώ, του Μαλαρμέ, του Λοτρεαμόν, του Τζόις. Γιατί εκεί βρήκε να συναρτάται η ανανήφουσα από την “Βαβυλώνεια αιχμαλωσία” της Δύση με την προ πολλού μεγαλομάρτυρα Βυζαντινή Ανατολή, οπότε συνέβη το εξής περίεργο: Έχοντας αφετηρία άμεση ο Πεντζίκης κατ’ αρχάς όχι την πατρογονική του παράδοση, αλλά τα πιο μοντέρνα έργα τέχνης της Δύσεως, οδηγήθηκε απ’ αυτά να αναγνωρίσει την προτεραιότητα και απαράμιλλη αλήθεια της Ανατολής, κι από τη στιγμή εκείνη διάλεξε κι αυτός, κατά το ψαλμικόν, “παραρριπτείσθαι εν τοις οίκοις του Θεού μάλλον ή οικείν εν σκηνώμασιν αμαρτωλών” (Ψαλμ. 33, 11)».

+Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ. (1994). Ο Πεντζίκης του επέκεινα και του ενθάδε. Αθήνα: Δόμος, σσ. 10-11.

Πίστη στην Πρωτόθρονη Κωνσταντινούπολη, με κανονικότητα ρυθμού αναπνοής

Γράφει ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

Ο ανελέητος πόλεμος που καθημερινά γίνεται προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο, με αφορμή την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας, εν τοις πράγμασι είναι άνευ προηγουμένου. Διαβάζουμε χθόνια θα ‘λεγα δημοσιεύματα κι ακούμε ανεύθυνη προχειρολογία. Κι επειδή ο σημερινός κόσμος ζει μέσα σε παραμορφωμένους σπασμούς αγωνίας, ας σκεφτούμε ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι: α) το κορμί της Ορθόδοξης και όχι μόνο Οικουμένης, β) αιωνόβιος πανορθόδοξος θεσμός, γ) ύπατη κορυφή της Ορθοδοξίας, δ) παγκόσμιο διαχριστιανικό κέντρο ειρήνευσης και ενότητας και ε) πρωτόθρονος θεσμός, του οποίου η δικαιοδοσία καθορίζεται και μαρτυρείται από τους Ιερούς Κανόνες και τη μακραίωνη ιστορία του. Επομένως, κάθε απόπειρα άρνησης του ρόλου του και, ειδικότερα, οιαδήποτε πολεμική ενάντια στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, αναμφισβήτητα οδηγεί σε απομάκρυνση από τη γνήσια εκκλησιαστική παράδοση. 

Εγκυρότατοι μελετητές της Εκκλησιαστικής Ιστορίας και Κανονολόγοι, σ’ ότι αφορά στο ζήτημα της Αυτοκέφαλης πλέον Ουκρανικής Εκκλησίας, τονίζουν πως αυτή έγινε με απόλυτο σεβασμό στα κανονικά παραδεδομένα. Όσοι, λοιπόν, από τις τάξεις των εκκλησιομάχων της Πρωτόθρονης Κωνσταντινούπολης, προσπαθούν να «αποκαλύψουν» τυχόν μεθοδεύσεις, προφανώς και παραπληροφορούν. Αντί να φωτίσουν την αλήθεια, ταράσσουν το φως της. Εξαπατούν και διασύρουν το γνήσιο εκκλησιαστικό ήθος τού Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Με κακότητα, κάθε λίγο και λιγάκι, ακολασταίνουν πάνω στην εμπιστοσύνη ενός λαού που ψάχνει να βρει γνήσιο στήριγμα, σε με κύρος εκκλησιαστικούς ηγέτες. Για δαύτους, μεθαύριο η Εκκλησιαστική Ιστορία, σίγουρα θα έχει να πει πολλά.